Փորձագետ․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը մասնակցում են Իրանի շրջապատման ԱՄՆ-ի աշխարհաքաղաքական խաղին

Արմինֆո. Հայաստանն ու Ադրբեջանը մասնակցում են Իրանի շրջապատման ԱՄՆ-ի աշխարհաքաղաքական խաղին, եւ այդ խաղում առանցքային դերակատարում  է ունենալու "Թրամփի ուղի հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման" (TRIPP) նախագիծը։ Նման կարծիք է հայտնել հայտնի քաղտեխնոլոգ Սեմյոն Ուրալովը "Շելեստ Ֆակտով" ծրագրի եթերում։

Անդրադառնալով Հայաստանին դեպի Արևմուտք վերակողմնորոշելու թեմային ՝ փորձագետը արձանագրել է, որ Հայաստանի իրավիճակը նման է նրան, որ ավելի վաղ ԵՄ-ն արել է Ուկրաինայի և Մոլդովայի հետ: "Հայաստանին առնչվող իրավիճակը շատ նման է, այսինքն, էլիտաները վաղուց փող են մղում, բայց նրանց աշխարհագրությունն այնտեղ յուրահատուկ է։ Այսինքն ՝ կողմնորոշում դեպի Ֆրանսիա, որտեղ ուժեղ է հայկական սփյուռքը, և՝ դեպի ԱՄՆ", - կարծում է փորձագետը։

Ընդ որում, նա վստահ է, որ Հայաստանի հասարակությունը, ինչպես նաև, օրինակ, նույն Ուկրաինայի հասարակությունը սկսել է սրվել Ռուսաստանի եւ, զգալիորեն,  Իրանի հանդեպ։ "Այս մասին շատ քչերն են, ընդհանրապես, հիշեցնում է. Սակայն, դա շատ կարեւոր է, քանի որ Իրանը երբեք չի փակել սահմանը Հայաստանի համար: Ավելին, ես անձամբ ականատես եմ եղել այն բանին, թե ինչպես 2013 թե 2014 թվականին բազմաթիվ իրանական ավտոբուսներ գնում են Հայաստան՝ հայ-իրանական սահմանով՝ հանրապետության հարավում։ Այսինքն, իրանցի զբոսաշրջիկների հոսքը հիմնականներից մեկն է երկրի համար: Եվ այսօր Հայաստանի գործող վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն իր գործողություններով լուրջ հարված է հասցնում սեփական երկրի շահերին",- վստահ է Ուրալովը։

Որպես իր խոսքերի ապացույց նա ներկայացրել է Հայաստանի արտահանման տվյալները, որը հիմնականում ուղղված է դեպի Ռուսաստան ։ Փորձագետը ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Հայաստանում մեքենաշինության ոլորտը, գործնականում, փլուզվել է, եւ Հայաստանի արտահանումը, հիմնականում, կողմնորոշված է սննդամթերքի եւ աշխատուժի արտահանմանը դեպի Ռուսաստան եւ ռուսական շուկա:

"Եվ, ընդհանուր առմամբ, այս ճգնաժամը, որը զարգանում է Փաշինյանի իշխանության գալու պահից, ակնհայտ է,  ինչի մասին է խոսում բնակչության արտահոսքը։ Բայց, կան նաև մարդիկ, ովքեր իրենց գտել են տեղում, կամ գնալու տեղ չունեն, ինչպես նաև նրանք, ովքեր մեկնել են արտագնա աշխատանքի և կերակրում են նրանց, ովքեր մնացել են հանրապետությունում",-  նշել է նա։

Ընդ որում, քաղտեխնոլոգը վստահ է, որ ԵՄ-ն սկզբունքորեն այսօր կարող է դրամաշնորհային համակարգով կերակրել Հայաստանին, որը զարգացման իր վեկտորը փոխում է դեպի Եվրոպա,: "Հայաստանը շատ փոքր է, բայց ռազմավարական կարևոր դիրք ունի ։ Կարելի է հարցնել, թե ինչու է Փաշինյանն այդպես արագացնում իրադարձությունները։ Անշուշտ, խոսքը Իրանի ռազմավարական շրջապատման մասին է, այսպես կոչված՝ "Թրամփի երթուղու" (TRIPP)։ Ընդ որում, դա միայն Իրանի շրջապատում չէ, այդ երթուղով նախատեսվում է նաև սպառազինության փոխադրում։ Իսկ մենք հիշում ենք, որ Ադրբեջանն Իրանի դեմ ամերիկա-իսրայելական հարձակման առաջին փուլում միացել էր. դա և Իսրայելին աջակցությունն է, և ԻԻՀ դեմ սադրանք", - նկատել է փորձագետը։

Նրա խոսքով ՝ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, սակայն, արագ հասկացավ, որ բլիցկրիգ չի ստացվել, և հետ կանգնե՝ կատարելով մարտավարական, բայց ոչ ռազմավարական նահանջ: Ուրալովը վստահ է, որ TRIPP-ը կիրականացվի, ինչը նշանակում է, որ Իրանը շրջապատված կլինի: "Այսինքն՝ դա չի լինի, պարզապես, տնտեսական երթուղի ։ Այդ ճանապարհով ծրագրում են փոխադրել բոլոր բարմալեյներին Մերձավոր Արևելքից։ Ինչպես են աշխատում ԱՄՆ-ն ու բրիտանացիները․ նրանք, նախ, մեծ խմորում են սարքում տարածաշրջանում, քաղաքացիական պատերազմ են հրահրում, իսկ հետո այն մարդկանց, ովքեր միայն զենք պահել գիտեն, ուղղորդում են կոնկրետ նպատակի", - նշել է նա՝ հստակության համար բերելով Սիրիայի օրինակը։

Ուրալովը վստահ է, որ նրանք հյուսիսից կշրջապատեն Իրանը և երկրորդ կամ երրորդ փուլում հարված կհասցնեն, որը կառնչվի ոչ միայն Իսլամական Հանրապետությանը, այլ՝ նաև Ռուսաստանին: Նա հիշեցրել է, որ Հյուսիս-Հարավ միջազգային տրանսպորտային միջանցքն անցնում է Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսից մինչև Հնդկական օվկիանոս: "Ահա. Կասպից ծովը կոչված է դառնալու տրանսպորտային հանգույց, որը կապում է Ռուսաստանը Իրանի հետ ։ Իսկ Ռուսաստանն ու Իրանը հենց քաղաքական տնտեսական բալանս ունեն ՝ ապահովվում է ապրանքների անխափան մատակարարումը։ Եվ արևմտյան կոալիցիայի երկրորդ գաղափարը Կասպից ծովը դիմակայության գոտի դարձնելն է, որպեսզի կոտրի մեր այդ Հյուսիս-Հարավ միջանցքը։ Ահա այս ռազմավարական մտահղացումը, որն այսօր խաղում է ոչ միայն Փաշինյանը, այլև Ալիևը, ինչպես նաև՝ Սիրիայի նոր իշխանությունները ", - վստահ է Ուրալովը։

Նրա խոսքով ՝ Մերձավոր Արևելքն այսօր այրվում է, և հաջորդը լինելու է Անդրկովկասը։ Այս առումով փորձագետը հարցադրում է արել․ արդյո՞ք Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարներն իսկապես կարծում են, որ դա իրենց չի վերաբերվի։ "Շատերն են այդպես մտածել։ Եվ Սիրիայի նախկին նախագահ Բաշար Ասադն էր այդպես մտածում, բայց մկան թակարդը շրխկաց։ Այնպես որ, այդ մկան թակարդը անպայման կշրխկա, բայց ՝ոչ հիմա, այլ՝ Իրանի դեմ հարձակման հաջորդ տակտում", - հայտարարել է փորձագետը։

Հիշեցնենք, որ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը Վաշինգտոնում ստորագրել են յոթ կետից բաղկացած համատեղ "Խաղաղության հռչակագիր" ։ Այն նախատեսում է համատեղ դիմում Եվրոպայի անվտանգության եւ համագործակցության կազմակերպությանը (ԵԱՀԿ) ԵԱՀԿ Մինսկի գործընթացի եւ դրա հետ կապված կառույցների դադարեցման մասին, ինչպես նաեւ հայկական տարածքով տրանսպորտային միջանցքի ստեղծում, որը կմիացնի Ադրբեջանը իր նախիջեւանյան էքսկլավին, որը շրջապատված է Հայաստանով, Թուրքիայով եւ Իրանով:

Իսկ արդեն 2026 թվականի հունվարի 14-ին ՀՀ ԱԳՆ-ն հրապարակել է Վաշինգտոնում Ամերիկյան կողմի հետ ստորագրված "Թրամփի երթուղին ՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման" (TRIPP) իրականացման շրջանակային փաստաթուղթը ։ 12-էջանոց փաստաթղթում ներկայացված են ծրագրի հիմնական նպատակները և դրա գործունեության մեխանիզմները: Ի թիվս այլ բաների, փաստաթղթում ընդգծվում է, որ Հայաստանը մտադիր է արտոնել եւ աջակցել TRIPP Development Company ընկերության ստեղծմանը: Ընդ որում, ակնկալվում է, որ ընկերությունը պատասխանատու կլինի TRIPP նախագծի զարգացման համար ՝ ստանալով զարգացման սկզբնական իրավունքը 49 տարի ժամկետով ։ Հայաստանը մտադիր է ԱՄՆ-ին առաջարկել TRIPP Development Company-ի բաժնետոմսերի 74 տոկոսը ՝ պահպանելով 26 տոկոսը: Ենթադրվում է, որ այս գործընկերությունը կերկարաձգվի ևս 50 տարով ՝ սեփականության լրացուցիչ մասնաբաժնի հատկացմամբ Հայաստանի կառավարությանը, ինչի արդյունքում նրա մասնաբաժինը կկազմի 49 տոկոս: