Գլխավոր դատախազ․ 2008 թվի մարտին Մյասնիկյանի արձանի մոտ մարդկանց կուտակումները պետական հեղաշրջման փորձ չեն եղել

Արմինֆո.ՀՀ գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանը Ազգային ժողովի Պետական-իրավական հարցերի հանձնաժողովի մարտի 29-ի նիստում գերատեսչության կողմից 2025թ.կատարած աշխատանքների վերաբերյալ հաշվետվություն ներկայացնելիս հաղորդել է 2008թ. մարտի 1-2-ին Երևանում տեղի ունեցած իրադարձությունների վերաբերյալ քննության որոշ արդյունքների մասին:

Մասնավորապես, ինչպես նշել է գլխավոր դատախազը, անցյալ տարվա օգոստոսի 11-ին վերսկսվել է փոխոստիկանապետ Սաշա Աֆյանի նկատմամբ հարուցված քրեական գործը, որն ավելի վաղ կարճվել էր վաղեմության ժամկետը լրանալու կապակցությամբ: Սակայն հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ խոշտանգման ձևով նրան մեղսագրվող արարքը դաժան վերաբերմունք է և չի կարող դադարեցվել վաղեմության ժամկետի կիրառման օրենսդրական արգելքի առկայության պատճառով, 2025 թվականի դեկտեմբերի 25-ին որոշում է կայացվել Սաշա Աֆյանի նկատմամբ հանրային նոր քրեական հետապնդում հարուցելու մասին, և նույն օրը նրան մեղադրանք է առաջադրվել նախկին Քրեական օրենսգրքի 38-309 հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի համար՝ առ այն, որ Աֆյանը, 2008թ. մարտի 1-ին գերազանցելով իր պաշտոնեական լիազորությունները, Ոստիկանության այլ բարձրաստիճան աշխատակիցների հետ համաձայնությամբ կազմակերպել է Երևանի Ազատության հրապարակում խաղաղ ցույցի ցրում, որն ուղեկցվել է բռնության և հատուկ միջոցների գործադրմամբ, ցուցարարներին հրապարակից բռնի կերպով վտարելով, ապա նրանց կողմից քաղաքի կենտրոնական հատվածներում հավաքներ անցկացնելու արգելքով: Այսպիսով, նրանց գործողություններով խախտվել են առանձին անձանց իրավունքներն ու օրինական շահերը, ինչպես նաև հասարակության և պետության իրավունքները: 2025 թվականի դեկտեմբերի 26-ին գործը վարող մարմինը որոշում է կայացրել մեղադրյալ Սաշա Աֆյանի նկատմամբ քրեական վարույթն առանձնացնելու մասին: Քրեական վարույթն ուղարկվել է դատարան ՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ:

Բացի այդ, ինչպես նշել է Աննա Վարդապետյանը, 2025 թվականի նոյեմբերի 24-ին դատախազը ներկայացրել է նոր մեղադրական զեկույցներ Ռոբերտ Քոչարյանի, Արմեն Գեւորգյանի, Սեյրան Օհանյանի, Յուրի Խաչատուրովի դեմ: 2026 թվականի հունվարի 16-ին Հակակոռուպցիոն դատարանի դատավորը հաստատել է նրանց դեմ նոր մեղադրական ակտերը: 2025 թ. օգոստոսի 11-ին Գլխավոր դատախազությունը հայց է ներկայացրել Հակակոռուպցիոն դատարան՝ ընդդեմ Ռոբերտ Քոչարյանի, Արմեն Գևորգյանի, Սեյրան Օհանյանի եւ Յուրի Խաչատուրովի՝ հետին թվով 670 մլն դրամ հօգուտ Հայաստանի Հանրապետության բռնագանձման պահանջով՝ որպես հասցված վնասի փոխհատուցում: Միաժամանակ, Գլխավոր դատախազությունը հայցադիմումով ապահովման միջոց կիրառելու միջնորդություն է ներկայացրել՝ պահանջելով 670 միլիոն դրամի չափով կալանք դնել Ռոբերտ Քոչարյանի, Արմեն Գևորգյանի, Սեյրան Օհանյանի և Յուրի Խաչատուրովի գույքի վրա: Հակակոռուպցիոն դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 13-ի որոշմամբ հայցն ընդունվել է քննության, իսկ հայցի ապահովման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը բավարարվել է:

Նաև՝ 2026 թվականի մարտի 6-ին դատախազը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ դատարանին է ներկայացրել մարտի 1-ի գործով պատասխանողների ՝ 2008 թվականին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության պարեկային գնդի հրամանատարի պաշտոնը զբաղեցրած Ռոբերտ Մելքոնյանի, նրա տեղակալ Վալերի Օսիպյանի և նույն գնդի վաշտի

