ԱրմԻնֆո. Ադրբեջանը ոչնչացրել է օկուպացված Շուշիի հին հայ-ռուսական գերեզմանատունը, որտեղ պահպանվել են միջնադարյան հայկական խաչքարեր, ինչպես նաև 19-րդ դարի հայկական և ռուսական թաղման վայրեր: Այս մասին հաղորդվել է Արցախի մշակութային ժառանգության պաշտպան Հովիկ Ավանեսովի Ֆեյսբուքյան էջում՝ հղում անելով Caucasus Heritage Watch (CHW)-ի կողմից հրապարակված արբանյակային լուսանկարներին:
Ինչպես բացատրել է իրավապաշտպանը, PlanetScope պատկերների արխիվը թույլ է տվել հետազոտողներին հետևել գերեզմանոցի աստիճանական ոչնչացմանը, մասնավորապես՝ համեմատելով մայիսի 9-ի, 11-ի և 14-ի արբանյակային լուսանկարները: «Ադրբեջանը շարունակում է իր քաղաքականությունը՝ համակարգված կերպով ոչնչացնելով հայկական պատմական և մշակութային ժառանգությունը ժամանակավորապես օկուպացված Արցախի Հանրապետությունում»: «Հաջորդ թիրախը Շուշիի պատմական հին հայ-ռուսական գերեզմանատունն էր, որտեղ պահպանվել են միջնադարյան հայկական խաչքարեր, ինչպես նաև 19-րդ դարի հայկական և ռուսական թաղման վայրեր», - գրել է Լեռնային Ղարաբաղի մշակութային ժառանգության պաշտպանը: Նա նշել է, որ սա այլևս չի կարող դիտվել որպես պատահական վնաս, բնական մաշվածություն կամ քաղաքաշինության արդյունք: Նրա խոսքով՝ գերեզմանատների տարածքի հետևողական ոչնչացումը, պատմական թաղման վայրերի ոչնչացումը և հայկական մշակութային հետքերի ֆիզիկական անհետացումը վկայում են մշակութային ժառանգությունը ջնջելու միտումնավոր քաղաքականության մասին։ «Շուշիի հայկական գերեզմանատների նկատմամբ նման վերաբերմունքը նոր երևույթ չէ։ CHW-ն արդեն իսկ փաստագրել է քաղաքում մի շարք պատմական հայկական գերեզմանատների վնասը և ոչնչացումը։ Այս իրադարձությունները վկայում են ոչ միայն առանձին հուշարձանների նկատմամբ խնդրահարույց վերաբերմունքի, այլև այս տարածքի պատմական հիշողության և հայկական ինքնության նյութական ապացույցների ջնջման համակարգված գործընթացի մասին։ Գերեզմանատունը պարզապես քարերի և տապանաքարերի հավաքածու չէ»։ «Սա պատմական հիշողության, ընտանեկան կապերի, բնակչության ներկայության, հասարակական կյանքի, մշակույթի և համայնքային ինքնության եզակի վկայություն է», - նշել է Ավանեսովը։
Այս առումով, Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմենը նշել է, որ պատմական գերեզմանատների ոչնչացումը նպատակ ունի ոչ միայն վերացնել առանձին հուշարձանները, այլև վերացնել քաղաքում և տարածաշրջանում դարավոր հայկական ներկայությունը հաստատող փաստական ապացույցները։
Նա ասել է, որ միջազգային հանրության շարունակական լռությունը հատկապես մտահոգիչ է։ «Երբ միջազգային կազմակերպությունները սահմանափակվում են ընդհանուր հայտարարություններով, և պատմական հուշարձանների ոչնչացումը մնում է անպատասխան, սա ստեղծում է անպատժելիության մթնոլորտ, որտեղ մշակութային ժառանգության ոչնչացումը կարող է շարունակվել առանց իրական հետևանքների»։ «Ադրբեջանը պարտավոր է անհապաղ դադարեցնել Արցախի հայկական պատմամշակութային ժառանգության դեմ ուղղված բոլոր գործողությունները, ապահովել պատմական հուշարձանների և գերեզմանատների պահպանումը, թույլատրել անկախ միջազգային մասնագիտական մոնիթորինգ և հրապարակել մշակութային ժառանգության պաշտպանության իրական մեխանիզմներ», - նշել է օմբուդսմենը։
Միևնույն ժամանակ, շարունակել է Ավանեսովը, միջազգային հանրությունը, մասնավորապես՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն և մշակութային ժառանգության պաշտպանությամբ զբաղվող միջազգային կազմակերպությունները, այլևս չպետք է սահմանափակվեն միայն փաստերի փաստաթղթավորմամբ։ «Արբանյակային մոնիթորինգի միջոցով փաստաթղթավորված ոչնչացման յուրաքանչյուր դեպք պետք է ստանա հստակ միջազգային գնահատական և ենթադրի իրավական և քաղաքական հետևանքներ»։ «Շուշիի հին հայ-ռուսական գերեզմանատան ոչնչացումը ևս մեկ լուրջ տագնապի ազդանշան է, որը ցույց է տալիս, որ Արցախի հայկական մշակութային ժառանգությունը շարունակում է գտնվել իրական և անմիջական սպառնալիքի տակ», - ընդգծել է ԼՂ մշակութային ժառանգության օմբուդսմենը։
Պետք է նշել, որ Արցախի օկուպացիայից ի վեր Ադրբեջանն ամբողջությամբ ոչնչացրել կամ զգալիորեն վնասել է հետևյալ մշակութային և կրոնական վայրերը։ Շուշիի Կանաչ Ժամ (Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ) եկեղեցին ամբողջությամբ ավերվել է 2024 թվականի ապրիլին, Շուշիի Ղազանչեցոց գերեզմանատունը ամբողջությամբ ավերվել է, Քարինտակ գյուղը ամբողջությամբ բուլդոզերով քանդվել է, իսկ Ստեփանակերտում գտնվող հուշարձաններն ու կիսանդրիները, այդ թվում՝ Շառլ Ազնավուրի, Հովհաննես Այվազովսկու, Հովհաննես Թումանյանի և Մարշալ Բաղրամյանի հուշարձանները, ապամոնտաժվել են: Մեծ Թաղեր գյուղում գտնվող Մարշալ Խուդյակովի թանգարանը նույնպես ավերվել է: Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանը միտումնավոր քաղաքականություն է վարում՝ ոչ միայն ոչնչացնելով Արցախի մշակութային ժառանգությունը, այլև փոխելու գրավյալ տարածքների ճարտարապետական տեսքը՝ այդպիսով փորձելով ջնջել ինչպես արցախցիների մշակութային հիշողությունը, այնպես էլ նրանց՝ իրենց հողերը վերադառնալու ցանկությունը:
Ներկայումս մոտ 4000 հայկական մշակութային վայրեր մնում են Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, այդ թվում՝ ավելի քան 370 եկեղեցիներ և 119 հին ամրոցներ:
Փորձագետ . Հայաստանում ընդդիմադիր գործիչների ձերբակալությունը սոցիալական ցանցերում գրառումների համար հանրությանը վախեցնելու և այլախոհությունը ճնշելու համակարգված փորձ է
Ադրբեջանագետ. Մինչ Ադրբեջանն իր սերնդին պատրաստում է պատերազմի, Ալիևի օգնականը կոչ է անում Հայաստանին պատրաստել հայ հասարակությանը «խաղաղության»
Թուրքագետ. Ադրբեջանը երբեք, ոչ մի պարագայում չի դադարի հայ ժողովրդի վրա ճնշում գործադրելուց
Քաղաքագետ. Մենք պետք է հեռանանք «երբ» հարցից և այն փոխարինենք ավելի կարևոր հարցերով
Միջազգային իրավունքի մասնագետ. Ադրբեջանը մտադիր է դատական գործընթաց սկսել Հայաստանի դեմ՝ դատապարտելով հայ բանտարկյալներին
Դմիտրի Մեդվեդևը կանխատեսել էր Հայաստանի համար Ուկրաինայի նման ճակատագիր՝ երկրի արտաքին քաղաքականության փոփոխության ֆոնին
ՌԴ Անվտանգության խորհուրդ․ Հայաստանում ցանկանում են ստիպել ռուս սեփականատերերին ազատվել ակտիվներից
Զախարովա․ Ռուսաստանը պատրաստ է Հայաստանի հետ քննարկել ռազմական համագործակցության ընդլայնման հեռանկարները՝ կապերի գույքագրման շրջանակներում
Թևանյան. Հայաստանը, ինչպես Ուկրաինան և Մոլդովան, մտցվել է ԵՄ գլոբալ պատերազմի մեջ
Երևանի քաղաքապետարանում քննարկում են քաղաքում valet-parking համակարգի ներդրման հնարավորությունը
Փորձագետ. Օկուպացված Արցախում օտարերկրյա դեսպանների ներկայությամբ հայկական մշակույթի «աղվանացումը» ցեղասպանություն է
Քաղաքագետ․ Եթե ռուս-հայկական հարաբերությունները կործանվեն, ապա Ռուսաստանի տեղը կզբաղեցնի Թուրքիան
Քաղաքագետ. Հայ հանրությունը պարզապես պարտավոր է էապես փոխել հանրային քննարկման և պայքարի ողջ բովանդակությունը
Ադրբեջանում քրիստոնյա գերիների մաշկից այրելով հեռացնում են խաչերի պատկերներով դաջվածքները. իրավապաշտպան
Պուտին. Պրահայում Հայաստանի կողմից Ղարաբաղի ճանաչումը որպես Ադրբեջանի մաս Ռուսաստանի դիրքորոշմանը այս հարցում տվել է երկիմաստ բնույթ
Պուտինը նշել է, որ Հայաստանի կողմից ԵՄ-ին անդամակցության մասին օրենքի ընդունումը նշանակում է ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու մասին հայտարարություն։
Գ. Ծառուկյան. Չի կարելի պարզապես ապրել խոզի պես, մտածել միայն քո սեփական շահերի մասին և անտարբեր լինել քո երկրի և ժողովրդի հոգսերի նկատմամբ
