Ռուբեն Վարդանյանը կոչ է արել Ադրբեջանի մարդու իրավունքների հանձնակատարին հանդիպել հայ ռազմագերիներին և արձագանքել նրանց դիմումներին

ԱրմԻնֆո.  Մեկենաս, Արցախի նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանը կոչ է արել Ադրբեջանի մարդու իրավունքների պաշտպան Սաբինա Ալիևային հանդիպել հայ ռազմագերիների հետ և արձագանքել նրանց դիմումներին։

Վարդանյանի ընտանիքի տարածած հայտարարության մեջ նշվում է, որ Ադրբեջանի մարդու իրավունքների պաշտպանին ուղղված հրապարակային դիմումը մեկենասը ձայնագրել է 2026 թվականի սեպտեմբերի 16-ին՝ այն բանից հետո, երբ նա հայտարարել էր Հայաստանի դատապարտված քաղաքացիների իրավունքների պահպանման հարցերում աջակցելու պատրաստակամության մասին։ Դրանում Արցախի նախկին պետնախարարը հղում է կատարում Պատիժների կատարման օրենսգրքին և դատապարտյալների իրավունքների մասին գրքույկին, որը Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը այս տարվա ապրիլին հանձնել էր կալանավորներին, և ընդգծում է. այդ իրավունքները պետք է պահպանվեն՝ անկախ մեղադրանքի հոդվածից, ազգությունից, դավանանքից և քաղաքացիությունից։

"Ես և տարբեր ժամկետների դատապարտված ևս 18 հայրենակիցներս գտնվում ենք Ումբաքիի քրեակատարողական հիմնարկում և, ստիպված եմ արձանագրել, բախվում ենք դատապարտյալների մեր իրավունքների մշտական խախտման, որոնք սահմանված են ձեր օրենսդրությամբ՝ անկախ այն հոդվածից, որով մարդը դատապարտվել է, նրա ազգությունից, դավանանքից կամ քաղաքացիությունից։ Նախքան խախտումներին անցնելը, ուզում եմ ևս մեկ անգամ ասել ձեզ, որ 916 հեռախոսահամարով թեժ գծի մեխանիզմը չի գործում։ Ինձ միայն մեկ անգամ են թույլ տվել զանգահարել այդ համարով, և դա եղել է հունիսի 19-ին։ Սակայն մինչ այժմ ձեր գրասենյակից որևէ արձագանք չի եղել։ Իմ փաստաբանը նույնպես ձեզ հաղորդագրություն է թողել, բայց կրկին որևէ արձագանք չի եղել։ Ի պատասխան մեզ ասացին, որ դուք ունեք 20 հազար կալանավոր, և երբ ժամանակ ունենաք, այդ ժամանակ կայցելեք մեզ։ Բայց սա նշանակում է, որ թեժ գիծը իմիտացիա է, այն չի գործում", - ուշադրություն է հրավիրում մեկենասը։

Այնուհետև Վարդանյանը մատնանշեց կալանավորների մի մասի ամենշաբաթյա հեռախոսազանգերի բացակայությունը և տեսազանգի անհասանելիությունը, ինչի պատճառով ոմանք գրեթե երեք տարի չեն տեսել իրենց երեխաներին։ "19 անձանցից ոչ բոլոր դատապարտյալներն ունեն զանգ կատարելու իրավունք։ Ինչ վերաբերում է տեսազանգի իրավունքին, ապա այն ամրագրված է Ադրբեջանի Պատիժների կատարման օրենսգրքի 84.1 հոդվածով։ Ավելին, 81.1 հոդվածում նշված է, որ դատապարտյալի խնդրանքով կամ այլ պատճառներով կարճատև տեսակցությունները, որոնց իրավունքն ունենք, կարող են փոխարինվել տեսազանգով։ Ես ուզում եմ ևս մեկ անգամ ասել, որ ավելի քան երեք տարի այստեղ գտնվողներից շատերը, իսկ ոմանց դեպքում շուտով կլրանա երեք տարին, չեն կարող շփվել նույնիսկ իրենց երեխաների հետ։ Իմ խցակցի երեխան տասը ամսական էր, երբ նա ձերբակալվեց, իսկ այժմ նա արդեն երեքուկես տարեկանից մեծ է, և սա նշանակում է, որ այդ երեխան նույնիսկ չի տեսել իր հորը։ Ես կարծում եմ, որ սա սեփական երեխաների հետ տարրական շփման հնարավորության իրավունքի կոպիտ խախտում է", - հայտարարել է Արցախի նախկին պետնախարարը։

