Իրավապաշտպան․ Արցախցիների տեղահանումը Հայոց ցեղասպանության պերմանենտ քաղաքականության օղակ է

Արմինֆո. 2023 թվականի աշնանն Արցախի բնակչության բռնի տեղահանումը Հայոց ցեղասպանության պերմանենտ քաղաքականության օղակ է։ Այդ մասին Երևանում կայացած մամլո ասուլիսում հայտարարել է "Արցախ" միություն հասարակական կազմակերպության ղեկավար, ԼՂՀ նախկին օմբուդսմեն Արտակ Բեգլարյանը:

Նա ուշադրություն է հրավիրեց այն հանգամանքի վրա, որ այսօր առավել հաճախ օգտագործվում է էթնիկ զտում տերմինը և արցախցիների հետ տեղի ունեցածի համատեքստում հազվադեպ է օգտագործվում ցեղասպանություն բառը: Քանի որ, ինչպես պարզաբանել է Բեգլարյանը, ընդունված է համարել, որ ցեղասպանությունը մեծ թվով զոհեր է ենթադրում։ Մինչդեռ, ըստ Բեգլարյանի, ցեղասպանությունը չի սահմանափակվում զոհերի թվով, այլ հաշվի է առնում նաև մտադրություններն ու դրանց հետևանքները:

"Արցախ" միություն հասարակական կազմակերպության ղեկավարը կոչ է արել 2020 թվականից սկսած իրադարձությունները բաժանել 5 փուլի: "Առաջին փուլը 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ից մինչեւ նոյեմբերի 9-ը ռազմական ագրեսիան է (44-օրյա պատերազմ) ։ Երկրորդ փուլը ՝ 2020 թվականի նոյեմբերի 10 - ից մինչև 2022 թվականի դեկտեմբերի 12-ը, ավելի պասիվ փուլ է, որի շրջանակներում օկուպացված տարածքներում ակտիվորեն տեղի էր ունենում հայկական հետքի ոչնչացում, ինչպես նաև ռազմաքաղաքական սողանցքների որոնման փորձեր էին իրականացվում ՝ Արցախի մնացած մասը օկուպացնելու և այնտեղ մնացած հայ բնակչությանը ֆիզիկապես կամ հոգեբանորեն ոչնչացնելու համար։ Երրորդ փուլը շրջափակումն է, որը ցեղասպանական ակտիվ գործողությունների օրինակ է։ Չորրորդ փուլը 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-20-ի ռազմական ագրեսիան է և Արցախի ողջ հայ բնակչության բռնի տեղահանումը ։ Եվ, վերջապես, հինգերորդ փուլը, որում արցախցիները գտնվում են մինչ օրս, օկուպացված Արցախում մշակութային ժառանգության և սեփականության ոչնչացումն է և զուգահեռաբար Հայաստանի իշխանությունների մեղսակցությամբ տեղի ունեցածը թաքցնելու փորձը", - նշել է Բեգլարյանը։

"Արցախ" միության ղեկավարը ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ նշված դեպքերն առնչվում են "Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխարգելելու և պատժելու մասին" կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասին, որը ենթադրում է էթնիկ խմբի առանձին անդամների սպանություն, ինչը, նրա խոսքով, տեղի է ունեցել 2020թ., 2023թ. ռազմական գործողությունների, ինչպես նաև շրջափակման միջոցով: Այդ առումով Նա նաև հիշեցրել է, որ այսօր բռնի անհետացած են համարվում 80 քաղաքացիական անձինք, 2020 թվականին սպանվել է մոտ 100 քաղաքացիական անձ, 2023 թվականին՝ 21:

Կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի "Բ" մասը նշում է էթնիկ խմբին մարմնական կամ այլ դիտավորյալ վնաս պատճառելը: Ադրբեջանի ագրեսիայի ընթացքում արձանագրվել են քաղաքացիական անձանց վիրավորման հարյուրավոր դեպքեր։ Ընդ որում, այստեղ արժե առանձնացնել նաեւ հոգեբանական ահաբեկչությունը, այդ թվում՝ մեդիա ռեսուրսների միջոցով գլխատման եւ այլ խոշտանգումների տեսարանների տարածման շրջանակներում", - հիշեցրել է Բեգլարյանը։

Այդ ամենը, նրա ասելով, արձանագրվել է ոչ միայն իրենց, այլև միջազգային հանրության և տարբեր փորձագետների ու իրավապաշտպան կազմակերպությունների կողմից: Ինչպես հիշեցրել է "Արցախ միություն" կազմակերպության ղեկավարը, օրինակ, իրավապաշտպան Խուան Մենդեսը 2023 թվականի նոյեմբերին հրապարակված զեկույցում կատարվածը որակել է որպես ցեղասպանություն և հստակ արձանագրել, որ Արցախի բնակչությանը հոգեբանական լուրջ վնաս է պատճառվել։ "Ցեղասպանության ակտի ապացույց է նաև Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարության գերեվարումը", - հավելել է Բեգլարյանը:

Այդ առնչությամբ նա նշել է, որ այսօր անհրաժեշտ է շարունակել պայքարը հանուն արդարության և հայ ժողովրդի դեմ հետագա ցեղասպանական գործողությունները կանխելու համար: "Բացի այդ, անհրաժեշտ է պաշտպանել մեր մշակութային ժառանգությունը և շարունակել բարձրացնել Արցախի բնակչության վերադարձի հարցը ։ Ցեղասպանության կանխարգելման գլխավոր պայմանը հայատյացության քաղաքականության վերացումն է, որը ադրբեջանական ռազմավարության գաղափարական հիմքն է: Եվ իհարկե, Հայաստանի հզորացումը ՝ հաշվի առնելով պատմական դասերը", - եզրափակել է Բեգլարյանը։

Հիշեցնենք, որ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ադրբեջանը "հակաահաբեկչական գործողության" պատրվակով լայնածավալ ագրեսիա նախաձեռնեց Արցախի նկատմամբ, որը հանգեցրեց ԼՂՀ լիակատար հայաթափման։ Դրան նախորդել էր հանրապետության գրեթե 10-ամսյա շրջափակումը։ 2020 թվականի աշնանը սկսված թշնամական ագրեսիայից հետո, որը 2023 թվականի սեպտեմբերին ավարտվեց Արցախի ամբողջական էթնիկ զտմամբ, ավելի քան 150 հազար արցախցիներ զրկվեցին հայրենիքից և դարձան փախստական ։