Քաղաքագետ․ Ռուսաստանի եւ Հայաստանի միջեւ դաշնակցային հարաբերությունների մոդելը փլուզվել է

Արմինֆո Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև դաշնակցային հարաբերությունների մոդելը, պարզապես, փլուզվել է։ Այդ մասին սեպտեմբերի 3-ին Երևանում կայացած մամուլի ասուլիսում հայտարարել է քաղաքագետ Սուրեն Սուրենյանցը ՝ մեկնաբանելով Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հանդիպումը Բիշքեկում։

 Ընդհանուր առմամբ, ինչպես պարզաբանել է փորձագետը, այդ հարաբերություններում համակարգային ճգնաժամի բաղադրիչ կա։ "Միակ ձեռքբերումը նոր հանդիպում անցկացնելու շուրջ պայմանավորվածությունն է։ Քանի որ մենք տեսնում ենք, որ Բիշքեկի հանդիպման ընթացքում ոչ մի խնդիր, ըստ էության, չի լուծվել․  արտահանմանն առնչվող խնդիրներ, երկաթուղու հետ կապված խնդիրներ։ Ավելին, ընդհակառակը, մենք տեսանք ինստիտուցիոնալ հակասություն ԵՄ և ԵԱՏՄ վերաբերյալ դիրքորոշումների հարցում։ Միանգամայն տարբերլ պատկերացումներ", - ուշադրություն է հրավիրել Սուրենյանցը։

 Այնուհետև քաղաքագետը ներկայացրել է, թե իրականում ինչ իրավիճակ է ստեղծվել։ "Երկրների միջև դաշնակցային հարաբերությունների մոդելն, ըստ էության, պարզապես, փլուզվել է։ Սա ենթադրություն չէ. նայեք կառավարության 2026-2031 թվականների ծրագրին, ԱԺ նիստից հետո ճեպազրույցում Փաշինյանի հայտարարություններին, և ամեն ինչ ակնհայտ կդառնա: Մոսկվայում այդ ամենը շատ լավ հասկանում են և փորձում են բարձրացնել տոկոսադրույքները, օրինակ, 102-րդ ռուսական ռազմակայանի դուրսբերման հարցը խստացնելու միջոցով։ Եվ ըստ էության, երկու երկրներն էլ այժմ փորձում են կառավարել ստեղծված ճգնաժամը, մինչև գտնվի փոխհարաբերությունների նոր մոդել։ Ընդ որում, կա հավանականություն, որ այդ ճգնաժամը կշարունակի խորանալ այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի ավարտվել ռուս-ուկրաինական պատերազմը", - կարծում է Սուրենյանցը։

ԵՄ-ի և ԵԱՏՄ-ի միջև ընտրության առնչությամբ քաղաքագետը նշել է, որ Ռուսաստանի նախագահն արդեն ցույց է տվել Հայաստանի վարչապետին, թե ինչպես կարող է այդ հարցը փակվել: Բացի այդ, ինչպես հիշեցրել է Սուրենյանցը, Պուտինը նաև նախազգուշացրել է, որ ԵՄ-ին անդամակցելու մասին օրենքի ընդունումը հավասարազոր է ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու մասին հայտարարության: "Հետևաբար, հասկանալի է, որ եթե Հայաստանի իշխանությունները չեղարկեն այդ օրենքը, վերանալու է ինչպես հանրաքվե անցկացնելու անհրաժեշտությունը, այնպես էլ դեկտեմբերի վերջին նախատեսված քննարկումը։ Ընդհանուր առմամբ, իրավիճակը սրել է հենց նման օրենքի ընդունումը։ Եվ, ըստ էության, Հայաստանի իշխանություններն իրենց որոշմամբ չեն մոտեցել ԵՄ-ին, բայց կարողացել են ոչնչացնել տնտեսական միջավայրը, անվտանգության միջավայրը, որում գտնվում էր երկիրը ։ Փաշինյանը կարող է այսուհետեւ էլ փորձել ինչ-որ բան վաճառել Պուտինին, բայց սա այն դեպքն է, երբ ասում են ՝ Մոսկվան արցունքներին չի հավատում։ Ճգնաժամը չի կարող իրավիճակային լինել։ Եվ, ընդհանուր առմամբ, ամեն ինչ շատ պարզ է․ Հայաստանը պետք է երաշխիքներ տա, որ չի փոխի իր ռազմավարական կուրսը ։ Մնացածն անիմաստ է", - ամփոփել է Սուրենյանցը։

Հիշեցնենք, որ ՀՀ կառավարությունը 2025 թվականի հունվարի 9-ին հավանություն է տվել "ԵվրաՔե" քաղաքացիական նախաձեռնության կողմից առաջարկված ՝ Եվրոպական Միությանն անդամակցելու գործընթաց սկսելու մասին օրենքի նախագծին: Նախագիծն ուղարկվել է Հայաստանի խորհրդարան ՝ հաստատման։ Մարտի 26-ին երկրի խորհրդարանը վերջնական ընթերցմամբ ընդունել է այն և ուղարկել նախագահի ստորագրմանը ։ Փաստաթուղթը ստորագրվել է նույն թվականի ապրիլի 4-ին։ Ռուսաստանը Հայաստանին տեղեկացրել է, որ Եվրասիական տնտեսական միությանը և Եվրամիությանը միաժամանակյա անդամակցությունն անհնար է: Մայիսի 9-ին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը լրագրողների հետ զրույցում Հայաստանին առաջարկել է որքան հնարավոր է շուտ կողմնորոշվել ԵՄ-ին և ԵԱՏՄ-ին անդամակցության հարցում ՝ մատնանշելով հարկ եղած  դեպքում "քաղաքակիրթ ապահարզան սկսելու" պատրաստակամությունը։ Երևանում՝ ի պատասխան, նշել են, որ ԵԱՏՄ-ն կլքեն, երբ հարկ համարեն ։ Իսկ արդեն մայիսի 29-ին ԵԱՏՄ երկրների ղեկավարները համատեղ հայտարարություն են ընդունել, որում Հայաստանից պահանջել են հանրաքվե անցկացնել ԵԱՏՄ-ում գտնվելու մասով։ Նույն օրը ՌԴ նախագահը հայտարարել է, որ Հայաստանը չի կարող նստել երկու աթոռի վրա և պետք է հնարավորինս շուտ կողմնորոշվի ընտրության հարցում:

Հավելենք, որ 2026 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Բիշքեկում Ռուսաստանի նախագահը հայտարարել է, որ Հայաստանի կողմից Եվրամիությանն անդամակցելու մասին օրենքի ընդունումը նշանակում է Եվրասիական տնտեսական միությունից (ԵԱՏՄ) դուրս գալու մասին հայտարարություն։ Նա վերստին ընդգծել է, որ ԵՄ-ն և ԵԱՏՄ-ն ունեն տարբեր բուսասանիտարական նորմեր, տարբեր տեխնիկական ստանդարտներ, և, ընդհանուր առմամբ, շատ բաներ կան, որոնք անհամատեղելի են, համենայնդեպս՝ այսօրվա դրությամբ: Բացի այդ, նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ ԵԱՏՄ շրջանակներում աշխատանքում Հայաստանը բավականին մեծ արտոնություններ է ստանում։