Չորեքշաբթի, 9 Սեպտեմբերի 2026 11:24
Ալինա Հովհաննիսյան

Կասիմ-Մաժեն Նուրբեկուլի. Ղազախստանն ու Հայաստանը թվային համագործակցության լայն հնարավորություններ ունեն

Կասիմ-Մաժեն Նուրբեկուլի. Ղազախստանն ու Հայաստանը թվային համագործակցության լայն հնարավորություններ ունեն

ԱրմԻնֆո.   Երևանում տեղի ունեցավ կլոր սեղան՝ «Աշխարհի խաչմերուկի թվային ապագան». արհեստական բանականություն, անվտանգություն և նորարարական ենթակառուցվածքներ» թեմայով: Հրավիրված հյուրերից մեկը Կասիմ Նուրբեկուլի Մաջենն էր՝ Qazaq Open Source Initiative (QOSI) ոչ առևտրային կազմակերպության հիմնադիրը, որը խթանում է բաց կոդով և ամպային մոտեցումները, և «Ազգային տեղեկատվական տեխնոլոգիաների» ԲԲԸ բաց կոդով լուծումների բաժնի տնօրենը: (NIT), որը Ղազախստանի Հանրապետության արհեստական բանականության և թվային զարգացման նախարարության ենթակա կազմակերպություն է։

Չնայած խիտ գրաֆիկին, ԱրմԻնֆոյի թղթակիցը կարողացավ հանդիպել թվայնացման և արհեստական բանականության տեխնոլոգիաների ոլորտի Ղազախստանի առաջատար մասնագետներից մեկի հետ և քննարկել, թե ինչպես է Ղազախստանը կառուցում թվայնացման և արհեստական բանականության ներդրման ուղին, օգտագործվող մեթոդներն ու լուծումները, ինչպես նաև Ղազախստանի և Հայաստանի միջև տեխնոլոգիական համագործակցության ներուժը։

Էլեկտրոնային կառավարում և արհեստական բանականություն Ղազախստանում

Կասիմ Մաժենն ասաց, որ Ղազախստանը զգալի առաջընթաց է գրանցել էլեկտրոնային կառավարման զարգացման գործում։ Այս ոլորտում համակարգված աշխատանքները սկսվել են 2000-ականների կեսերին, իսկ eGov.kz պորտալը գործարկվել է 2006 թվականին։ Այսօր պետական ծառայությունների մոտ 90%-ը հասանելի է առցանց, և ամենատարածված ծառայությունների մեծ մասի համար քաղաքացիները այլևս կարիք չունեն ֆիզիկապես այցելել պետական մարմին կամ հանրային ծառայությունների կենտրոն։

Նա ասաց, որ արհեստական բանականության մոտեցումների ներդրմամբ փոխվում են ոչ միայն ծառայությունների մատուցման ուղիները, այլև կառավարության ներսում գործընթացները։ Որպես օրինակ՝ փորձագետը նշեց eOtinish-ը՝ քաղաքացիների և բիզնեսների հարցումները ներկայացնելու և մշակելու համակարգ։

Հանրային հարցումները ստեղծում են շատ ծանրաբեռնված աշխատանքային բեռ։ Այստեղ արհեստական բանականությունը մեծ օգնություն է ցուցաբերում. համակարգը կարող է ավտոմատ կերպով ամփոփել հարցումները, պատրաստել նախնական պատասխաններ՝ հիմնվելով գիտելիքների բազայի և կանոնակարգերի վրա, որոշել հարցումների կատեգորիան և տոնը, ինչպես նաև ստեղծել վերլուծություններ։ Սակայն, իհարկե, այս ամենը տեղի է ունենում մարդկային վերահսկողության ներքո, նշեց նա։

Էլեկտրոնային կառավարումը նույնպես զարգանում է զուգահեռաբար։ Մինչդեռ արհեստական բանականության վրա հիմնված առաջին լուծումները հիմնականում օգնում էին մարդկանց արագ գտնել ճիշտ կառավարական ծառայությունը, Ղազախստանն այժմ անցնում է գործակալների վրա հիմնված մոտեցման, որի դեպքում համակարգը ոչ միայն տրամադրում է տեղեկատվություն, այլև ուղղորդում է օգտատերերին ծառայությունը ստանալու համար անհրաժեշտ քայլերով։

Արդյո՞ք արհեստական բանականությունը կփոխարինի մարդկանց։

Կասիմ Մաջենը նշեց, որ արհեստական բանականությունը, ընդհանուր առմամբ, լավ է ընդունվել Ղազախստանում։ Երկիրը կառուցում է տվյալների կենտրոններ, և ստեղծվել է Alem.Cloud ազգային սուպերհամակարգչային համալիրը, որը ներառվել է համաշխարհային TOP500 վարկանիշային աղյուսակում և 2026 թվականի հունիսի վերջին վարկանիշային աղյուսակում զբաղեցնում է 104-րդ տեղը։ Սակայն այս ամբողջ ենթակառուցվածքի հետևում կանգնած են մարդիկ, և հաշվողական հզորության աճի հետ մեկտեղ աճում է այն շահագործելու ունակ մասնագետների կարիքը։

