Հայկական կինոյի օրը Երևանում ցուցադրվեցին Սերգեյ Փարաջանովի «Նռան գույնը» ֆիլմից կադրեր, որոնք փրկվել էին մոռացությունից

Արմինֆո. Սերգեյ Փարաջանովի թանգարանում միջազգային կինոյի օրը նշանավորվեց «Կինոյի տաճար» բացառիկ ցուցահանդեսի բացմամբ: Այցելուները հազվագյուտ հնարավորություն ունեցան տեսնելու Սերգեյ Փարաջանովի «Նռան գույնը» (1968) ֆիլմի վերականգնված և փրկված կադրերը, որոնք չեն ներառվել հիմնական մոնտաժում։

Ինչպես նշեց թանգարանի տնօրեն Անահիտ Միքայելյանը, ներկայիս ցուցահանդեսը ներառում է յոթ տարի առաջ վերականգնված կադրերի միայն մի փոքր մասը: Ծրագրերը նախատեսում են ավելի լայն նախագիծ, որը կմիավորի «Նռան գույնը» ֆիլմի հետ կապված ողջ ժառանգությունը: Նա նշեց, որ այս նախաձեռնությունը, Շիրակի քաղաքային կյանքի և ազգային ճարտարապետության թանգարանի (Ձիթողցյանի թանգարան) հետ համատեղ, սկզբնապես նախատեսված էր 2023 թվականի համար, սակայն այդ ժամանակաշրջանի ողբերգական իրադարձությունները խանգարեցին դրան։

Նշանակալից է, որ Հայկական կինոյի հիմնադրամը աջակցեց նախագծին և հայտնեց իր պատրաստակամությունը՝ նպաստելու դրա իրականացմանը Շիրակում, ինչպես նախկինում նախատեսված էր։ ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի հետ զրույցում Միքայելյանը նաև ընդգծեց, որ ինստալյացիան մտածվել է որպես բազմաշերտ մշակութային միջոցառում. այն պետք է ուղեկցվեր արվեստի պատմաբանների, ազգագրագետների, երաժիշտների և հոգևորականների դասախոսություններով և ելույթներով, որոնք կօգնեին ռեժիսորի տեսլականը տարբեր տեսանկյուններից ավելի խորը ուսումնասիրել։

Միջոցառման հյուրերի թվում էր նաև կոմպոզիտոր Տիգրան Մանսուրյանը, որը գրել է «Նռան գույնը» ֆիլմի երաժշտությունը։ Նա հիշեցրեց, որ Սերգեյ Փարաջանովից առաջ նկարահանվել է Սայաթ-Նովայի մասին ինքնակենսագրական ֆիլմ։ «Եվ այս մարդը այն նկարահանել է իր սեփական մասշտաբին համապատասխան։ Փարաջանովը, սակայն, նկարահանել է ֆիլմ, որը համապատասխանում է իր սեփական մասշտաբին», - նշեց մաեստրոն։

Մանսուրյանը ընդգծեց, որ մեկ բան է կենսագրական փաստեր հավաքելն ու վերլուծելը, և բոլորովին այլ բան՝ ստեղծել ամբողջական աշխարհ։ Նա համոզված է, որ եթե Սայաթ-Նովան այսօր կարողանար դիտել ֆիլմը, նա կընդուներ այն։ Կոմպոզիտորը նաև նշեց, որ մեծ աշուղի կենսագրությունը լի է բացթողումներով և չի տալիս նրա մասին ամբողջական պատկերացում, մինչդեռ Փարաջանովին հաջողվել է այս նյութը ներկայացնել այլ լույսի ներքո։

Նա կտրուկ դեմ է արտահայտվել ֆիլմը ռացիոնալ կերպով բաժանելու փորձերին. «Եթե ինչ-որ մեկը ցանկանում է նրան տուփի մեջ խցկել, դա նրա իրավունքն է։ Բայց ինձ համար դա վիրավորական է։ Փարաջանովը այլ կարգի երևույթ է. նա գերազանցում է բոլոր սահմանները։ Ես ուրախ եմ, որ երեսուն տարեկանում ես ներգրավված էի այս ֆիլմում։ Սա կյանքում մեկ անգամ է պատահում»։

ԱրմԻնֆոն նախկինում հայտնել էր, որ ֆիլմի թվայնացումն ու վերականգնումը իրականացվել է լեհական Fixafilm կինոընկերության կողմից՝ փոխտնօրեն Լուկաշ Սիերանկայի ղեկավարությամբ։ Կինոկենտրոնի արխիվում պահվող 103 ֆիլմի տարաներից 27-ը ուղարկվել են Լեհաստան։

Ինստալյացիան առաջին անգամ ներկայացվել է Ռոտերդամի կինոփառատոնում՝ Արմինիուս եկեղեցում, որտեղ այն մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել միջազգային կինոքննադատների և արդյունաբերության ներկայացուցիչների շրջանում։

Երևանում «Կինոյի տաճար» նախագիծը լայն հանրությանը ցուցադրվեց «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի շրջանակներում 2019 թվականի հուլիսին՝ կիսալքված «Այրարատ» կինոթատրոնում։

Ավելի վաղ, ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի հետ զրույցում, թանգարանի հանգուցյալ հիմնադիր, Փարաջանովի ընկերը և լուսանկարիչ Զավեն Սարգսյանն այս միջոցառումը ռեժիսորի համար իսկական հաղթանակ էր անվանել։ «Սա նրա լավագույն ֆիլմն է մեր երկրի մասին, որը, ցավոք, որևէ նշանակալի պաշտոնական մրցանակ չի ստացել։ Բայց, ինչպես Փարաջանովն ինքն է ասել, ժամանակը ամեն ինչ իր տեղը դնում է։ Կարծում եմ՝ այդ ժամանակն արդեն եկել է»։ «Ֆիլմի արտադրությունը լի էր տառապանքներով, այդ թվում՝ այն պատճառով, որ այսօր մեր տեսած կադրերից շատերը չեն ներառվել վերջնական տարբերակում», - նշել է նա։ Սերգեյ Փարաջանովի թանգարանում «Կինոյի տաճար» ցուցահանդեսը այցելուների համար բաց կլինի մինչև մայիսի 16-ը։