Արմինֆո. 2026 թվականի ապրիլի դրությամբ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան (ՄԻԵԴ) են ներկայացվել 1000-ից ավելի արցախցիների շահերը ՝ ավելի քան 500 բողոքներում։
Ինչպես հաղորդում է Միջազգային և համեմատական իրավունքի հայկական կենտրոնի մամուլի ծառայությունը, բողոքները հավաքագրվել և ՄԻԵԴ են ուղարկվել 2024 թվականին ստեղծված Արցախի միջազգային իրավական նախաձեռնության կողմից: Նախաձեռնությունը պատմում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության (ԼՂՀ) բնակիչների կորուստների և իրավունքների խախտումների մասին: «Բռնի տեղահանման արդյունքում հազարավոր մարդիկ զրկվել են իրենց հիմնարար իրավունքների իրացման հնարավորությունից, խախտվել է արցախցիների՝ իրենց հայրենիքում ապրելու իրավունքը, այդ թվում իրենց սեփականությունը տնօրինելու իրավունքից, որն ամրագրված է Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 1-ին արձանագրության 1-ին հոդվածում։ Տեղահանված արցախցիների տարիների ընթացքում կառուցած կամ ձեռք բերած անշարժ գույքը, հողամասերն ու այլ սեփականություններն անցել են ադրբեջանական վերահսկողության տակ, ինչի հետևանքով նրանք փաստացի զրկվել են դրանք տնօրինելու և դրանցից օգտվելու հնարավորությունից։ Այս համատեքստում հատկապես կարևոր է ոչ միայն անհատական իրավունքների պաշտպանությունը, այլև արցախցիների հավաքական վերադարձի իրավունքի ճանաչումն ու իրացման հնարավորության ստեղծումը, քանի որ խոսքը վերաբերում է մի ամբողջ ժողովրդի՝ պատմական հայրենիք վերադառնալու իրավունքին։
Ներկայումս տուժած անձինք չունեն ներպետական արդյունավետ իրավական պաշտպանության միջոցներ, քանի որ իրավախախտող կողմը հանդիսանում է Ադրբեջանը։ Այս պայմաններում միակ արդյունավետ իրավական ճանապարհը մնում է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի գործիքակազմի կիրառումը։ ՄԻԵԴ դիմելու գործընթացը դիտարկվում է ոչ միայն որպես անհատական արդարության վերականգնման միջոց, այլ նաև որպես կարևոր քայլ՝ միջազգային մակարդակում հավաքական վերադարձի իրավունքի հարցը բարձրացնելու և առաջ տանելու համար։
Գործընթացի շրջանակում Նախաձեռնությունը ընդունում է բռնի տեղահանված արցախցիներին, որոնք ներկայացնում են Արցախում իրենց բնակվելու վայրի, համապատասխան գույքի սեփականության և այլ անհրաժեշտ փաստաթղթեր՝ ՄԻԵԴ անհատական գանգատի պատրաստման համար։ Յուրաքանչյուր գանգատ ներառում է նաև անհատական պատմություններ սեփականության կորստի, տեղահանման հանգամանքների, ինչպես նաև Արցախի շրջափակման ընթացքում ստեղծված ծանր ու անմարդկային պայմանների մասին։ Պատմությունները ձևավորում են հավաքական տեղահանման և վերադարձի իրավունքի խախտման ամբողջական պատկերը։ Հաճախ գանգատներին կից ներկայացվում են նաև սեփականության լուսանկարները և այլ մեդիա նյութեր, որոնք պատկերում են տուժածների անձնական կյանքը մինչև բռնի տեղահանումը։ Առաջին գանգատները դատարան են ներկայացվել 2024թ․ վերջին, իսկ 2025թ․-ին գործընթացն ավելի լայն ընդգրկում է ստացել։ 2026թ ապրիլի դրությամբ ավելի քան 1000 անձի շահերը ներկայացվել են՝ շուրջ 500-ից ավելի գանգատների միջոցով։
Դիմումատուների հիմնական ակնկալիքը արդարության վերականգնումն է՝ դատարանի կողմից խախտումների ճանաչման միջոցով, ինչը կարող է հիմք հանդիսանալ նաև հետագա իրավական գործընթացների համար, ներառյալ՝ վերադարձի իրավունքի իրացման։ Բացի գանգատների պատրաստումից և ներկայացումից, թիմը մշտական կապի մեջ է Եվրոպական դատարանի աշխատակազմի հետ։ Վերջիններիս առաջարկությունների հիման վրա կատարվում են նաև տեխնիկական փոփոխություններ գանգատների ձևակերպման գործընթացում՝ ապահովելու համար գործերի առավել արդյունավետ և արագ քննությունը։