<Իհարկե, որոշ մասնագիտություններ կվերանան, քանի որ որոշակի գործընթացներ կավտոմատացվեն։ Արհեստական բանականությունը մեծապես կփոխարինի առօրյա աշխատանքին։ «Բայց ես այլ կերպ կասեի. ամենայն հավանականությամբ, նրանք, ովքեր օգտագործում են արհեստական բանականություն, կփոխարինեն նրանց, ովքեր չեն օգտագործում», - ասաց փորձագետը։

Նրա կարծիքով, այդ պատճառով անհրաժեշտ է որքան հնարավոր է շատ կենտրոնանալ մարդկանց վերապատրաստման վրա։ Արհեստական բանականությունը չպետք է օգտագործվի ինքն իրեն. կարևոր է, որ մասնագետները կիրառեն այն այնտեղ, որտեղ տեխնոլոգիան իսկապես բարելավում է բարդ կամ առօրյա աշխատանքը։ QOSI-ի հիմնադրի խոսքով՝ իր ամենօրյա աշխատանքում նա շփվում է մոտավորապես 20 մասնագիտացված արհեստական բանականության գործակալների հետ։

«Օրինակ, մեր բաժինը փոքր է՝ ընդամենը յոթ մարդ, բայց միայն ես ունեմ գործակալների մեծ խումբ», - կիսվեց նա։ Արհեստական բանականությունը համեմատելով մարդկային կարողությունները բարելավելու գործիքի հետ՝ փորձագետը համեմատություն անցկացրեց տաղանդավոր արտիստի հետ, որը ելույթ է ունենում հազարավոր լսարանի առջև. նույնիսկ նրանց է պետք միկրոֆոն։ «Արհեստական բանականությունը ոչ այլ ինչ է, քան ուժեղացուցիչ», - ընդգծեց Կասիմ Մաջենը։

Արհեստական բանականություն, ռիսկեր և կրթություն

Միևնույն ժամանակ, փորձագետը նշեց, որ հատկապես կարևոր է արհեստական բանականությունը պատշաճ կերպով ինտեգրել կրթության մեջ։ Գիտելիքների բացերը բացահայտելու և լրացնելու փոխարեն՝ ուսանողները հաճախ օգտագործում են տեխնոլոգիան տնային աշխատանք կատարելու կամ թեստերի պատրաստի պատասխաններ գտնելու համար։

<Այս ամենը կհանգեցնի կրթական համակարգի վերափոխման։ Կարծում եմ՝ մենք մեծ մասամբ կվերադառնանք բանավոր և ինտերակտիվ գիտելիքների գնահատման ձևաչափերին. արհեստական բանականությունը կկարողանա հարցեր տալ, բացահայտել հասկացողության մակարդակները և գիտելիքների բացերը։ Սակայն հիմնարար գիտելիքները դեռևս անհրաժեշտ կլինեն մարդկանց համար։ Հակառակ դեպքում մենք ռիսկի ենք դիմում «ինքներս մեզ ոտքից կրակելու», - ասել է նա։

Մասնագետի խոսքով՝ կրթության մեջ արհեստական բանականության կիրառման համար անհրաժեշտ են հստակ կանոններ և մեթոդաբանություն՝ հաշվի առնելով ուսուցչի դերը, ակադեմիական ազնվությունը, տվյալների պաշտպանությունը և աշակերտների հիմնարար գիտելիքները պահպանելու անհրաժեշտությունը։

Այսօր Ղազախստանում արհեստական բանականության հիմունքներն արդեն իսկ ներառվում են դպրոցական ծրագրում։ Արհեստական բանականությունը որպես առանձին առարկա չի ներդրվում. 1-4-րդ դասարաններում «Թվային գրագիտությունը» վերանվանվել է «Թվային գրագիտություն և արհեստական բանականություն», իսկ 5-11-րդ դասարաններում «Համակարգչային գիտությունը» վերանվանվել է «Համակարգչային գիտություն և արհեստական բանականություն»։

Մշակվում է առանձին նախագիծ փոքր գյուղական դպրոցների համար։ 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Պավլոդարի և Կիզիլորդայի շրջանների 10 դպրոցներում մեկնարկել է արհեստական բանականության տեխնոլոգիաների կիրառմամբ փորձնական նախագիծ: Նախատեսվում է, որ փորձնական ծրագիրը կընդգրկի 500 փոքր դպրոց, իսկ մինչև 2029 թվականը ամենաարդյունավետ լուծումները նախատեսվում է ընդլայնել երկրի բոլոր 2600 նման դպրոցներում: Ակնկալվում է, որ արհեստական բանականության ուսուցիչները կընդլայնեն անհատականացված ուսուցման հասանելիությունը և կօգնեն լրացնել քաղաքային և գյուղական վայրերի միջև կրթության որակի տարբերությունը:

Նմանատիպ մոտեցումներ արդեն կիրառվում են ամբողջ աշխարհում, բայց նման լուծումների ազգային մակարդակով ընդլայնումը կարող է լինել Կենտրոնական Ասիայի համար առաջին խոշոր դեպքերից մեկը:

Նայելով առաջ

Մասնագետի կարծիքով, եթե ներկայիս տեխնոլոգիական միտումը շարունակվի, և համաշխարհային աշխարհաքաղաքական լարվածությունը նվազի, տարածաշրջանի հեռանկարները դրական տեսք կունենան: Արդեն իսկ իրականացվող նախաձեռնությունները՝ տվյալների կենտրոնների կառուցումը, հաշվողական ենթակառուցվածքների զարգացումը, մասնագետների վերապատրաստումը, համայնքների զարգացումը և երկրների միջև համագործակցությունը, հիմք են դնում արհեստական բանականության լայնածավալ կիրառման համար։

<Հաջորդ հինգ տարիների ընթացքում, կարծում եմ, մենք կտեսնենք ռոբոտաշինության և ավտոմատացման լայնածավալ ներդրումը։ Սա կարող է զգալիորեն բարձրացնել արտադրողականությունը և դառնալ մեր տարածաշրջանում ՀՆԱ-ի աճի գործոն։ «Հակիրճ ասած՝ ես իսկապես պայծառ ապագա եմ տեսնում», - ասաց Կասիմ Մաջենը։

Ղազախստան և Հայաստան. թվային համագործակցություն

Երևանում կայացած կլոր սեղանի ժամանակ իր ելույթում Կասիմ Մաջենը քննարկեց թվային խաչմերուկից թվային համընդհանուրի անցման գաղափարը՝ համատեղ թվային ռեսուրսների, բաց ստանդարտների և տեխնոլոգիական մոտեցումների ստեղծում, որոնք կարող են օգտագործվել և մշակվել տարբեր երկրների կողմից։ «Կարծում եմ՝ այստեղ համագործակցության շատ լավ հնարավորություն կա Հայաստանի և Ղազախստանի համար», - նշեց նա։

QOSI-ի հիմնադիրը բացատրեց, որ սա հիմնականում վերաբերում է բաց ստանդարտներին, հղման ճարտարապետություններին և արհեստական բանականության աշխատանքային բեռների և դրանց հետ կապված կիրառությունների կազմակերպման հարթակներ ստեղծելու մոտեցումներին։ Հայաստանն ու Ղազախստանը կարող են համագործակցել այս ոլորտներում ինչպես ազգային մակարդակով, այնպես էլ իրենց ինժեներական և գիտական համայնքների մակարդակով։

Հատկապես կարևոր է, որ ընդհանուր գլոբալ ստանդարտների և ամպային-բնիկ մոտեցման միջոցով մեկ երկրում ստեղծված լուծումները կարողանան հետագայում հարմարեցվել և օգտագործվել մեկ այլ երկրում։ «Հետևաբար, իմաստ ունի միասին մտածել՝ ապահովելու համար, որ ստեղծված լուծումները չմնան բացառապես ներքին արտադրանք, այլ ունենան ներուժ հետագա մասշտաբայնություն», - ընդգծեց փորձագետը։

Միևնույն ժամանակ, թվային համընկնումները չեն նշանակում, որ մեկ երկիրը հասանելիություն է ստանում մյուսի ենթակառուցվածքներին։ Խոսքը բաց ստանդարտների, բաց կոդով տեխնոլոգիաների, ճարտարապետական մոտեցումների և կուտակված ինժեներական փորձի համատեղ օգտագործման մասին է՝ պահպանելով յուրաքանչյուր կողմի անկախությունը։

Հայաստանը որպես տարածաշրջանում խոստումնալից տեղեկատվական և թվային կենտրոն

Միջոցառմանը մասնակցելուց և իր հայ գործընկերների հետ քննարկումներից հետո Կասիմ Մաջենը նշեց Հայաստանի մեծ տեխնոլոգիական ներուժը։ Այստեղ զարգանում են խոշոր տվյալների կենտրոններ, տեխնոլոգիական ոլորտին կա կառավարության աջակցություն, և իրականացվում են ծրագրեր՝ տարբեր երկրներից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետներ ներգրավելու համար։ Միասին վերցրած՝ այս նախաձեռնությունները կարող են զգալի խթան հանդիսանալ թվային ոլորտի զարգացման համար։

Ավելին, նա նշեց երկրի գիտական և մարդկային ռեսուրսների հզոր ներուժը։ Alem.Cloud-ի գործարկումից առաջ Կասիմ Մաջենը և նրա թիմը զրուցեցին մայրաքաղաքի համալսարաններից մեկի գերհամակարգչային ենթակառուցվածքների հետ աշխատող հայ մասնագետների հետ։ Նա հատկապես տպավորված էր այն խնդիրների մակարդակով, որոնց նրանք լուծում։

Մինչ մեր կողմը այդ ժամանակ հիմնականում քննարկում էր ենթակառուցվածքային հարցեր, հայ գիտնականներն արդեն օգտագործում էին գերհամակարգիչը որոշակի գիտական խնդիրներ լուծելու համար, մասնավորապես՝ դեղագիտության մեջ սպիտակուցների հետազոտությունների համար։ Հետևաբար, ես կարծում եմ, որ Հայաստանը մեծ ներուժ ունի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և թվայնացման զարգացման համար։ Հզոր գիտական բազան, մարդկային կապիտալը, կառավարության նախաձեռնությունները և մեծ սփյուռքը, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգներում, ստեղծում են բազմազան կարողությունների և հնարավորությունների համադրություն։ Միասին վերցրած՝ սա կարող է հանգեցնել նրան, որ Հայաստանը դառնա տարածաշրջանի առաջատար տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և թվային կենտրոններից մեկը», - ընդգծեց QOSI-ի հիմնադիրը։

