Փաշինյանը ՄԱԿ-ի ամբիոնից. Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղությունը նոր հնարավորություններ է բացել Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի համար

Արմինֆո: 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի աջակցությամբ և անձնական մասնակցությամբ հաստատված Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղությունը նոր հնարավորություններ է բացել Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի համար: Այս մասին հայտարարել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը՝ ելույթ ունենալով ՄԱԿ-ի ամբիոնից:

«Այս առումով, նախ կցանկանայի անդրադառնալ այն բանին, ինչ նախագահ Թրամփը ասաց այս ամբիոնից երկու օր առաջ: Ես ասացի և կրկնում եմ հիմա, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության հաստատման գործում առաջընթացը պարզապես անհնար կլիներ առանց նախագահ Թրամփի անձնական մասնակցության և խաղաղության նկատմամբ նրա անսասան հանձնառության: Նախագահ Թրամփի անձնական ներկայությունը նաև գործնական և խորհրդանշական արտահայտություն ունի տեղում»: 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Սպիտակ տան խաղաղության գագաթնաժողովում ընդունված Խաղաղության հռչակագրի չորրորդ պարբերությունում ասվում է. «ՀՀ-ն կհամագործակցի Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների և փոխադարձաբար համաձայնեցված երրորդ կողմերի հետ՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում «Թրամփի ուղու միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) հաղորդակցության ծրագրի իրականացման շրջանակը սահմանելու համար: Մենք վերահաստատում ենք մեր վճռականությունը՝ բարի կամքով ձեռնարկել բոլոր անհրաժեշտ միջոցները՝ այս նպատակին հնարավորինս շուտ հասնելու համար»: Այսպիսով, TRIPPP նախագծի իրականացումը իրականություն է դառնում՝ իրական քայլերով: Հայաստանի և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների միջև ստորագրված «Թրամփի ուղու միջազգային խաղաղության և բարգավաճման վերաբերյալ ռազմավարական համագործակցության մասին» շրջանակային համաձայնագիրը շուտով կվավերացվի ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից: Ներկայումս մենք աշխատում ենք Միացյալ Նահանգների կառավարության հետ՝ TRIPP զարգացման ընկերության ստեղծման և բաժնետերերի համաձայնագիր կնքելու ուղղությամբ: Այսպիսով, Հայաստանը սկզբնապես կունենա TRIPP զարգացման ընկերության 26 տոկոս բաժնեմաս, իսկ Միացյալ Նահանգները՝ 74 տոկոս: Համաձայնագիրը նախատեսում է, որ եթե երկարաձգվի, Հայաստանի Հանրապետության բաժինը 2050 թվականին առանց լրացուցիչ ներդրումների կաճի մինչև 49 տոկոս», - նշել է վարչապետը, ինչպես մեջբերում է կառավարության մամուլի ծառայությունը։ Փաշինյանը ընդգծել է, որ TRIPP նախագծի գործնական դրսևորումներից մեկը կլինի Խաղաղության հռչակագրի 3-րդ կետի իրականացումը, որն ընդունվել է Ադրբեջանի նախագահի և ՀՀ վարչապետի կողմից 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին և ստորագրվել է Միացյալ Նահանգների նախագահի կողմից որպես վկա։ Հռչակագրի 3-րդ կետում ասվում է. «Մենք վերահաստատում ենք երկու երկրների (Հայաստանի և Ադրբեջանի) միջև հաղորդակցությունների բացման կարևորությունը ներքին, երկկողմ և միջազգային տրանսպորտի համար՝ հիմնվելով յուրաքանչյուր պետության ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության և իրավասության նկատմամբ հարգանքի վրա՝ տարածաշրջանում խաղաղության, կայունության և բարգավաճման խթանման նպատակով»։ Այս ջանքերը կներառեն Ադրբեջանի Հանրապետության մայրցամաքային մասի և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև անխոչընդոտ հաղորդակցությունը Հայաստանի Հանրապետության տարածքով՝ միջազգային և ներքին հաղորդակցությունների առումով փոխադարձ օգուտներով Հայաստանի Հանրապետության համար»։