Նմանատիպ փաստական հանգամանքներով գործեր նախկինում ևս քննվել են Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից՝ մասնավորապես Կիպրոսի և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտություններին առնչվող գործերի շրջանակում, որտեղ դատարանը արձանագրել է սեփականության իրավունքի և այլ կոնվենցիոն իրավունքի խախտումներ՝ ստեղծելով կարևոր նախադեպեր ներկայիս դիմումների համար։ Նախաձեռնության թիմը շարունակում է աշխատանքը՝ նպատակ ունենալով աջակցել բոլոր այն տեղահանված անձանց, ովքեր ցանկանում են դիմել ՄԻԵԴ՝ իրենց խախտված իրավունքների ճանաչման համար, միաժամանակ նպաստելով արցախցիների հավաքական վերադարձի իրավունքի միջազգային օրակարգի ձևավորմանը և առաջմղմանը», - ասվում է Միջազգային և համեմատական իրավունքի հայկական կենտրոնի հաղորդագրությունում։
Նշենք, որ 2026 թվականի ապրիլի 16-ին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը Ադրբեջանին պարտավորեցրել է մինչև օգոստոսի 31-ը տրամադրել Բաքվում պահվող հայ ռազմագերիների գործերով դատավճիռները:
Հիշեցնենք, որ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ադրբեջանը "հակաահաբեկչական գործողության" պատրվակով լայնածավալ ագրեսիա նախաձեռնեց Արցախի նկատմամբ, որը հանգեցրեց ԼՂՀ լիակատար հայաթափման։ Դրան նախորդել էր հանրապետության գրեթե 10-ամսյա շրջափակումը։ 2020 թվականի աշնանը սկսված թշնամական ագրեսիայից հետո, որը 2023 թվականի սեպտեմբերին ավարտվեց Արցախի լիակատար էթնիկ զտմամբ, ավելի քան 150 հազար արցախցիներ զրկվեցին հայրենիքից և դարձան փախստական ։
Վերլուծաբան․ Հայաստանի խորհրդարանի նոր խոսնակի ելույթի հիմնարար խնդիրը քաղաքական ճգնաժամի պատճառների միակողմանի մեկնաբանությունն է
Փորձագետ. Գագիկ Ծառուկյանը մարմնավորում է խոշոր բիզնեսի և կառավարության միջև հարաբերությունների հետխորհրդային մոդելը, և այս մոդելը կիրառվում է շատ այլ հետխորհրդային երկրներում
Փորձագետ. Ադրբեջանը պետական մակարդակով առաջ է մղում Հայաստանի դեմ ագրեսիվ ծրագրերը
Իրանագետ. Բաքվի՝ իր հզորության մասին քարոզչությունը թաքցնում է երկրի անկարողությունը սեփական բնակչությանը ջրով ապահովելու հարցում
ԱԺ փոխնախագահի պաշտոնի թեկնածուն կարծում է, որ իր տիկնոջ աշխատավարձը "Հայփոստի" տնօրենի պաշտոնում ամենացածրն է տվյալ ընկերության պատմության մեջ
Ռուսաստանի մշտական ներկայացուցիչ. ՀԱՊԿ-ի և Հայաստանի միջև որևէ հակամարտություն չկա
Մոսկվա․ ՆԱՏՕ-ն ձգտում է Հայաստանը "պոկել" ՀԱՊԿ դաշնակիցներից 
Քաղաքագետ․ Ռուսաստանը հանրաքվեի միջոցով մտադիր է իմանալ, թե որ "ճամբարն" է ընտրելու Հայաստանը 
Նարեկ Կարապետյանը կհրաժարվի իր պատգամավորի աշխատավարձից՝ հօգուտ բարեգործական վճարների
Հայաստանն ու Ֆրանսիան քննարկել են ռազմավարական գործընկերության հետագա զարգացումը և ԵՄ հետ համագործակցությունը
Քաղաքագետ. Երկրի առջև ծառացած ռիսկերը հաղթահարելու համար Հայաստանը պետք է նվազեցնի ներքին լարվածության մակարդակը
Զատուլին․ Փաշինյանը շատ էր շտապում Ռուսաստան, քանի որ, իրականում, պարտվել է ընտրություններում
Իրավապաշտպան Ռուբեն Մելիքյանը հեռացվել է ԵՊՀ-ից
Փաշինյանին հեռացրել են "ԻՆՆՈՊՐՈՄ"-ի հյուրերի ցանկից
Զախարովա․ ԵՄ հետ մերձեցման Հայաստանի գիծը ռիսկեր է պարունակում ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսական անվտանգության համար
Ժամանակն է, որպեսզի հարավկովկասյան երկրները Հարավային Կովկասի մասին մտածեն որպես մեկ ընդհանուր տարածաշրջանի. Փաշինյան
Փաշինյան․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է հանգիստ թողնեն միմյանց
Մոսկվան Հայաստանի հետ կապված իրավիճակում տեսնում է այն ինտեգրացիոն միավորումներին հարվածելու փորձեր, որոնց մասնակցում է ՌԴ-ն․ Ռուսաստանի նախագահի օգնական
