Fitch Ratings. Հայաստանի ընտրություններն ազդարարում են քաղաքականության հաջորդականության մասին՝ պահպանվող աշխարհաքաղաքական ռիսկերի ֆոնին

Արմինֆո. Հայաստանում համընդհանուր ընտրությունների արդյունքներն ազդարարում են քաղաքական գծի լայն հաջորդականության մասին, ինչը, հնարավոր է, կամրապնդի երկրի արեւմտամետ աշխարհաքաղաքական հետագիծը եւ, հավանաբար, կաջակցի հետագա առաջընթացին հայ-ադրբեջանական խաղաղ գործընթացում: '

Այդ մասին նշվում է Fitch Ratings-ի հաղորդագրության մեջ, որում ընդգծվում է, որ Ռուսաստանից և նրա էներգառեսուրսներից երկրի կախվածության բարձր աստիճանը զգալի խոցելիություն է մնում տնտեսության համար: 

Ընտրությունների նախնական արդյունքները ցույց տվեցին, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի իշխող "Քաղաքացիական պայմանագիր" կուսակցությունը հավաքում է ձայների 49,8%-ը, ինչն ավելի քան երկու անգամ գերազանցում է երկրորդ տեղը զբաղեցրած "Ուժեղ Հայաստան" դաշինքի արդյունքը: Դա կարող է "Քաղաքացիական պայմանագրին" տալ Ազգային ժողովի նոր կազմում 105 տեղերից 64-ը, թեեւ մանդատների վերջնական բաշխումը կախված կլինի արդյունքների հաստատումից եւ այն բանից, թե արդյոք ամենափոքր ընդդիմադիր կուսակցությունը կհաղթահարի խորհրդարան անցնելու 4 տոկոսի շեմը: 

"Քաղաքացիական պայմանագիր" կուսակցության պարզ, թեկուզ փոքր մեծամասնությունը (խորհրդարանի նախորդ կազմում այն ուներ 75 տեղ) պետք է ապահովի քաղաքական գծի հաաաջորդականությունը։ Փաշինյանը հայտարարել է, որ, արդյունքում, Հայաստանը "կշարունակի Արևմուտքի հետ մերձեցման գիծը", միաժամանակ զարգացնելով հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, առաջնահերթ ուշադրություն դարձնելով Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացին և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորմանը: 

Սակայն "Քաղաքացիական պայմանագիրը" չի ստանա ձայների երկու երրորդ մեծամասնություն, որն անհրաժեշտ է խորհրդարանում ՀՀ սահմանադրության մեջ միակողմանի փոփոխություններ կատարելու համար: Սահմանադրությունից Լեռնային Ղարաբաղի մասին հիշատակումների բացառումը, որն Ադրբեջանի առանցքային պայմանն է խաղաղության պայմանագրի կնքման համար, մնում է հարցականի տակ, քանի որ դա կպահանջի հավանություն համաժողովրդական հանրաքվեում, որը, ինչպես ավելի վաղ նշել էր Փաշինյանը, կարող է տեղի ունենալ 2027 թվականին: 

Հայաստանը կարող է օգուտ քաղել խաղաղության գործընթացից եւ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների հնարավոր կարգավորումից, այդ թվում ՝ ցամաքային սահմանի բացումից։ Այս գործընթացը սկսվել է 2025թ. օգոստոսի շրջանակային համաձայնագրով և շարունակվել ս.թ. հունիսի 4-ին ստորագրված TRIPP համաձայնագրով, որը կօգնի Հայաստանի արգելափակված տնտեսությունն ինտեգրել Կենտրոնական Ասիան, Հարավային Կովկասը, Թուրքիան և Եվրոպան կապող միջանցքում: 

Այս վերակողմնորոշումը կարող է ճանապարհ բացել առևտրից և տարանցումից զգալի եկամուտների համար, ինչպես նաև ամրապնդել աճի միջնաժամկետ հեռանկարները: 2026 թվականի առաջին եռամսյակում Հայաստանի ՀՆԱ աճը դանդաղել է, մասամբ, ԱՄՆ-Իրան հակամարտության ազդեցության պատճառով, սակայն մնացել է կայուն տարեկան 4% մակարդակում (2025 թվականի առաջին եռամսյակի 5,2% - ի դիմաց - խմբ.)՝ 2025 թվականի 7,1% աճից հետո։ Գնաճը ապրիլին աճել է մինչև 5,3%, որից հետո մայիսին նվազել է մինչև 4,2%, ինչը ցույց է տալիս գնային ճնշման ընդհանուր զսպելիությունը: 

Տնտեսական ռիսկերն առնչվում են Ռուսաստանի հետ Հայաստանի սերտ կապերին, որը շարունակում է մնալ նրա խոշորագույն հատուկ առևտրային գործընկերը, որին 2025 թվականին բաժին է ընկել ապրանքների ընդհանուր արտահանման 35%-ը։ Ռուսաստանը ընտրությունների նախաշեմին արդեն սահմանափակումներ է մտցրել հայկական սննդամթերքի առանձին տեսակների ներմուծման նկատմամբ և պաշտոնապես սպառնացել է դադարեցնել Հայաստանի կողմից ռուսական նավթի, գազի և չմշակված ալմաստների գնումները առանց արտահանման տուրքերի և խիստ արտոնյալ պայմաններով, եթե երկիրը շարունակի իր ճանապարհը դեպի ԵՄ անդամակցության գործընթաց: Բնական գազն ապահովում է Հայաստանի էներգետիկ կարիքների 61%-ը, իսկ երկիր բնական գազի ներմուծման 85-90%-ըստացվում է Ռուսաստանից՝ ֆիքսված գնով երկարաժամկետ պայմանագրով: Արտոնյալ համաձայնագրի միակողմանի չեղարկումը կարող է էապես մեծացնել էլեկտրաէներգիայի ծախսերը և բացասաբար ազդել մակրոտնտեսական ցուցանիշների, ինչպես նաև ֆիսկալ և արտաքին հաշվեկշիռների վրա: 

Ս. թ. հունվարին Fitch գործակալությունը նշել է խաղաղության գործընթացի շուրջ պահպանվող անորոշությունը, երբ Հայաստանի վարկանիշի կանխատեսումը փոխել էր «դրականի»և հաստատել սուվերեն վարկանիշը «BB-» մակարդակում: Կանխատեսման փոփոխությունն արտացոլել է Հայաստանի միջազգային պահուստների աճը և շարունակվող վստահ աճը, որը կաջակցի միջնաժամկետ հեռանկարում պարտքի կայունացմանը համապատասխանող ֆիսկալ կոնսոլիդացմանը: Fitch գործակալության կողմից Հայաստանի սուվերեն վարկանիշի հաջորդ պլանային վերանայումը նշանակված է ս.թ. հուլիսի 10-ին. "Այն կներառի աշխարհաքաղաքական ռիսկերի հավասարակշռության մեր գնահատականը, որը կարտացոլի խաղաղության գործընթացի հաջող ավարտի հեռանկարները և առաջընթացը Արևմուտքի հետ ավելի սերտ ինտեգրման ճանապարհին, միաժամանակ, հաշվի առնելով Ռուսաստանի հետ հարաբերություններին առնչվող ռիսկերը": 

Նույն հաղորդագրության մեջ Fitch-ը ներկայացնում է Հայաստանի սուվերեն վարկանիշի զգայունության չափանիշները, որոնք կախված են գործոնների այնպիսի խմբերից, ինչպիսիք են կառուցվածքային գործոնները, պետական ֆինանսները, արտաքին ֆինանսները, մակրոտնտեսությունը: 

Որպես դրական ազդակներ (բարձրացման) դիտարկվում են. կառուցվածքային գործոնների գծով ՝ աշխարհաքաղաքական ռիսկերի եւ ներքին քաղաքական անորոշության կայուն նվազումը (օրինակ ՝ առաջընթացը Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացում); պետական ֆինանսների գծով՝ ֆիսկալ կոնսոլիդացումը, որն ապահովում է ՀՆԱ-ի նկատմամբ պետական պարտքի հարաբերակցության կայունացումը՝ դրա արժութային կառուցվածքի բարելավման դեպքում; արտաքին ֆինանսների գծով՝ արտաքին խոցելիությունների նվազումը (տարածաշրջանի համար պատմական Fitch-ի ազդագը); եւ մակրոտնտեսության գծով՝ տնտեսական աճի բարձր տեմպերի պահպանմանը, որոնք ապահովում են բնակչության մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի շարունակական ավելացումը:

Իսկ որպես բացասական ազդակներ (դեպի նվազում) դիտարկվում են. կառուցվածքային գործոնների գծով՝ աշխարհաքաղաքական ռիսկերը մեծացնող եւ քաղաքական ու տնտեսական կայունությունը խաթարող իրադարձությունները, օրինակ, Ադրբեջանի հետ ընթացիկ խաղաղության գործընթացի խափանումը;  պետական ֆինանսների գծով՝ մակրոտնտեսական կամ կարգավորիչ փոփոխությունները, որոնք վատթարացնում են ՀՆԱ - ի նկատմամբ պետական պարտքի հարաբերակցության հետագիծը դեպի դրա արագացված աճը;  եւ արտաքին ֆինանսների գծով՝ դրանց նվազմամբ արտարժութային պահուստների կուտակման միտման փոփոխությունը, ինչը մեծացնում է արտաքին ցնցումների նկատմամբ խոցելիությունը։ 

Հիշեցնենք, որ Fitch Ratings-ը 2026 թվականի հունվարին, Հայաստանի երկրի վարկանիշի կանխատեսումը կայունից դրականի վերանայման հետ միաժամանակ (վարկանիշի հաստատմամբ «BB-» մակարդակում), 2026-2027թթ.համար կանխատեսել էր երկրի տնտեսության ավելի քան 5% աճի կայուն հեռանկարներ: