Արդարադատության նախկին նախարարը մի շարք մեկնաբանություններ արեց ԵԽԽՎ-ի՝ Հայաստանում կայացած ընտրությունների վերաբերյալ զեկույցի վերաբերյալ

Արմինֆո: Արդարադատության նախկին նախարար և Ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր Արփինե Հովհաննիսյանը մի շարք մեկնաբանություններ է արել ԵԽԽՎ-ի՝ Հայաստանի ընտրությունների վերաբերյալ զեկույցի վերաբերյալ։

Արփինե Հովհաննիսյանը կարծում է, որ մի քանի փաստական պնդումներից բացի, ընդդիմությունը բավարար հիմքեր չունի զեկույցով գոհ լինելու կամ այն իշխանությունների դեմ օգտագործելու համար։

«Այո, զեկույցը նաև փաստաթղթավորում է ընդդիմության կողմից բարձրացված մի շարք հարցեր։ Սակայն, եթե մենք ընդգծեինք իսկապես կարևոր կետերը, ես ուշադրություն կհրավիրեի հետևյալի վրա. առաջինը «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության խորհրդարանում ներկայացվածության պակասի հարցն է։ Խոսքը ընտրությունների արդյունքները կեղծելու մասին չէ։ Հարցը ներկայացված է կայացված որոշումների բավարար հիմնավորման և արդյունավետ դատական պաշտպանության համատեքստում»։ Երկրորդը՝ զեկույցում արտահայտված մտահոգություններն են ընտրողական արդարադատության վերաբերյալ, մասնավորապես՝ հոգևորականների և, հիմնականում, ընդդիմության ներկայացուցիչների ձերբակալությունների և կալանավորումների համատեքստում։ Մնացածի վերաբերյալ, որպես ԵԽԽՎ-ում հայկական պատվիրակության նախկին անդամ և ղեկավար, հիմնվելով տարբեր երկրներում քննարկումների և հաշվետվությունների գործընթացների մոնիթորինգի իմ փորձի վրա, կարող եմ ասել, որ վարչական ռեսուրսների, անհավասար պայմանների, ընտրությունների կազմակերպման թերությունների, քարոզարշավի ծախսերի թափանցիկության և նմանատիպ հարցերի քննադատությունը բավականին բնորոշ է, գրեթե «պարտադիր» ուղեկցում է նման զեկույցների քննադատությանը: Հետևաբար, ես չէի գերագնահատի դրանք: Մնացածը լիովին համապատասխանում է իշխանությունների հայտարարություններին. «Արտաքին ճնշումից մինչև ընտրակաշառք», - ընդգծեց Արփինե Հովհաննիսյանը:

Հիշեցնենք, որ 2026 թվականի հունիսի 7-ին կայացած Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունների վերաբերյալ ԵԽԽՎ վերջնական զեկույցը պաշտոնապես հրապարակվել և քննարկվել է կազմակերպության աշնանային նստաշրջանում Ստրասբուրգում 2026 թվականի սեպտեմբերի 28-ին: Փաստաթղթում եվրոպացի դիտորդները ներկայացրել են ինչպես դրական գնահատականներ, այնպես էլ նախընտրական գործընթացի հիմնական միջադեպերի կոշտ քննադատություն: ԵԽԽՎ դիտորդները եզրակացրել են, որ ընտրությունները քաղաքացիներին իրական ընտրություն են տվել քաղաքական այլընտրանքների միջև և տեխնիկապես անցկացվել են բարձր և լավ կազմակերպված մակարդակով: Ընտրության օրն ինքնին ստացել է բացարձակապես դրական գնահատական ընտրատեղամասերի մեծ մասում: Զեկույցը փաստագրում է լայնածավալ արտաքին միջամտությունը: Մասնավորապես, նշվում է, որ Ռուսաստանի Դաշնությունը ուղղակի ճնշում է գործադրել տնտեսական լծակների (առևտրային սահմանափակումներ Հայաստանից սննդի, ալկոհոլի և ծաղիկների արտահանման վրա) և կոշտ հռետորաբանության միջոցով՝ փորձելով հավասարակշռությունը թեքել ընդդիմադիր ուժերի օգտին: Արևմտյան պաշտոնյաների կողմից իշխանություններին աջակցող հայտարարությունները նույնպես համարվել են միջամտություն, բայց «առանց համեմատելի հարկադրանքի մակարդակի»: ԵԽԽՎ-ն եզրակացրել է, որ հայ հասարակությունը ցուցաբերել է դիմադրողականություն արտաքին ճնշման նկատմամբ, և ընտրությունների արդյունքները արտացոլել են ժողովրդի ընտրությունը եվրոպամետ ուղու վրա՝ նորընտիր իշխանություններին տալով հստակ մանդատ:

«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության շուրջ ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ ԵԽԽՎ-ն ընտրությունների ամենավիճահարույց գործոնը համարել է Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի որոշումը՝ չեղյալ հայտարարել երեք ընտրատեղամասերի (թիվ 10/51, 35/65 և 12/13) արդյունքները: Դրա պատճառով հայտնի գործարար Գարիկ Ծառուկյանի կուսակցությունը ստացել է ձայների 3.99%-ը՝ չկարողանալով հաղթահարել 4% շեմը: Դիտորդները շեշտեցին, որ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի փաստարկը («դա չի ազդել ընդհանուր արդյունքի վրա») անբավարար էր, և այս ընտրատեղամասերում կրկնակի ընտրություններ անցկացնելուց հրաժարվելը հանգեցրեց նրան, որ ընդդիմադիր ընտրազանգվածի զգալի մասը մնաց առանց խորհրդարանական ներկայացուցչության: Նախընտրական շրջանը բնութագրվեց որպես «ծայրահեղ բախումային»: Գրանցվել է ընտրակաշառքի ավելի քան 200 քրեական գործ, որոնց մեծ մասը հարուցվել է ընդդիմության անդամների դեմ, ինչը դիտորդների շրջանում ստեղծել է ընտրողական իրավապահ մարմինների կիրառման ընկալում: Նկատվել է նաև ճնշում պետական ծառայողների վրա՝ իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության հանրահավաքներին մասնակցելու համար: Լրատվամիջոցները համարվել են բազմակարծիք, բայց խորապես բևեռացված (Հանրային հեռուստատեսությունը կողմ է եղել իշխանություններին, մինչդեռ մի քանի մասնավոր հեռուստաալիքներ՝ ընդդիմությանը): ԵԽԽՎ-ն մտահոգություն է հայտնել առցանց քարոզարշավի կարգավորման բացակայության և քաղաքական գործիչներին վարկաբեկելու համար արհեստական բանականության կողմից ստեղծված մանիպուլյատիվ բովանդակության ու խորը կեղծիքների լայնածավալ օգտագործման վերաբերյալ:

ԵԽԽՎ-ի հիմնական առաջարկությունն է անհապաղ փոփոխել Հայաստանի ընտրական օրենսգիրքը՝ հստակորեն պահանջելով, որ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը վերաընտրություն անցկացնի, եթե առանձին ընտրատեղամասերում արդյունքների չեղարկումը վտանգի կուսակցությունների անցկացումը և ազդի խորհրդարանում ուժերի հավասարակշռության վրա: