Արցախի մշակութային օմբուդսմենը քննադատել է Թուրքմենստանի նախագահին օկուպացված ԼՂՀ այցելելու համար

Արմինֆո. Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն Հովիկ Ավանեսովն իր վճռական բողոքն է հայտնում Թուրքմենստանի նախագահի՝ օկուպացված Արցախի տարածք՝ այն հնամենի հայկական հող այցելելու կապակցությամբ, որի բնիկ բնակչությունը բռնի տեղահանվել է 2020-2023 թվականներին Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիայի հետևանքով։

«Այս այցը տեղի է ունեցել ոչ թե պարզապես վիճելի տարածաշրջան կամ սովորական միջազգային հարթակ։ Թուրքմենստանի նախագահն այցելել է մի տարածք, որտեղից ամբողջությամբ դուրս է մղվել մի ողջ ժողովուրդ, որտեղ շարունակվում է նրա պատմական հիշողության հետևողական ոչնչացումը, իսկ մշակութային ժառանգությունը ենթարկվում է համակարգված պղծման, յուրացման և կեղծման», — նշել է Ավանեսովն իր ֆեյսբուքյան հրապարակման մեջ։

Նրա խոսքով՝ հատկապես վրդովեցուցիչ է այն փաստը, որ Թուրքմենստանի ղեկավարի գտնվելն Արցախում տեղի է ունենում այնպիսի պայմաններում, երբ Ադրբեջանը շարունակում է հայկական ներկայության մշակութային ջնջման քաղաքականությունը։ Ոչնչացվում են հուշարձանները, վերացվում են հայերեն արձանագրությունները, փոխվում է բնակավայրերի պատմական տեսքը, ջնջվում են բազմադարյան հայկական քաղաքակրթության հետքերը։ Այս ամենը տեղի է ունենում միջազգային հանրության աչքի առջև և տարածաշրջանի մշակութային ժառանգության վիճակի օբյեկտիվ գնահատման համար անկախ միջազգային առաքելություններ թույլ չտալու դեմոնստրատիվ հրաժարման ֆոնին։

«Այս այցը չի կարող դիտարկվել որպես չեզոք դիվանագիտական քայլ։ Այն օբյեկտիվորեն օգտագործվում է ադրբեջանական կողմից՝ որպես Արցախի հայերի էթնիկ զտումների հետևանքների և մշակութային ռևիզիոնիզմի քաղաքականության միջազգային լեգիտիմացման գործիք։ Փաստացիորեն, Թուրքմենստանի ղեկավարի ներկայությունն այն տարածքում, որտեղից արտաքսվել է շուրջ 150 հազար հայ, դառնում է քարոզչական արշավի մաս, որը կոչված է համոզելու աշխարհին, որ Արցախի հիմնախնդիրը փակված է, և բռնի ուժով ստեղծված իրավիճակը պետք է ընդունվի որպես նոր քաղաքական իրականություն», — շարունակել է նա։

Ավանեսովն ընդգծել է, որ հնարավոր չէ կայուն խաղաղություն կառուցել ավերված սրբավայրերի փլատակների վրա, կատարված էթնիկ զտումների մասին լռությամբ և այն ժողովրդի հիշողությունը ջնջելու փորձերով, որը տասնյակ դարեր շարունակ ստեղծել է այս տարածաշրջանի մշակութային և հոգևոր ժառանգությունը։

Նրա խոսքով՝ հատկապես մտահոգիչ է, որ մի պետության ղեկավար, որը բազմիցս հայտարարել է ժողովուրդների պատմության, մշակույթի և ավանդույթների նկատմամբ հարգանքի սկզբունքներին հավատարմության մասին, գերադասել է անտեսել տասնյակ վանքերի, հարյուրավոր եկեղեցիների, գերեզմանատների, հազարավոր խաչքարերի և այլ հուշարձանների ճակատագիրը, որոնք հայտնվել են ոչնչացման վտանգի տակ Արցախի նկատմամբ ադրբեջանական վերահսկողության հաստատումից հետո։

«Պատմությունը գիտի բազմաթիվ դեպքեր, երբ մշակութային ժառանգության ոչնչացումը դարձել է բնակչության արտաքսման քաղաքականության եզրափակիչ փուլը։ Սկզբում ժողովրդին զրկում են իր հողում ապրելու իրավունքից, հետո ոչնչացնում են նրա գոյության հետքերը, իսկ հետո աշխարհին առաջարկում են մոռանալ կատարվածի մասին։ Այսօր հենց այս սցենարն է իրականացվում Արցախում։ Մենք անթույլատրելի ենք համարում օտարերկրյա ղեկավարների մասնակցությունը օկուպացված տարածքում անցկացվող միջոցառումներին՝ առանց արտաքսված բնակչության ճակատագրի հրապարակային գնահատականի և առանց նրա մշակութային ժառանգության շարունակվող ոչնչացման դատապարտման։ Այլ մոտեցումն անխուսափելիորեն ընկալվում է որպես քաղաքական անտարբերություն մարդու իրավունքների և մշակութային արժեքների պաշտպանության միջազգային նորմերի կոպիտ խախտումների նկատմամբ»,- հայտարարել է նա։

Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմենը հայտարարում է, որ ոչ մի միջազգային այց, ոչ մի արարողություն և ոչ մի քաղաքական հռչակագիր չեն կարող փոխել պատմական ճշմարտությունը. Արցախը հայկական քաղաքակրթության հնագույն կենտրոններից է, իսկ նրա մշակութային ժառանգությունը ստեղծվել է հայ ժողովրդի կողմից և հանդիսանում է համաշխարհային մշակութային ժառանգության անբաժանելի մասը։

«Մենք կոչ ենք անում Թուրքմենստանի նախագահին հրապարակային գնահատական տալ հայկական մշակութային ժառանգության ոչնչացման փաստերին, աջակցել Արցախի հուշարձանների միջազգային մոնիտորինգին և հրաժարվել այնպիսի քայլերից, որոնք կարող են օգտագործվել էթնիկ զտումների և մշակութային ոչնչացման հետևանքների արդարացման կամ լեգիտիմացման համար։ Պատմությունը դատելու է ոչ միայն նրանց, ովքեր ավերում էին եկեղեցիները, վանքերն ու գերեզմանատները, այլև նրանց, ովքեր նախընտրեցին այցելել այդ հողերը բնիկ ժողովրդի արտաքսումից հետո՝ ձևացնելով, թե ոչինչ չի պատահել»,- ամփոփել է մշակութային ժառանգության օմբուդսմենը։»