Բաց կոդով և ամպային-բնիկ. որտեղի՞ց սկսել թվայնացումը։

Եթե թվայնացման գործընթացը պետք է սկսվեր զրոյից, փորձագետը խորհուրդ է տալիս նախ ներդնել ժամանակակից ստանդարտներ և տեխնոլոգիաներ համակարգի հիմնական ճարտարապետության մակարդակում։

Ղազախստանը սկսեց համակարգված կերպով զարգացնել իր էլեկտրոնային կառավարումը 2000-ականների կեսերին։ Երկու տասնամյակի ընթացքում կուտակվել է զգալի տեխնոլոգիական ժառանգություն, որը պահանջում է հետևողական արդիականացում։ «Այսպիսի մեծածավալ համակարգը մեկ քայլով ամբողջությամբ վերաշարադրելը անհնար է։ Էլեկտրոնային կառավարման ներկայիս արդիականացումը էլեկտրոնային կառավարման 3.0 տարբերակի հենց այս ավելի լայն ջանքերի մի մասն է», - բացատրեց Կասիմ Մաջենը։

Եթե Հայաստանը պատրաստվում է ստեղծել նոր կառավարական թվային համակարգեր կամ հիմնովին արդիականացնել եղածները, փորձագետը կարծում է, որ կարևոր է անմիջապես ընդունել բաց ստանդարտները, բաց կոդով բաղադրիչները, API-first-ը և cloud-native ճարտարապետությունը։

Նրա խոսքով, լավ տեխնոլոգիական հիմքը թույլ է տալիս հետագա փոփոխություններ կատարել առանձին բաղադրիչներում՝ առանց ամբողջ համակարգը զրոյից վերաշարադրելու։ Ճիշտ մշակված cloud-native ճարտարապետությամբ, առանձին ծառայությունները և աշխատանքային բեռները կարող են տեղափոխվել կամ մասշտաբավորվել, անհրաժեշտության դեպքում, ներքին ենթակառուցվածքների և հանրային ամպային հարթակների, ինչպիսիք են AWS-ը, Microsoft Azure-ը կամ Google Cloud-ը, միջև։

<Ընդհանուր առմամբ, ես կարծում եմ, որ մեր երկրների թվային ենթակառուցվածքները պետք է համապատասխանեն համաշխարհային տեխնոլոգիական ստանդարտներին՝ միաժամանակ մնալով անկախ։ Երկիրը կարող է ունենալ իր սեփական մասնավոր ամպային ենթակառուցվածքը, բայց տեխնոլոգիապես այն պետք է կառուցվի նույն ժամանակակից սկզբունքներով, ինչ գլոբալ ամպային հարթակները», - եզրափակեց նա։

ԱՎԵԼԱՑՆԵԼ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ներմուծեք թվանշաններն     

Նորություններ
Ընդդիմադիր․ Հայաստանի քարտեզը չի կարող ամբողջական համարվել, քանի դեռ ադրբեջանական զորքը գտնվում է մեր ինքնիշխան տարածքումԸնդդիմադիր․ Հայաստանի քարտեզը չի կարող ամբողջական համարվել, քանի դեռ ադրբեջանական զորքը գտնվում է մեր ինքնիշխան տարածքում
ԿԳՄՍ նախարար. Կրթական համակարգը պետք է զբաղվի նաև երիտասարդների պատրաստմամբ ինքնուրույն որոշումների կայացմանըԿԳՄՍ նախարար. Կրթական համակարգը պետք է զբաղվի նաև երիտասարդների պատրաստմամբ ինքնուրույն որոշումների կայացմանը
Վարչապետ․ այսօր հայկական պետությունն իր տրանսֆորմացիայի փուլն է ապրումՎարչապետ․ այսօր հայկական պետությունն իր տրանսֆորմացիայի փուլն է ապրում
Փաշինյան․ «ՀՀ վարչապետի գավաթ» մրցաշարի նպատակներից է առողջ և ազնիվ մրցակցությունը երեխաների շրջանում խթանելըՓաշինյան․ «ՀՀ վարչապետի գավաթ» մրցաշարի նպատակներից է առողջ և ազնիվ մրցակցությունը երեխաների շրջանում խթանելը
Տիգրան Աբրահամյան․ Զինվորականի համազգեստը, ուսադիրները, պատիվը խայտառակ անողները դարձել են բանակի դեմքն ու հրաման տվողներըՏիգրան Աբրահամյան․ Զինվորականի համազգեստը, ուսադիրները, պատիվը խայտառակ անողները դարձել են բանակի դեմքն ու հրաման տվողները
Աբովյան համայնքին է վերադարձվել Հատիս փողոցում գտնվող հողամասըԱբովյան համայնքին է վերադարձվել Հատիս փողոցում գտնվող հողամասը
ԱՄՆ-ում Հայաստանի դեսպանը ներկա է գտնվել «MELANIA: The Series» վավերագրական շարքի պրեմիերայինԱՄՆ-ում Հայաստանի դեսպանը ներկա է գտնվել «MELANIA: The Series» վավերագրական շարքի պրեմիերային
"Մայր Հայաստան" կուսակցության առաջնորդը ՀՀ վարչապետին առաջարկել է Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրություններ անցկացնել
ՆԳՆ․ Դիմում ներկայացրած ՀՀ քաղաքացիներն արդեն ստանում են նոր սերնդի կենսաչափական անձնագրերըՆԳՆ․ Դիմում ներկայացրած ՀՀ քաղաքացիներն արդեն ստանում են նոր սերնդի կենսաչափական անձնագրերը
Հայաստանում կրկին անձրևոտ կլինի. օդերևութաբանների կանխատեսումըՀայաստանում կրկին անձրևոտ կլինի. օդերևութաբանների կանխատեսումը
Երևանի Ռուսական արվեստի թանգարանը 42 տարեկան էԵրևանի Ռուսական արվեստի թանգարանը 42 տարեկան է
Վանաձորում խոշոր ավտովթարի հետևանքով 5 մարդ է տուժելՎանաձորում խոշոր ավտովթարի հետևանքով 5 մարդ է տուժել
Թվային լուծումներ արտարժույթի շուկայում․ IDBank-ը և Rate.Trading-ը՝ DigiTec 2026-ինԹվային լուծումներ արտարժույթի շուկայում․ IDBank-ը և Rate.Trading-ը՝ DigiTec 2026-ին
Թվային լուծումներ՝ մեկ էկոհամակարգում․ IDBank-ը՝ DigiTec 2026-ում               Թվային լուծումներ՝ մեկ էկոհամակարգում․ IDBank-ը՝ DigiTec 2026-ում            
ՆԳՆ. ՆԳՆ առաջնահերթություններից մեկն անչափահասների դեմ հանցագործությունների կանխարգելումն ու նրանց իրավունքների պաշտպանությունն էՆԳՆ. ՆԳՆ առաջնահերթություններից մեկն անչափահասների դեմ հանցագործությունների կանխարգելումն ու նրանց իրավունքների պաշտպանությունն է
Հայաստանի իշխանությունները եւս 1 տարով երկարաձգում են սահմանամերձ շրջանների բնակիչների կոմունալ ծախսերի մասնակի փոխհատուցման ծրագիրըՀայաստանի իշխանությունները եւս 1 տարով երկարաձգում են սահմանամերձ շրջանների բնակիչների կոմունալ ծախսերի մասնակի փոխհատուցման ծրագիրը
Հայաստանում առաջարկվում է բանակից տարկետում ստացած օտարերկրյա առաջատար բուհերի ուսանողների եւ ասպիրանտների զորակոչային տարիքային շեմը բարձրացնել մինչեւ 32 տարեկանըՀայաստանում առաջարկվում է բանակից տարկետում ստացած օտարերկրյա առաջատար բուհերի ուսանողների եւ ասպիրանտների զորակոչային տարիքային շեմը բարձրացնել մինչեւ 32 տարեկանը
Սամվել Կարապետյան․ Ընդդիմությունը Փաշինյանին իշխանությունից կհեռացնի առանց որևէ գործարքիՍամվել Կարապետյան․ Ընդդիմությունը Փաշինյանին իշխանությունից կհեռացնի առանց որևէ գործարքի
"Արցախ" միությունը պահանջել է փոխել արցախցիների անձնագրերի "ծննդավայր" դաշտում "Ադրբեջան" նշում նախատեսող օրենքը
Զախարովա․ Ոչ Բաքուն, ոչ Երևանը հետ չեն կանչել 2020 թվականի եռակողմ պայմանավորվածությունների ներքո դրված ստորագրություններըԶախարովա․ Ոչ Բաքուն, ոչ Երևանը հետ չեն կանչել 2020 թվականի եռակողմ պայմանավորվածությունների ներքո դրված ստորագրությունները
Մի խումբ ուսուցիչներ բողոքի ակցիա են անցկացրել ԿԳՄՍՆ մոտ՝ ատեստավորման նոր կանոնների պատճառովՄի խումբ ուսուցիչներ բողոքի ակցիա են անցկացրել ԿԳՄՍՆ մոտ՝ ատեստավորման նոր կանոնների պատճառով
