Վերոնիկա Զոնաբենդ. Քաղաքացիների ճակատագիրը անտեսելը հակասահմանադրական է

ArmInfo. Բարերար և Noodome-ի համահիմնադիր Վերոնիկա Զոնաբենդը խոսել է իր ամուսնու՝ Ռուբեն Վարդանյանի 2023 թվականին ձերբակալությունից հետո տեղի ունեցածի, այն մասին, թե ինչպես է նա այժմ կառավարում իրենց ընտանեկան գործերը և բարեգործական նախագծերը, և նրա ազատ արձակմանն ուղղված իր ջանքերի մասին: Նա այս ամենը կիսվել է Forbes Woman-ին տված հարցազրույցում:

Ռուբեն Վարդանյանը և նրա ընտանիքը Forbes-ի համաշխարհային վարկանիշային աղյուսակում զբաղեցնում են 3002-րդ տեղը՝ 1.3 միլիարդ դոլար զուտ կարողությամբ: Ռուսական ֆոնդային շուկայի հիմնադիրներից մեկը և «Տրոյկա Դիալոգ» ներդրումային ընկերության ստեղծողը, 2011 թվականին, վաճառել է ընկերությունը «Սբերբանկին» և իր ջանքերը կենտրոնացրել սոցիալական և բարեգործական նախագծերի զարգացման վրա: Ռուբեն Վարդանյանի համահեղինակը և նրա մարդասիրական նախաձեռնությունների աջակիցը նրա կինն է՝ Վերոնիկա Զոնաբենդը: Նա մասնագիտությամբ ավիացիոն ինժեներ է և սովորել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտում: Վարդանյանն ու Զոնաբենդը ամուսնացած են 1993 թվականից։

Ինչպես Վերոնիկա Զոնաբենդը Forbes Woman-ին պատմել է, 30 տարվա ընթացքում Ռուբեն Վարդանյանը և նրա ընտանիքը, աշխարհի տարբեր ծայրերից իրենց նման մտածող անձանց հետ միասին, մոտ 1.5 միլիարդ դոլար են ներդրել մարդասիրական և կրթական նախագծերում։ 2022 թվականին Ռուբեն Վարդանյանը հրաժարվել է Ռուսաստանի քաղաքացիությունից և նշանակվել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պետական նախարար։ Սակայն 2023 թվականին նա ձերբակալվել է Ադրբեջանի անվտանգության ուժերի կողմից, իսկ 2026 թվականի փետրվարին դատապարտվել է 20 տարվա ազատազրկման՝ «ահաբեկչությունը ֆինանսավորելու, անօրինական զինված խմբավորումներ ստեղծելու, ինչպես նաև ագրեսիվ պատերազմ պլանավորելու և վարելու համար»։ Ձերբակալությունից հետո Վերոնիկա Զոնաբենդը ստանձնել է ընտանիքի բոլոր բարեգործական նախագծերի կառավարումը։

Զոնաբենդն ասել է, որ վերջին անգամ ամուսնուն տեսել է 2022 թվականի աշնանը Ստեփանակերտում, երբ ինքն ու իր կրտսեր որդին այցելել են նրան։ «Եվ բառացիորեն երկու շաբաթ անց սկսվեց շրջափակումը, և ոչ ոք չէր կարող մտնել կամ դուրս գալ։ Առաջին անհրաժեշտության ապրանքները դադարեցին ժամանել։ Իննամսյա շրջափակման ավարտին սովը գործնականում սկսվեց։ Եվ եթե Ռուբենը չլիներ, ով կարողացավ ներդնել չափաբաժնի համակարգ, կազմակերպել շարժական շտապօգնության խմբեր և անվճար ճաշարաններ, զոհերը կլինեին ավելի շատ», - նշեց նա։

Ըստ նրա, երբ 2023 թվականի սեպտեմբերին ադրբեջանական զորքերը մտան տարածք, սկսվեց զանգվածային արտագաղթ, և պարզ դարձավ, որ ոչ մի հնարավորություն չկա։ «Եվ Ռուբենը անօրինական կերպով կալանավորվեց Լաչինի միջանցքի սահմանային կետում։ Դա տեղի ունեցավ 2023 թվականի սեպտեմբերի 27-ին»։ Գրեթե մեկ տարի անց։ Ռուբենի ձերբակալությունից հետո, երբ Կարմիր խաչը այնտեղ էր (Ադրբեջանի կառավարությունը փակեց Կարմիր խաչի գրասենյակը 2025 թվականի սեպտեմբերի 3-ին - Forbes Woman), նրանք ամիսը մեկ անգամ այցելում էին բանտարկյալներին և տեսագրումներ անում։ Դա նշանակում է, որ մենք կարող էինք Ռուբենին տեսնել տեսաերիզով յուրաքանչյուր երեք շաբաթը մեկ։ Եվ մենք կարող էինք նրա համար հաղորդագրություններ ձայնագրել։ Մեկ տարուց ավելի է, ինչ տեսազրույց չի եղել։ Միայն վերջերս, փաստաբանի միջոցով, ես կարողացա ուղարկել մեր թոռնուհիների լուսանկարները, որոնք ծնվել էին, երբ Ռուբենը բանտում էր։ Մեր ավագ թոռնուհին արդեն երկու տարեկան է, իսկ կրտսերը՝ երեք ամսական։ «Ներելու, սիրելու և առատաձեռն լինելու կարողությունը իմաստ են հաղորդում մեր կյանքին», - հավելեց Վարդանյանի կինը։

