Փորձագետ. Հայաստանի վրա տնտեսական ճնշումը կարող է գործնականում անցավ լինել ԵԱՏՄ մյուս անդամների համար, բայց ոչ հենց Հայաստանի համար

ԱրմԻնֆո. «ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության կասեցման հետևանքների մասին» զեկույցի քաղաքական ուղերձը բավականին կոշտ է. Հայաստանի վրա տնտեսական ճնշումը կարող է գործնականում անցավ լինել Եվրասիական տնտեսական միության մյուս անդամների համար, մինչդեռ դա ծանր հարված կլինի հենց Հայաստանի համար: Այսպես է մեկնաբանել քաղաքագետ Վահե Դավթյանը հոկտեմբերի 20-ին Ռուսաստանի կառավարության կայքում հրապարակված ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության կասեցման հետևանքների մասին զեկույցը:

Փորձագետը նշել է, որ ԵԱՏՄ չորս պետությունների՝ Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղզստանի ներկայացուցիչների կողմից պատրաստված 72 էջանոց զեկույցը ուղղակիորեն անդրադառնում է Միությանը Հայաստանի անդամակցության կասեցման հնարավորությանը: Նրա խոսքով, այս ռեժիմը առաջարկվում է պահպանել մինչև Հայաստանում հանրաքվեի անցկացումը ԵԱՏՄ-ի և ԵՄ-ի միջև ընտրության վերաբերյալ:

«Իրավական կողմը հետաքրքիր է»: Զեկույցում ընդունվում է, որ ԵԱՏՄ պայմանագիրը չի նախատեսում անդամակցությունը կասեցնելու մեխանիզմ: Հետևաբար, հեղինակները դիմում են 1969 թվականի Վիեննայի պայմանագրային իրավունքի մասին կոնվենցիային, որի համաձայն՝ ԵԱՏՄ մյուս անդամները, ինչպես ասվում է, իրավունք ունեն քննարկելու ԵԱՏՄ պայմանագրի ժամանակավորապես կասեցման համատեղ որոշումը մինչև Հայաստանում հանրաքվեի անցկացումը», - նշել է նա։

Ինչ վերաբերում է տնտեսական հաշվարկներին, Դավթյանը շարունակել է, պատկերը բավականին մռայլ է։ Հայաստանի ՀՆԱ-ի հնարավոր կրճատումը գնահատվում է 15.6% կամ մոտավորապես 4.6 միլիարդ դոլար՝ գնաճի լրացուցիչ 14.9% աճով և սպառման 14.6% անկմամբ։ ԵԱՏՄ երկրների հետ առևտրաշրջանառությունը, կանխատեսվում է, որ կնվազի 55.6%-ով, այդ թվում՝ արտահանման 65.8% անկմամբ։ Մասնագետը հավելել է, որ ամենալուրջ ազդեցությունը կարող է լինել գյուղատնտեսության, սննդի արդյունաբերության, ալկոհոլի արտադրության և թեթև արդյունաբերության վրա։

«Էներգետիկ բաղադրիչը արժանի է հատուկ ուշադրության։ Զեկույցը քննարկում է մի սցենար, որի համաձայն ռուսական գազի գինը ներկայիս 177.5 դոլարից բարձրանում է մինչև 300 դոլար 1000 խորանարդ մետրի համար՝ գրեթե 69% աճ։ Բնականաբար, նման փոփոխությունը կազդի էլեկտրաէներգիայի արտադրության արժեքի, արդյունաբերական մրցունակության և ընդհանուր գնաճի վրա։ Սակայն կա մի էական հանգամանք, որը զեկույցի հեղինակները հաշվի չեն առել։ Գազամատակարարման պայմանները կարգավորվում են, ի թիվս այլ բաների, ռուս-հայաստանյան երկկողմ համաձայնագրերով։ Հետևաբար, ԵԱՏՄ-ին անդամակցության կասեցումն ինքնին չի ենթադրում գնի ավտոմատ ճշգրտում։ Հետևաբար, փաստաթղթում նման սցենարի ներառումը կարող է դիտվել որպես քաղաքական ազդանշան», - վստահ է Դավթյանը։

Նրա խոսքով, աշխատանքային միգրացիայի հարցը նույնպես մնում է զգայուն, քանի որ ԵԱՏՄ երկրներում աշխատող ՀՀ քաղաքացիները կարող են կորցնել իրենց ներկայիս արտոնյալ վերաբերմունքը և բախվել աշխատանքային թույլտվությունների, սոցիալական ապահովագրության և հարկման վերաբերյալ նոր պահանջների։

«Զեկույցը նաև կանխատեսում է ԵԱՏՄ երկրներից Հայաստան կատարվող փոխանցումների նվազում մոտավորապես 3.95 միլիարդ դոլարից մինչև 1.85 միլիարդ դոլար։ Բանկային փոխանցումների ընդհանուր ծավալը արդյունավետորեն կապված է աշխատանքային միգրացիայի հետ, չնայած այդ միջոցների զգալի մասը կարող է ունենալ բոլորովին այլ տնտեսական ծագում։ Հետևաբար, այս գնահատականը նույնպես պահանջում է լրացուցիչ հիմնավորում։

Եվ, թերևս, փաստաթղթի ամենահետաքրքիր մասը վերաբերում է ԵԱՏՄ մնացած պետությունների հնարավոր կորուստներին։ Ներկայացված հաշվարկների համաձայն՝ Հայաստանի անդամակցության կասեցումը նրանց համար էական տնտեսական խնդիրներ չի ստեղծի։ Ռուսաստանի դեպքում ապրանքների և ծառայությունների ընդհանուր արտահանման և ներմուծման կանխատեսվող անկումը չի գերազանցի 1%-ը։

Հետևաբար, զեկույցի քաղաքական ուղերձը բավականին կոշտ է. Հայաստանի վրա տնտեսական ճնշումը կարող է գործնականում անցավ լինել ԵԱՏՄ մյուս անդամների համար, մինչդեռ դա ծանր հարված կլինի հենց Հայաստանի համար», - եզրափակեց հայ փորձագետը։