Հայաստանը հետաքրքրված է մշակութային հաստատությունների կառավարման Շվեդիայի փորձովՀայաստանը հետաքրքրված է մշակութային հաստատությունների կառավարման Շվեդիայի փորձով
Վահան Հունանյանը գլխավորել է Հայաստանի դեսպանությունը ԼեհաստանումՎահան Հունանյանը գլխավորել է Հայաստանի դեսպանությունը Լեհաստանում
Սևանա լճում սիգի ընդհանուր պաշարը մեկ տարում աճել է 25.6% - ովՍևանա լճում սիգի ընդհանուր պաշարը մեկ տարում աճել է 25.6% - ով
Հայաստանի նախագահը Սամվել Մկրտչյանին նշանակել է ՌԴ-ում երկրի նոր դեսպանՀայաստանի նախագահը Սամվել Մկրտչյանին նշանակել է ՌԴ-ում երկրի նոր դեսպան
Լևոն Տեր-Պետրոսյանն արձագանքել է լրագրողուհու հասցեին Փաշինյանի հարձակումներին և գոհունակություն հայտնել ՀԺՄ հայտարարության առնչությամբԼևոն Տեր-Պետրոսյանն արձագանքել է լրագրողուհու հասցեին Փաշինյանի հարձակումներին և գոհունակություն հայտնել ՀԺՄ հայտարարության առնչությամբ
Հայաստանի վարչապետ․ մենք առաջարկում ենք կոնֆլիկտի ԴՆԹ-ն փոխարինել խաղաղության, զարգացման, բարեկեցության ազատության և անկախության ԴՆԹ-ովՀայաստանի վարչապետ․ մենք առաջարկում ենք կոնֆլիկտի ԴՆԹ-ն փոխարինել խաղաղության, զարգացման, բարեկեցության ազատության և անկախության ԴՆԹ-ով
Հայկական կողմը ցավակցություն է հայտնել Թբիլիսիում պայթյունի հետևանքով զոհվածների ընտանիքներինՀայկական կողմը ցավակցություն է հայտնել Թբիլիսիում պայթյունի հետևանքով զոհվածների ընտանիքներին
Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանի նոր Սահմանադրության նախագիծը կհրապարակվի նոյեմբերի 23-ինՓաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանի նոր Սահմանադրության նախագիծը կհրապարակվի նոյեմբերի 23-ին
Բաքվում պահվող հայ գերիները դարձել են Նիցցայի պատվավոր քաղաքացիներԲաքվում պահվող հայ գերիները դարձել են Նիցցայի պատվավոր քաղաքացիներ
Հայաստանի ԿԳՄՍ նախարարն միջազգային գործընկերների հետ քննարկել է հանրապետությունում մարմնամարզության Եվրոպայի առաջնության նախապատրաստումըՀայաստանի ԿԳՄՍ նախարարն միջազգային գործընկերների հետ քննարկել է հանրապետությունում մարմնամարզության Եվրոպայի առաջնության նախապատրաստումը
Հայաստանն ու Գերմանիան ճշտեցին ժամերը երկկողմ համագործակցության օրակարգի շուրջՀայաստանն ու Գերմանիան ճշտեցին ժամերը երկկողմ համագործակցության օրակարգի շուրջ
Տիգրան Աբրահամյան․ ընդդիմությունը չի վախենում ճնշումից և թույլ չի տա «Ալիևյան Սահմանադրության» ընդունումըՏիգրան Աբրահամյան․ ընդդիմությունը չի վախենում ճնշումից և թույլ չի տա «Ալիևյան Սահմանադրության» ընդունումը
Քաղցը որպես զենք օգտագործելը ցեղասպանություն է. ամերիկացի կոնգրեսականը՝ Արցախի շրջափակման մասինՔաղցը որպես զենք օգտագործելը ցեղասպանություն է. ամերիկացի կոնգրեսականը՝ Արցախի շրջափակման մասին
Հայաստանի փոխվարչապետը և Չեխիայի դեսպանը նշում են մի շարք համատեղ ծրագրերի իրականացման առաջընթացըՀայաստանի փոխվարչապետը և Չեխիայի դեսպանը նշում են մի շարք համատեղ ծրագրերի իրականացման առաջընթացը
Լևոն Քոչարյանն արձագանքել է Փաշինյանի՝ լրագրողուհու հասցեին հնչեցրած վիրավորանքներինԼևոն Քոչարյանն արձագանքել է Փաշինյանի՝ լրագրողուհու հասցեին հնչեցրած վիրավորանքներին
Գերմանիայի ԱԳՆ-ում ամփոփել են Վադեֆուլի այցը ՀայաստանԳերմանիայի ԱԳՆ-ում ամփոփել են Վադեֆուլի այցը Հայաստան
Կենսաթոշակառուների ծախսերի մասնակի փոխհատուցման ծրագիրը կարող է երկարաձգվել երեք տարովԿենսաթոշակառուների ծախսերի մասնակի փոխհատուցման ծրագիրը կարող է երկարաձգվել երեք տարով
Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը Էստոնիայի դեսպանի հետ քննարկել է երկկողմ համագործակցության խորացման հարցերըՀայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը Էստոնիայի դեսպանի հետ քննարկել է երկկողմ համագործակցության խորացման հարցերը
Երևանի Հաղթանակի զբոսայգում կհայտնվի հիշատակի անկյուն՝ նվիրված Ալբերտ Հովհաննիսյանին և 44-օրյա պատերազմի մյուս զոհված հերոսներինԵրևանի Հաղթանակի զբոսայգում կհայտնվի հիշատակի անկյուն՝ նվիրված Ալբերտ Հովհաննիսյանին և 44-օրյա պատերազմի մյուս զոհված հերոսներին
IODA-ն կոչ է անում Հայաստանի կառավարությանը դադարեցնել օրենքը որպես ընդդիմության դեմ քաղաքական գործիք օգտագործելըIODA-ն կոչ է անում Հայաստանի կառավարությանը դադարեցնել օրենքը որպես ընդդիմության դեմ քաղաքական գործիք օգտագործելը
Հայաստանում կարևորում են անհետ կորած անձանց միասնական ռեգիստրի ձևավորումն ու վարումըՀայաստանում կարևորում են անհետ կորած անձանց միասնական ռեգիստրի ձևավորումն ու վարումը
Տիգրան Բալայանն ավարտում է դիվանագիտական առաքելությունը ԲելգիայումՏիգրան Բալայանն ավարտում է դիվանագիտական առաքելությունը Բելգիայում
Լեբեդևը Երևանի և Բաքվի՝ ԱՊՀ-ում նախագահելու ցանկությունը դրական փոփոխություն է անվանելԼեբեդևը Երևանի և Բաքվի՝ ԱՊՀ-ում նախագահելու ցանկությունը դրական փոփոխություն է անվանել
Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայությունում «պարզաբանել են», թե ինչու է Արցախից փախստականների համար որպես ծննդավայր նշվում ԱդրբեջանըՄիգրացիայի և քաղաքացիության ծառայությունում «պարզաբանել են», թե ինչու է Արցախից փախստականների համար որպես ծննդավայր նշվում Ադրբեջանը
ՆԳ նախարարն Ռեյկյավիկում քննարկել է մի շարք պետությունների հետ համագործակցության հնարավորություններըՆԳ նախարարն Ռեյկյավիկում քննարկել է մի շարք պետությունների հետ համագործակցության հնարավորությունները
Երևանում կայացել է Հայաստան-Եվրամիություն գործընկերության կոմիտեի 7-րդ նիստըԵրևանում կայացել է Հայաստան-Եվրամիություն գործընկերության կոմիտեի 7-րդ նիստը
Նարեկ Կարապետյան․ հայրենիքից նույնիսկ մեկ կոպեկ գողացողներին պետք է պատժել այնպես, ինչպես պատժում են երեխաներինՆարեկ Կարապետյան․ հայրենիքից նույնիսկ մեկ կոպեկ գողացողներին պետք է պատժել այնպես, ինչպես պատժում են երեխաներին
ՀԺՄ-ը հանդես է եկել հայտարարությամբ վարչապետի մամուլի ասուլիսի ժամանակ լրագրողի հետ տեղի ունեցած միջադեպի առնչությամբՀԺՄ-ը հանդես է եկել հայտարարությամբ վարչապետի մամուլի ասուլիսի ժամանակ լրագրողի հետ տեղի ունեցած միջադեպի առնչությամբ
2027 թվականից Ա. Աբրահամյանի անվան Ռուսական արվեստի թանգարանում կհայտնվի սեփական վերականգնման արվեստանոցը2027 թվականից Ա. Աբրահամյանի անվան Ռուսական արվեստի թանգարանում կհայտնվի սեփական վերականգնման արվեստանոցը
Հաքան Ֆիդան. Թուրքիան շարունակում է կատարել աշխատանքի իր մասը Բաքվի և Երևանի միջև խաղաղության պայմանագրի շուտափույթ ստորագրման համարՀաքան Ֆիդան. Թուրքիան շարունակում է կատարել աշխատանքի իր մասը Բաքվի և Երևանի միջև խաղաղության պայմանագրի շուտափույթ ստորագրման համար
Նախկին պատգամավորը՝ Փաշինյանի հայտարարության մասին․ ակնհայտորեն բռնաճնշումների նոր փուլ է սպասվում, որն ավանդաբար ուղեկցվում է ազատազրկումներով և խայտառակ արշավներովՆախկին պատգամավորը՝ Փաշինյանի հայտարարության մասին․ ակնհայտորեն բռնաճնշումների նոր փուլ է սպասվում, որն ավանդաբար ուղեկցվում է ազատազրկումներով և խայտառակ արշավներով
Հայաստանի ՆԳ փոխնախարարը ավստրիացի գործընկերների հետ քննարկել է երկկողմ հարաբերությունների զարգացման հեռանկարներըՀայաստանի ՆԳ փոխնախարարը ավստրիացի գործընկերների հետ քննարկել է երկկողմ հարաբերությունների զարգացման հեռանկարները
Պուտինը, Թրամփը եւ Սի  Ծինփինը խաղաղության մասին համատեղ հռչակագիր են ընդունել՝ Շենժենում կայացած հանդիպման արդյունքումՊուտինը, Թրամփը եւ Սի  Ծինփինը խաղաղության մասին համատեղ հռչակագիր են ընդունել՝ Շենժենում կայացած հանդիպման արդյունքում
ՀԱԿ փոխնախագահը հանդես է եկել  Փաշինյանին ուղղված հակաառաջարկով՝ ՀՀ նոր սահմանադրության հարցովՀԱԿ փոխնախագահը հանդես է եկել  Փաշինյանին ուղղված հակաառաջարկով՝ ՀՀ նոր սահմանադրության հարցով
Բագրատ արքեպիսկոպոսը կմնա տնային կալանքի տակԲագրատ արքեպիսկոպոսը կմնա տնային կալանքի տակ
Լրագրողական կազմակերպությունները պահանջել են հետ կանչել ՀՀ արդարադատության նախարարության՝ վիրավորանքի եւ զրպարտության համար փոխհատուցման նվազագույն շեմ սահմանող օրինագիծըԼրագրողական կազմակերպությունները պահանջել են հետ կանչել ՀՀ արդարադատության նախարարության՝ վիրավորանքի եւ զրպարտության համար փոխհատուցման նվազագույն շեմ սահմանող օրինագիծը
Փաշինյանը կմասնակցի G20 գագաթնաժողովինՓաշինյանը կմասնակցի G20 գագաթնաժողովին
ԱԺ պատգամավոր․ ԱՀԿ հետ ձևավորված տևական համագործակցությունն ավելի է սերտանումԱԺ պատգամավոր․ ԱՀԿ հետ ձևավորված տևական համագործակցությունն ավելի է սերտանում
Հայաստանն ու Իտալիան ստորագրել են  պաշտպանական համագործակցության 2027թվականի ծրագիրըՀայաստանն ու Իտալիան ստորագրել են  պաշտպանական համագործակցության 2027թվականի ծրագիրը
Կարդալ ավելին



Մեկնաբանվողներ
Հայաստանն ու Գերմանիան պաշտպանության հարցերով խորհրդակցություններ են անցկացրելՀայաստանն ու Գերմանիան պաշտպանության հարցերով խորհրդակցություններ են անցկացրել
Հայաստանը ցանկանում է 2029 թվականին ընդունել COP-34-ըՀայաստանը ցանկանում է 2029 թվականին ընդունել COP-34-ը
Խոսնակ․ Հայաստանը Ղարաբաղի հարցում երբեք չի դիմել ՀԱՊԿ-ինԽոսնակ․ Հայաստանը Ղարաբաղի հարցում երբեք չի դիմել ՀԱՊԿ-ին
Լավրով․ Հայաստանին չեն վռնդի ՀԱՊԿ-ից  Լավրով․ Հայաստանին չեն վռնդի ՀԱՊԿ-ից  
Դրմեյան. ՄԻԵԴ-ը մերժել է Ադրբեջանի վերաքննիչ բողոքը Արցախի պաշտպանության բանակի մայոր Հայկ Թորոյանի գործովԴրմեյան. ՄԻԵԴ-ը մերժել է Ադրբեջանի վերաքննիչ բողոքը Արցախի պաշտպանության բանակի մայոր Հայկ Թորոյանի գործով
«Ուժեղ Հայաստան». Խորհրդարանում ծեծկռտուքը կազմակերպվել էր՝ հասարակության ուշադրությունը Փաշինյանի ձախողված արտաքին քաղաքականությունից շեղելու նպատակով«Ուժեղ Հայաստան». Խորհրդարանում ծեծկռտուքը կազմակերպվել էր՝ հասարակության ուշադրությունը Փաշինյանի ձախողված արտաքին քաղաքականությունից շեղելու նպատակով
Զախարովան մեկնաբանել է Զախարովան մեկնաբանել է "իվանների" մասին Շիրակի մարզպետի աղմկահարույց գրառումը
Նիկոլայ Բորդյուժան առաջարկեց Հայաստանին հեռացնել ՀԱՊԿ-իցՆիկոլայ Բորդյուժան առաջարկեց Հայաստանին հեռացնել ՀԱՊԿ-ից
Վիեննայի միջազգային փառատոնին Արցախի մշակութային համույթների մասնակցությունը չեղարկվել է մի քանի դեսպանատների միջամտությունից հետոՎիեննայի միջազգային փառատոնին Արցախի մշակութային համույթների մասնակցությունը չեղարկվել է մի քանի դեսպանատների միջամտությունից հետո
Փորձագետ. Հայաստանին ժամանակն է հրաժարվել անորոշությունից և ընտրություն կատարել Արևմուտքի ու Արևելքի միջևՓորձագետ. Հայաստանին ժամանակն է հրաժարվել անորոշությունից և ընտրություն կատարել Արևմուտքի ու Արևելքի միջև
Հայաստանի ԱԳՄԱ նախարարը մեկնաբանել է երկրի վերադարձը ՀԱՊԿ շրջանակներում աշխատանքներինՀայաստանի ԱԳՄԱ նախարարը մեկնաբանել է երկրի վերադարձը ՀԱՊԿ շրջանակներում աշխատանքներին
Արցախի Հանրային խորհուրդը վրդովմունք է հայտնել ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի վարքագծի վերաբերյալԱրցախի Հանրային խորհուրդը վրդովմունք է հայտնել ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի վարքագծի վերաբերյալ
Լուկաշենկոն կոչ արեց Հայաստանին ստանձնել ԱՊՀ նախագահությունը 2029 թվականինԼուկաշենկոն կոչ արեց Հայաստանին ստանձնել ԱՊՀ նախագահությունը 2029 թվականին
Դմիտրի Մեդվեդևը կանխատեսել էր Հայաստանի համար Ուկրաինայի նման ճակատագիր՝ երկրի արտաքին քաղաքականության փոփոխության ֆոնինԴմիտրի Մեդվեդևը կանխատեսել էր Հայաստանի համար Ուկրաինայի նման ճակատագիր՝ երկրի արտաքին քաղաքականության փոփոխության ֆոնին
ՌԴ Անվտանգության խորհուրդ․ Հայաստանում ցանկանում են ստիպել ռուս սեփականատերերին ազատվել ակտիվներիցՌԴ Անվտանգության խորհուրդ․ Հայաստանում ցանկանում են ստիպել ռուս սեփականատերերին ազատվել ակտիվներից