Իր նախաձեռնած միջազգային կանանց մարդասիրական պատվիրակության վերաբերյալ, որը սեպտեմբերին կմեկնի Բաքու, Զոնաբենդը նշեց, որ նախաձեռնության նպատակը զուտ մարդասիրական է՝ հանդիպել Ադրբեջանի Հանրապետության օմբուդսմենի հետ, այցելել Ադրբեջանում պահվող հայ քաղաքացիներին և նրանց նամակներ, լուսանկարներ և թույլատրված անձնական իրեր տալ նրանց հարազատներից։

«Ադրբեջանական կողմը ընդունում է, որ ներկայումս բանտում են գտնվում 19 հայ դատապարտյալներ, որոնցից մի քանիսը այնտեղ են 2020 թվականից։ Այս բոլոր տարիների ընթացքում ոչ ոք նրանց չի տեսել, և ոչ ոք չգիտի նրանց վիճակի մասին։ Նրանցից շատերը շարքային զինվորներ են, որոնք հնարավորություն չեն ունեցել կապվել իրենց ընտանիքների հետ։ Շատերն անհետ կորած են։ Մնացածի ճակատագիրը անհայտ է։ Կարմիր խաչի փակվելուց հետո այլևս հուսալի տեղեկատվություն չկա»։ «Իմ ցանկությունն է մարդասիրական քայլ կատարել։ Բոլոր մշակույթներում կանացի կերպարը կապված է մայրության, մարդասիրության և կյանքի հետ։ Մեր կոչն է թույլ տալ մարդկանց պահպանել իրենց մարդկային արժանապատվությունը և ստանալ մարդկային վերաբերմունք», - ասաց նա։

Նա ասում է, որ յուրաքանչյուր մարդ արժանի է, որ իրեն վերաբերվեն որպես մարդու, այլ ոչ թե նվաստացնեն։ «Շատ կանայք և մայրեր արդեն արձագանքել են իմ կոչին՝ մեկնել Բաքու։ Սակայն բոլորը հարցնում են անվտանգության մասին։ Դատելով Ադրբեջանում դատավարությունների անցկացման ձևից և բանտարկյալների դեմ առաջադրված մեղադրանքներից՝ յուրաքանչյուր ոք, ով երբևէ այցելել է Լեռնային Ղարաբաղ, կարող է ձերբակալվել։ Դատավարությունների ժամանակ մեղադրանքներից մեկը սահմանի անօրինական հատումն էր։ Չնայած, ըստ Լեռնային Ղարաբաղում 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի կողմից ստորագրված եռակողմ հրադադարի համաձայնագրի, Ադրբեջանը երաշխավորել է անարգել և անվտանգ անցում դեպի Լեռնային Ղարաբաղ Հայաստանից Լաչինի միջանցքով, որտեղ կալանավորված էր Ռուբենը։ «Ես նամակներ եմ ուղարկել մի քանի միջազգային կազմակերպությունների», - ասել է Վարդանյանի կինը։

Նա ասել է, որ նախ կապ է հաստատել Ադրբեջանի օմբուդսմեն Սաբինա Ալիևայի հետ, ով Ռուբենի հետ զրույցում պատրաստակամություն է հայտնել օգնել այցի կազմակերպմանը, սակայն մինչ օրս որևէ արձագանք չի եղել։

«Ես նամակ եմ ուղարկել Հայաստանի վարչապետին»։ 2026 թվականի ապրիլին Ռուբենը դիմել է Հայաստանի մարդու իրավունքների հանձնակատար Անահիտ Մանասյանին՝ կոչ անելով նրան գալ Բաքու և այցելել հայ բանտարկյալներին՝ նրանց հարազատների հետ միասին, Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի աջակցությունը։

