Կարծիք. Ամերիկյան օրակարգը Հարավային Կովկասում ունի երկու առաջնահերթություն՝ TRIPP նախագիծը և Իրանի վրա ճնշումը

Արմինֆո.Ամերիկյան օրակարգը Հարավային Կովկասում ունի երկու առաջնահերթություն՝ TRIPP նախագիծը և Իրանի վրա ճնշումը

Հարավային Կովկասում ամերիկյան օրակարգն ունի երկու գլխավոր առաջնահերթություն՝ TRIPP («Թրամփի երթուղին հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման») նախագծի իրականացումը և Իրանի վրա ճնշման ուժեղացումը։ Այս մասին հայտարարել է ամերիկագետ Սուրեն Սարգսյանը՝ անդրադառնալով ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյի սպասվող այցին Երևան։ 

Խոսելով Ռուբիոյի այս այցի առանձնահատկությունների մասին՝ նա ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ, նախ, սա կլինի պետքարտուղարի առաջին այցը Հայաստան 2014 թվականին Հիլարի Քլինթոնի այցից հետո։ 

«Ըստ ամենայնի, սա լինելու է կարճ, տարանցիկ այց՝ «առանց գիշերակացի». պետքարտուղարը վերադառնում է Հնդկաստանից և, հետևելով 1999 թվականին Դոնալդ Ռամսֆելդի այցի օրինակի, մի քանի ժամ կանցկացնի Երևանում։ Այն ժամանակ պաշտպանության նախարար Դոնալդ Ռամսֆելդը նախագահական նստավայրում հանդիպել էր պաշտպանության նախարար Սերժ Սարգսյանի և այդ ժամանակվա նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հետ ու գոհ էր մնացել երկու բանակցություններից էլ»,- հիշեցրել է փորձագետը Facebook-ի իր հրապարակման մեջ։ 

Այս համատեքստում Սարգսյանն արձանագրել է, որ Ռուբիոն օդանավակայանում 30 րոպեով կհանդիպի իր հայ գործընկերոջ հետ, այնուհետև կստորագրի փոխըմբռնման հուշագիր, իսկ հետո, հնարավոր է, հանդիպի վարչապետի հետ կառավարությունում։ Եթե նման հանդիպում չկայանա, դա, անշուշտ, կարևոր հանգամանք կդառնա։ 

«Ամերիկյան օրակարգը Հարավային Կովկասում ունի երկու գլխավոր առաջնահերթություն՝ TRIPP նախագծի իրականացումը և Իրանի վրա ճնշման ուժեղացումը։ Ի դեպ, TRIPP-ը դիտարկվում է նաև Իրանի նկատմամբ քաղաքականության համատեքստում։ Ռուբիոյի այցի բացակայությունը Բաքու, իմ կարծիքով, պատահական չէ։ TRIPP-ն անցնում է Հայաստանի տարածքով և առաջին հերթին հայ-ամերիկյան նախագիծ է։ Ադրբեջանի դիրքորոշումն ամերիկացիներին հայտնի է ինչպես TRIPP-ի, այնպես էլ Իրանի հարցում, ուստի լրացուցիչ պարզաբանումների կարիք գրեթե չկա։ Հետևաբար, բանակցությունների հիմնական ուշադրությունը, կարծում եմ, կարող է սևեռվել Իրանի շուրջ իրադարձությունների և TRIPP-ի ապագայի վրա»,- վստահ է ամերիկագետը։ 

Սարգսյանը հավելել է, որ, անշուշտ, շատերին հետաքրքրում է նաև այն հարցը, թե արդյոք Ռուբիոն ուղղակի աջակցություն կցուցաբերի գործող կառավարությանը ընտրություններից առաջ։ «Ես դա հնարավոր եմ համարում, բայց աշխարհի ամենազբաղված մարդկանցից մեկը միանշանակ միայն այդ նպատակով չէր այցելի Երևան։ Այլ հարց է, թե արդյոք կառավարությունը կօգտագործի այս այցը PR նպատակներով, նույնիսկ եթե Ռուբիոն ոչ մի հրապարակային հայտարարություն չանի։ Ավելի գլոբալ առումով, Միացյալ Նահանգները Հայաստանում, բնականաբար, կաջակցեն ցանկացած ուժի, որը առաջ կմղի ամերիկյան շահերը Հարավային Կովկասում՝ անկախ նրանից, թե ով է այդ ուժը»։ 

«Հուսով եմ՝ Հայաստանի իշխանությունները չեն ներքաշվի հակաիրանական որևէ արկածախնդրության մեջ, որովհետև նույնիսկ Թրամփի վարչակազմը, միջամտելով, չկարողացավ «ելքի ռազմավարություն» գտնել համապատասխան իրավիճակից»,- ամփոփել է փորձագետը։

Հունվարի 14-ին ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունը հրապարակել է Վաշինգտոնում ամերիկյան կողմի հետ ստորագրված շրջանակային փաստաթուղթը՝ «Թրամփի երթուղին հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) նախագծի իրականացման վերաբերյալ։ 12-էջանոց փաստաթղթում ներկայացված են նախագծի հիմնական նպատակները և դրա գործարկման մեխանիզմները։ Ի թիվս այլ հարցերի, փաստաթղթում ընդգծվում է, որ Հայաստանը մտադիր է արտոնել և աջակցել «TRIPP Development Company» ընկերության ստեղծմանը։ Ընդ որում, ակնկալվում է, որ ընկերությունը պատասխանատու կլինի TRIPP նախագծի զարգացման համար՝ ստանալով մշակման նախնական իրավունք 49 տարի ժամկետով։ Հայաստանը մտադիր է Միացյալ Նահանգներին առաջարկել «TRIPP Development Company»-ի բաժնետոմսերի 74%-ը՝ իրեն պահելով 26%-ը։ Ենթադրվում է, որ այս գործընկերությունը կերկարաձգվի ևս 50 տարով՝ Հայաստանի կառավարությանը սեփականության լրացուցիչ բաժնեմասի տրամադրմամբ, ինչի արդյունքում վերջինիս բաժնեմասը կկազմի 49%։

Հիշեցնենք, որ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը Վաշինգտոնում ստորագրել են յոթ կետից բաղկացած համատեղ «Խաղաղության հռչակագիր»։ Այն նախատեսում է համատեղ դիմում ԵԱՀԿ-ին՝ ԵԱՀԿ Մինսկի գործընթացի և դրա հետ կապված կառույցների գործունեության դադարեցման վերաբերյալ, ինչպես նաև Հայաստանի տարածքով տրանսպորտային միջանցքի ստեղծում, որը կկապի Ադրբեջանը նրա Նախիջևանի էքսկլավի հետ, որը շրջապատված է Հայաստանով, Թուրքիայով և Իրանով։