«TRIPP նախագծի իրականացումը պատմական նշանակություն կունենա Հայաստանի Հանրապետության համար: 1990-ականների սկզբից ի վեր առաջին անգամ Հայաստանը երկաթուղային կապ կունենա Ադրբեջանի, և, հետևաբար, Ռուսաստանի, Կենտրոնական Ասիայի և Չինաստանի հետ: Այնուամենայնիվ, պետք է ընդգծել, որ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ի խաղաղության գագաթնաժողովից հետո Ադրբեջանը բացեց իր երկաթուղին դեպի Հայաստան, և այժմ մենք ունենք երկաթուղային կապ Ադրբեջանի հետ Վրաստանի միջոցով»: TRIPP նախագծի իրականացումը կստեղծի ուղիղ երկաթուղային կապ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև, ինչպես նաև երկաթուղային կապ Ադրբեջանից Ադրբեջան Հայաստանի միջոցով և Հայաստանից Հայաստան Ադրբեջանի միջոցով: Հայաստանը չունի երկաթուղային կապ իր հյուսիսային և հարավային շրջանների միջև, և դա գործնականում հնարավոր է միայն Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության տարածքով: Ադրբեջանը չունի երկաթուղային կապ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հետ, և դա գործնականում հնարավոր է միայն Հայաստանի միջոցով: Մոտ ապագայում մենք կվերականգնենք Հայաստանի Հանրապետության Մեղրիի և Երասխի երկաթուղային հատվածները, որոնք գոյություն ունեին խորհրդային ժամանակաշրջանում և հետագայում ոչնչացվեցին, և մենք կվերաբացենք այդ երկաթուղային կապերը: Սա նաև հսկայական միջազգային նշանակություն կունենա, քանի որ մենք կանխատեսում ենք Հայաստան-Թուրքիա երկաթուղու բացումը՝ զուգահեռաբար այս երկաթուղիների կառուցմանը։ TRIPP նախագծի հետ միասին սա կարող է դառնալ վերջին տասնամյակների միջազգային լոգիստիկայի ամենակարևոր զարգացումներից մեկը, քանի որ այն կբացի նոր երկաթուղային կապ Չինաստանի, Կենտրոնական Ասիայի, Թուրքիայի և Եվրամիության միջև։ Սա միջազգային լոգիստիկայի համար ևս մեկ շրջադարձային կետ է, քանի որ Հայաստանի և Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև երկաթուղային կապի վերականգնումը նաև վերականգնում է Պարսից ծոցի և Սև ծովի միջև երկաթուղային կապը։ Սա կարևոր նրբերանգ է, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչու և ինչպես է սա տեղի ունենում», - ասաց ՀՀ ղեկավարը։

Շարունակելով այս թեման՝ Նիկոլ Փաշինյանը նշեց, որ գրեթե 35 տարվա հակամարտությունից հետո TRIPP նախագծի շրջանակներում այժմ քննարկվում է արևելքից արևմուտք խողովակաշարերի, էլեկտրահաղորդման գծերի և ճանապարհների կառուցումը, բացի երկաթուղուց, և դա թույլ կտա ոչ միայն ՀՀ-ին, այլև ամբողջ Հարավային Կովկասին դառնալ խաղաղության խաչմերուկ։ «Այս ամենը արտացոլում է այն լավատեսությունը, որը տիրում է մեր տարածաշրջանում և ՀՀ-ում 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում կայացած խաղաղության գագաթնաժողովից ի վեր։ Հայաստանի քաղաքացիները հաստատեցին իրենց լավատեսությունը այս տարվա հունիսի 7-ին կայացած խորհրդարանական ընտրություններում, որտեղ ընտրողների ճնշող մեծամասնությունը քվեարկեց «Եղիր աշխարհի տերը» կարգախոսի օգտին՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը հնարավորություն տալով ձևավորել խորհրդարանական մեծամասնություն։ Ընտրությունները տեղի ունեցան նպատակային արտաքին տեղեկատվական մանիպուլյացիայի միջավայրում, և մի շարք արտաքին և ներքին ուժեր մշակեցին և իրականացրին պետության զավթման ծրագիր՝ օգտագործելով զանգվածային ապատեղեկատվություն, հիբրիդային և այլ գործիքներ, ինչպես նաև զանգվածային ընտրակաշառքների բաշխում։ Սակայն, վերջին տարիներին մեր կողմից իրականացված ժողովրդավարական և ինստիտուցիոնալ բարեփոխումները ապացուցել են իրենց, և Հայաստանի պետական ինստիտուտները ցուցաբերել են բարձր դիմադրողականություն՝ կանխելով պետության զավթումը և հնարավորություն տալով Հայաստանի ժողովրդին արտահայտել իր կարծիքը: Հայաստանի ժողովուրդը հանդես է եկել խաղաղության օգտին, և մենք պետք է հետևողականորեն աշխատենք խաղաղության հետագա ամրապնդման և ինստիտուցիոնալացման ուղղությամբ: Մի քանի հազար անհետ կորած անձանց ճակատագրի հարցը, որի վերաբերյալ մենք համագործակցության համաձայնագրի ենք հասել Ադրբեջանի հետ, պետք է լուծվի Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերություններում: Հայաստանը պատրաստ է շարունակել և խորացնել համագործակցությունը Ադրբեջանի հետ ականազերծման հարցում: Եվ, իհարկե, Հայաստանի Հանրապետությունը սպասում է հակամարտության հետևանքով Ադրբեջանում բանտարկված հայերի վերադարձին: Մինչ այս հարցերը մնում են չլուծված, հոռետեսությունը սնուցող մեկ այլ գործոն է հակասական հռետորաբանության պարբերական օգտագործումը Հայաստանի և Ադրբեջանի որոշակի շրջանակներում, երբեմն՝ պաշտոնական մակարդակով: Ես կարծում եմ, որ մենք, այսինքն՝ Հայաստանն ու Ադրբեջանը, հասել ենք ավելի քան բավարար արդյունքների, որոնք մեզ համար պետք է ավելի արժեքավոր լինեն, քան կոնֆլիկտային դիսկուրսների օգտագործումը, լինի դա պատմություն, պատմամշակութային հուշարձաններ, թե որևէ այլ բան: Խաղաղության, դրա ամրապնդման և ինստիտուցիոնալացման մասին մտահոգությունը պետք է դառնան Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև համագործակցության հիմնական թեման: Երկու ու կես տարի է, ինչ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև փոխհրաձգությունների հետևանքով զոհեր կամ վիրավորներ չկան, և սա, կարծում եմ, վերջին տարիներին համագործակցության արդյունքում ստեղծված ամենամեծ ակտիվն է։ Անկախ Հայաստանի և անկախ Ադրբեջանի հարաբերություններում երբեք նման ժամանակաշրջան չենք ապրել, չնայած հայերն ու ադրբեջանցիները խաղաղ համակեցության դարավոր փորձ ունեն։ Սակայն մեր խնդիրը այս պատմական փորձը վերականգնելը չէ, այլ միջպետական հարաբերություններ կառուցելը՝ հիմնվելով այս ազգային փորձի վրա, որը հիմնված է միմյանց տարածքային ամբողջականության, ինքնիշխանության և քաղաքական անկախության նկատմամբ հարգանքի վրա։ Ի դեպ, հենց սա է, ինչի շուրջ Հայաստանն ու Ադրբեջանն արդեն համաձայնության են եկել և ստորագրել են «Երկու երկրների միջև խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին» համաձայնագիրը։ «Վաշինգտոնի խաղաղության գագաթնաժողովում ստորագրված այս համաձայնագրի ստորագրումն ու վավերացումը Հայաստանի և Ադրբեջանի համատեղ օրակարգի հաջորդ կարևոր կետն է, և մենք հետևողականորեն կշարունակենք աշխատել այս ուղղությամբ», - ընդգծեց ՀՀ վարչապետը։

