Թյուրքագետ. Ստամբուլյան հռչակագիրը նոր տրանսպորտային և լոգիստիկ զարկերակի հիմքն է, որը սեղմում է օղակը Հայաստանի շուրջ

Արմինֆո.«Միջին միջանցքը», որը կապում է Ասիան Եվրոպայի հետ և շրջանցում այլընտրանքային աշխարհաքաղաքական կենտրոնները, այլևս տեսական նախագիծ չէ, այլ վերածվել է լիարժեք գործող մայրուղու, որը պատրաստ է ընդունել բեռնափոխադրումների աննախադեպ ծավալներ։ Այս մասին գրում է թյուրքագետ Անժելա Սիմոնյանը։

Այս համատեքստում նա վերլուծել է մի փաստաթուղթ, որը, նրա խոսքերով, տասնամյակներ շարունակ կանխորոշելու է Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական լանդշաֆտը։

Թյուրքագետը նշել է, որ 2026 թվականի հունիսի 8-ին Ստամբուլի պատմական Չըրաղան պալատում, որը, ի դեպ, կառուցվել է հայերի կողմից, տեղի է ունեցել Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Վրաստանի արտաքին գործերի նախարարների հոբելյանական՝ 10-րդ եռակողմ հանդիպումը։

«Հաքան Ֆիդանի, Ջեյհուն Բայրամովի և Մակա Բոչորիշվիլիի կողմից ստորագրված Ստամբուլյան հռչակագիրը հերթական հերթապահ հայտարարությունը չէ։ Դա մեր սահմանների մոտ ձևավորվող նոր տարածաշրջանային ճարտարապետության իրավական և քաղաքական հիմքն է, որտեղ մասշտաբային տնտեսական շահերն ու ռազմավարական հաշվարկները հյուսված են դիվանագիտական ձևակերպումների հետ, բայց միևնույն ժամանակ ունեն լիովին որոշակի և մտահոգիչ ենթատեքստ։ Այս նոր աշխարհակարգի կապող հիմքն են դառնում տրանսպորտային և լոգիստիկ զարկերակները, որոնք փաստացի շրջանցում են Հայաստանը և ավելի ու ավելի են սեղմում օղակը նրա շուրջը»,- կարծում է Սիմոնյանը։

Նա ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ դիվանագիտական ճշգրտությամբ, Ստամբուլի հանդիպումից ընդամենը մի քանի օր առաջ՝ հունիսի 2-ին, վրացական Ախալքալաքում պաշտոնապես ավարտվել է Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթգծի արդիականացումը, ինչն անմիջապես արձանագրվել է հռչակագրի տեքստում։

«Սա ուղղակի ազդանշան է այն մասին, որ «Միջին միջանցքը», որը կապում է Ասիան Եվրոպայի հետ և շրջանցում այլընտրանքային աշխարհաքաղաքական կենտրոնները, այլևս տեսական նախագիծ չէ, այլ վերածվել է լիարժեք գործող մայրուղու, որը պատրաստ է ընդունել բեռնափոխադրումների աննախադեպ ծավալներ։ Զուգահեռաբար, ավանդական նավթամուղերն ու Հարավային գազային միջանցքը ստանում են «կանաչ էներգետիկայի» ժամանակակից փաթեթավորում, որի միջոցով Անկարան և Բաքուն ձգտում են լեգիտիմացնել սեփական դիրքերը արևմտյան գործընկերների աչքում՝ կասպիական էլեկտրաէներգիայի արտահանման հաշվին, հաջողությամբ օգտագործելով գլոբալ էկոլոգիական հարթակները, ինչպիսիք են COP31-ը և WUF13-ը»,- գտնում է փորձագետը։

Սակայն, նրա խոսքով, նման մասշտաբային տնտեսական ենթակառուցվածքային նախագծերը պահանջում են անվտանգության հուսալի և անխոցելի վահան, և հենց այստեղ է բացահայտվում հռչակագրի ամենավտանգավոր շերտը։ Սիմոնյանն ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ կողմերն այլևս չեն սահմանափակվում միայն դասական սպառնալիքներով. փաստաթղթում առաջնային պլան են մղվել կիբերհարձակումներն ու հիբրիդային պատերազմները, ինչը վկայում է տարածաշրջանում վերահսկողության համատեղ ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների խորացման մասին։

«Սահմանների անձեռնմխելիության և տարածքային ամբողջականության մասին բարձրաձայն ձևակերպումները, որոնք առաջին հայացքից ուղղված են Վրաստանի աշխարհաքաղաքական հավատարմության ապահովմանը, իրականում ամրագրում են մի իրողություն, որտեղ Հարավային Կովկասում խաղի կանոններն ավելի ու ավելի են թելադրվում բացառապես թուրք-ադրբեջանական տանդեմի կողմից։ Այս ամբողջ համակարգի անխափան գործունեության համար Անկարային և Բաքվին անհրաժեշտ է միայն մեկ վերջին դետալ՝ Հայաստանի վերջնական հաշտեցումը ստեղծված իրողությունների հետ, ինչը փաստաթղթի տեքստում դիվանագիտորեն անվանվել է «դրական դինամիկա» Երևանի և Բաքվի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում։ Բայց եկեք իրավիճակին նայենք առանց վարդագույն ակնոցների։ Խոսքը ոչ թե արդար տարածաշրջանային համակեցության, այլ կազմակերպված «կեղծ խաղաղության» մասին է։ Խաղաղության պայմանագրի շուտափույթ ստորագրման կոչերը ոչ թե կայունության երաշխիք են, այլ Հայաստանին սեփական ինքնիշխան քաղաքական կուրսից վերջնականապես զրկելու և նրան թուրք-ադրբեջանական տնտեսական ու քաղաքական ազդեցության լուռ կցորդի վերածելու փորձ, որի հաջորդ արարը, ըստ ամենայնի, նախատեսվում է խաղարկել Վրաստանում 2027 թվականին»,- եզրափակել է Սիմոնյանը։