հրամանատարի պաշտոնն զբաղեցրած Կարեն Մովսիսյանի դեմ հարուցված քրեական գործի նյութերը:

Ըստ գործի նյութերի՝ Մյասնիկյանի արձանի մոտ մարդկանց կուտակումները տեղի են ունեցել ինքնաբուխ և անկազմակերպ իրադարձությունների հետևանքով, մինչդեռ, Ազատության հրապարակից ցուցարարների ավելի վաղ ցրումը, ներառյալ դրա բռնի բնույթը, ինչպես նաև նույն օրը տեղի ունեցած մի շարք այլ նմանատիպ կամ անվերահսկելի իրադարձություններ կարող էին դեր խաղալ բռնության հետագա էսկալացիայում, այլ ոչ թե եղել են նախապես ծրագրված անկարգություններ կամ պետական հեղաշրջման փորձ: Ոչ մի համոզիչ ապացույց չկար այն ժամանակվա իշխանությունների պնդումներին աջակցելու համար, որ տարածքում բռնություն գործադրած ցուցարարները զինված էին հրազենով, այլ ոչ թե՝ ինքնաշեն առարկաներով, ոչ էլ որևէ ապացույց կար, որ մարդկանց մահը ցուցարարների կողմից կանխամտածված գործողությունների արդյունք էր:

Վերոնշյալ իրադարձությունների վերլուծության արդյունքում տվյալներ են ձեռք բերվել այն մասին, որ արցունքաբեր նռնակների կիրառման հստակ, մանրամասն և պարտադիր հրահանգների բացակայությունը, պատշաճ նախապատրաստման և վերահսկողության բացակայությունը, ինչպես նաև արցունքաբեր նռնակների կիրառումը մեծապես նպաստել են ամբոխը ցրելու համար նախատեսված այդ զենքի ոչ պատշաճ օգտագործմանը ՝ խախտելով անվտանգության կանոնները, ինչի հետևանքով զոհվել է 3 մարդ: Հրազենից ևս հինգ մարդու մահվան պատճառը պետության կողմից իրականացվող գործողություններն են եղել։

"Ֆարմանյանը և այլոք ընդդեմ Հայաստանի", "Մուշեղ Սաղաթելյանն ընդդեմ Հայաստանի", "Մյասնիկ Մալխասյանն ընդդեմ Հայաստանի", "Դարեսկիզբ" ՍՊԸ-ն ընդդեմ Հայաստանի", "Վիրաբյանն ընդդեմ Հայաստանի" գործերով որոշումներում ձևակերպված դիրքորոշումները հիմք են տալիս կարծիք հայտնելու, որ մարտի 1-2-ին Երևանում տեղի ունեցած իրադարձությունների քրեաիրավական գնահատականի վերաբերյալ հետևությունները, մասնավորապես, վերաբերում են նրան, թե այդ դեպքում կա վաղեմության ժամկետների կիրառման օրենսդրական արգելք։

Հիշեցնենք, որ 2008 թվականի մարտի 1-ին, փետրվարի 19-ին տեղի ունեցած հերթական նախագահական ընտրություններից հետո, որոնցում հաղթել էր Սերժ Սարգսյանը, Երևանում անկարգություններ էին սկսվել, որոնք վերաճել էին բախումների իրավակարգի ներկայացուցիչների հետ: Ընդդիմությունը՝ առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի գլխավորությամբ, որը նույնպես առաջադրվել էր ընտրություններում, փետրվարի 20-ից Երեւանի կենտրոնում հանրահավաքներ էր անցկացնում ՝ դժգոհություն հայտնելով քվեարկության արդյունքներից: Բողոքի ակցիաները մարտի 1-2-ին վերածվել էին անկարգությունների եւ ցուցարարների ու իրավապահների միջեւ բախումների, որոնց հետեւանքով զոհվել էր 10 մարդ, այդ թվում ՝ ոստիկաններ, ավելի քան 200 մարդ տարբեր աստիճանի վնասվածքներ էին ստացել: 2018 թվականի օգոստոսի 17-ին Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ Երևանում 2008 թվականի մարտի 1-2-ի դեպքերի գործն ամբողջությամբ բացահայտված է: "Մեկ անգամ ևս կրկնեմ և ամենայն պատասխանատվությամբ ասեմ․ չկա տարբերակ, որ հանցագործներից, նրանց պարագլուխներից որևէ մեկը կարողանան խուսափել պատասխանատվությունից։ Նման տարբերակ չկա", - ընդգծել էր նա։ Նշենք, սակայն, որ մինչ օրս պատասխանատու անձանցից ոչ մեկը համապատասխան պատիժ չի կրել այդ հանցագործության համար։