ՀՀ մարդու իրավունքների հանձնակատարը Ռուբենին ասել է, որ ինքը նման լիազորություններ չունի. Ադրբեջան մեկնելը իր լիազորությունների մեջ չէ։ Այնուհետև, մայիսին, Ռուբենը կապ է հաստատել ՀՀ վարչապետի հետ՝ հարցնելով, թե ով է պատասխանատու Ադրբեջանում բանտարկված հայ քաղաքացիների պաշտպանության և աջակցության կազմակերպման համար։ Ռուբենը երբեք պատասխան չի ստացել իր հարցերին։ Ես կարծում եմ, որ սեփական քաղաքացիների ճակատագիրը անտեսելը հակասահմանադրական է։ Սահմանադրության համաձայն՝ կառավարությունը նախևառաջ պետք է մտահոգված լինի իր քաղաքացիների ճակատագրով։ Ես գրել եմ Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի նախագահ Միրյանա Սպոլյարիչ-Էգգերին և Եվրոպական Միության արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով գերագույն ներկայացուցիչ Կայա Կալլասին՝ խնդրելով նրանց նպաստել պատվիրակության այցին։ Ադրբեջանական կողմի համար մեր պատվիրակությունը հնարավորություն է ցուցաբերելու անկեղծ բարի կամք խաղաղության պայմանագիր կնքելու վերաբերյալ քննարկումների ժամանակ։ Ի վերջո, ես խնդրում եմ տարրական բաներ՝ թույլտվություն տեսնելու իմ սիրելիներին, անհրաժեշտ ծանրոցներ, նամակներ և լուսանկարներ հասցնելու համար», - շարունակել է նա։

Նա նաև հայտնել է, որ Վարդանյանի ընտանիքը բողոք է ներկայացրել ՄԻԵԴ՝ ընթացակարգային խախտումների վերաբերյալ։ Նա հավելեց, որ դատավճռի տեքստը ստացվել է զգալի ուշացումով: «Միջազգային փաստաբաններին թույլ չեն տվել մասնակցել դատավարությանը»: Ադրբեջանի նախագահը հայտարարել է, որ Բաքվի ռազմական դատարանում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության նախկին ղեկավարության դատավարությունը Նյուրնբերգյան դատավարություն էր: Սակայն Նյուրնբերգյան դատավարության մեջ ներգրավված էին մեղադրյալների կողմից ընտրված փաստաբաններ, միջազգային դատարան, միջազգային մեղադրանքի մարմին և դիտորդներ: Բաքվում նման բան տեղի չի ունեցել, և Ռուբենի մեղքի որևէ ապացույց չի ներկայացվել: Դատավարությունը հայտարարվել է բացված, բայց ոչ մի միջազգային դիտորդի մուտքը թույլատրվել է: Միջազգային փաստաբաններին մուտքը թույլատրվել է: Ռուբենի փաստաբանը չի կարողացել այցելել նրան կամ խոսել նրա հետ: Նրան թույլատրվել է հանդիպել միայն տեղացի ադրբեջանցի փաստաբանի, ով, ըստ սահմանման, չէր կարող անկախ լինել: Դատավարությունն ու դատական նիստերը անցկացվել են ադրբեջաներենով: Կար ռուսերեն թարգմանություն, բայց պարզ չէ, թե որքանով էր այն բավարար: Նիստերի արձանագրությունները չեն տրամադրվել: Եվ երբ փաստաբանը կարողացել է տեսնել դրանք, նա հայտնաբերել է մի շարք փաստական սխալներ: «Դատարանին մտքով չի անցել ստուգել փաստերը», - նշել է նաև Վարդանյանի կինը:

Նրա խոսքով՝ Ռուբենը մեղադրվում է անհեթեթ հանցագործությունների մեջ, բացի մեկից՝ նորածիններին ուտելուց, ընդհանուր առմամբ 41 մեղադրանք՝ 19 հոդվածով։ Զոնաբենդը վստահ է, որ Բաքվում պահվող բոլոր հայերի նկատմամբ կոլեկտիվ պատասխանատվություն է կիրառվել։ Եվ նրանք դատվել են Լեռնային Ղարաբաղում իրենց լեզվով խոսելու, իրենց կրոնը դավանելու և իրենց ավանդույթներով ապրելու ցանկության համար։ «Սա բացահայտ քսենոֆոբիա է։ Նրանք դատվել են իրենց քաղաքականության համար՝ քրեական իրավունքի համաձայն։ Սակայն քրեական դատավարությունը խախտվել է նույնիսկ Ադրբեջանի օրենքները, չհաշված միջազգային իրավունքը։ Հետևաբար, Ռուբենը հայտարարել է, որ չի աջակցի այս ֆարսին։ Երեխաները կարծում են, որ նա անարդարացիորեն է վարվել ընտանիքի նկատմամբ։ Այո։ Բայց սրանք կյանքի օրենքներն են», - հավելել է նա։

Հարցին, թե արդյոք Վարդանյանի ընտանիքը մշակել է «Բ» պլան, Զոնաբենդը շեշտեց, որ նրանք պետք է պատրաստ լինեն ամեն ինչի։ Իրավիճակը փոխելու համար այսօր անհրաժեշտ ռեսուրսների վերաբերյալ Վարդանյանի կինը նշել է, որ անկասկած անհրաժեշտ է մեծացնել միջազգային հանրության ուշադրությունը այս հարցի նկատմամբ։