Բացի այդ, Վարդանյանը մատնանշեց բժշկական հետազոտություններ հանձնելու անհնարինությունը նույնիսկ սեփական միջոցներով, նոտարական ծառայություններից հրաժարվելու պատճառով հարազատներին լիազորագիր ձևակերպելու անհնարինությունը, ֆիզիկական պարապմունքների սահմանափակումը շաբաթական մեկ անգամ 20-40 րոպեով՝ օրական նախատեսված մեկ ժամի փոխարեն, դիմումներին և բողոքներին գրավոր պատասխանների բացակայությունը։  Առանձին նա խոսում է այն մասին, որ Ադրբեջանում Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի (ԿԽՄԿ) գործունեության դադարեցումից հետո կալանավորները զրկվել են ընտանիքների հետ կապի ուղուց։ "Վերջինը, ամենակարևորը՝ անձնական հարցերով իրենց պետությունների դիվանագիտական ներկայացուցչությունների կամ դատապարտյալների նկատմամբ հովանավորություն ստանձնած միջազգային կազմակերպությունների հետ կապ հաստատելու իրավունքը։ Ցավոք, Ադրբեջանի ղեկավարության կողմից ԿԽՄԿ գրասենյակի փակվելուց հետո 2025 թվականի հունիսից մենք նրանց միջոցով հնարավորություն չունենք մեր ընտանիքներից տեղեկություններ, իրեր, հագուստ, սնունդ, լուսանկարներ, նամակներ և այլ բաներ ստանալու։ Նրանց այցը 2025 թվականի դեկտեմբերին շատ կարճ և ձևական էր, և նրանց թույլ չտվեցին մեզ որևէ բան փոխանցել", - պատմել է Վարդանյանը։

Նա նաև հիշեցնում է իր կնոջ՝ Վերոնիկա Զոնաբենդի նախաձեռնության մասին, որը պատրաստ է մեկնել Բաքու, հանդիպել մարդու իրավունքների պաշտպանին և հայ ռազմագերիներին։ "Ցավոք, չնայած 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին նախնական ստորագրված խաղաղության համաձայնագրին և երկու երկրների ներկայացուցիչների միջև բազմաթիվ շփումներին, այս հարցը մինչ այժմ լուծված չէ։ Ցավում եմ, որ դուք հնարավորություն կամ ժամանակ չգտաք պատասխանելու իմ կնոջ՝ Ռուսաստանի քաղաքացի կնոջս հրապարակային դիմումին, որը պատրաստ էր ևս մի քանի մարդու հետ ժամանել և իր հետ բերել 19 դատապարտյալների գրած ավելի քան հազար նամակ, ծանրոցներ և այլ խիստ անհրաժեշտ իրեր, և, ինչը շատ կարևոր էր, աջակցել այս իրավիճակում նրանց համար նորմալ կենսակերպ պահպանելու հնարավորությանը։  Դուք նույնիսկ այլընտրանքային լուծում չառաջարկեցիք", - նշել է Արցախի նախկին պետնախարարը։

Վերոնշյալի կապակցությամբ նա Մարդու իրավունքների պաշտպանին խնդրել է հանդիպել հայ կալանավորների հետ և արձագանքել նրանց դիմումին։ "Վստահ եմ, որ այս բոլոր հարցերի լուծումը չի պահանջում հանրապետության բարձրագույն ղեկավարության անմիջական միջամտությունը և միայն կնպաստի մեր երկու ժողովուրդների միջև հարաբերությունների բարելավմանը՝ չնայած ծանր անցյալին և փոխադարձ վիրավորանքների հսկայական բեռին։ Կարևոր չէ, թե դեռ որքան ժամանակ կանցկացնենք Ումբաքիում, խնդրում եմ՝ հետևեք ձեր իսկ օրենքներին։ Ինձ թվում է՝ սա ճիշտ է ոչ միայն մեզ, այլև ողջ ադրբեջանական հասարակության համար։ Համոզված եմ, որ դուք կարող եք լուծել այս խնդիրները", - ամփոփել է Վարդանյանը։

Նշենք, որ մինչ այժմ հայտնի չէ ադրբեջանական բանտերում պահվող հայ ռազմագերիների և պատանդների ստույգ թիվը։ Փորձագետների գնահատմամբ՝ նրանց թիվը մի քանի հարյուր է։ Այսօր Ադրբեջանի իշխանությունները հաստատում են իրենց մոտ 19 հայերի առկայությունը։  Ադրբեջանական գերության մեջ պահվողների թվում են նաև Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարության 8 նախկին և գործող ներկայացուցիչներ։ Դրանք Արցախի նախկին նախագահներ Արկադի Ղուկասյանն են, Բակո Սահակյանը, Արայիկ Հարությունյանը, արտաքին գործերի նախկին նախարար Դավիթ Բաբայանը, ինչպես նաև խորհրդարանի խոսնակ Դավիթ Իշխանյանը, Արցախի պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար, գեներալ Լևոն Մնացականյանը, գեներալ Դավիթ Մանուկյանը և Արցախի նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանը։

Բաքվի խամաճիկային դատարանը փետրվարին շինծու մեղադրանքներով Արայիկ Հարությունյանին, Դավիթ Բաբայանին, Դավիթ Իշխանյանին, Դավիթ Մանուկյանին, Լևոն Մնացականյանին դատապարտեց ցմահ ազատազրկման, իսկ Բակո Սահակյանին, Արկադի Ղուկասյանին և Ռուբեն Վարդանյանին՝ 20 տարվա ազատազրկման։  Մյուս արցախցիներին, այսպես կոչված, դատարանը դատապարտեց մինչև 15 տարվա ազատազրկման։