Նա նաև նշեց, որ Հայաստանի հավասարակշռված արտաքին քաղաքականությունը հիմնված է բազմաբևեռության տրամաբանության վրա, որը Միավորված Ազգերի Կազմակերպության հիմնական սկզբունքներից մեկն է։ Վերջին տարիներին ռազմավարական հարաբերություններ են հաստատվել Վրաստանի, Ֆրանսիայի, Չինաստանի, Նիդեռլանդների, Ղազախստանի, Գերմանիայի, Լյուքսեմբուրգի, Միացյալ Թագավորության, Բուլղարիայի, Խորվաթիայի, Լիտվայի, ԱՄՆ-ի և Եվրամիության հետ։ Ի դեպ, այսօր Եվրահանձնաժողովը հաստատել է Հայաստանի համար ինքնավար առևտրային միջոցառումներ ներդնելու որոշումը, որը հիմք է հանդիսանում Հայաստան-ԵՄ հարաբերությունների զարգացման համար։

Նիկոլ Փաշինյանը նաև անդրադարձել է հայ-ռուսական հարաբերությունների թեմային։ Նրա խոսքով, այժմ, երբ Ադրբեջանի հետ խաղաղություն է հաստատվել, հայ-ռուսական հարաբերությունները բնականաբար կփոխվեն, և Երևանը ցանկանում է, որ այդ հարաբերությունները զարգանան բարեկամության և փոխադարձ հարգանքի սկզբունքների հիման վրա։ Մենք, իհարկե, կշարունակենք զարգացնել հարաբերությունները մեր գործընկերների հետ, ովքեր ավելի կամ պակաս հեռու են Հայաստանից, և այս առումով ես կցանկանայի հատկապես նշել Կենտրոնական Ասիայի երկրները, որոնց հետ մեր հարաբերությունները նույնպես շատ դինամիկ են։ Բայց չեմ կարող չընդգծել, որ մեր հարևանների հետ հարաբերությունների կարգավորումը և խորացումը, այնուամենայնիվ, կարևոր նշանակություն ունեն մեր արտաքին քաղաքականության գաղափարների համար։ «Ես արդեն խոսել եմ Ադրբեջանի հետ մեր հարաբերությունների դինամիկայի մասին։ Մենք բարձր մակարդակի երկխոսություն ենք վարում Թուրքիայի հետ, և ուզում եմ կրկնել այն, ինչ նախագահ Էրդողանը օրերս այս ամբիոնից ասաց, որ մենք վճռականորեն առաջ ենք մղում Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը։ Մեր երկու մյուս հարևանների՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության և Վրաստանի հետ մեր հարաբերությունները շարունակում են բացառիկ նշանակություն ունենալ մեզ համար, և մեր բարիդրացիական հարաբերությունները շարունակում են զարգանալ և խորանալ։ Հայաստանի Հանրապետությունը տարածաշրջանի կայունության և զարգացման գործում իր ներդրումը համարում է միջազգային խաղաղության, կայունության և զարգացման գործում իր հիմնական ներդրումը», - եզրափակեց իր ելույթը ՀՀ վարչապետը՝ հրավիրելով հանդիպման մասնակիցներին Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովին։