ԱԺԲ․ նոյեմբերի 9-ը ոչ միայն հիշատակի օր է, այլև պայքարի հերթական հանգրվան

ԱրմԻնֆո.  Նոյեմբերի 9-ը պարզապես հիշատակի օր չէ, այլ պայքարի հերթական հանգրվան։ Նման հայտարարությամբ է հանդես եկել Ազգային-ժողովրդավարական բևեռի (ԱԺԲ) խորհուրդը՝ կապված 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին մեկնարկած՝ Արցախի դեմ 44-օրյա թշնամական ագրեսիայի ավարտի վեցերորդ տարելիցի հետ։

Խորհրդում հիշեցրել են, որ բազմիցս հայտարարել են՝ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունը որևէ իրավական ուժ չունի։ "Այս փաստաթուղթն անօրինական է թե՛ ներքին, թե՛ միջազգային իրավունքի տեսանկյունից։ Հայաստանի Սահմանադրության 116-րդ հոդվածի համաձայն՝ քաղաքական կամ ռազմական բնույթի միջազգային պայմանագրերը ենթակա են Ազգային ժողովի վավերացման։ Մինչդեռ նոյեմբերի 9-ի փաստաթուղթը, որը նախատեսում էր տարածքային կորուստներ, հայկական զինված ուժերի դուրսբերում և Հայաստանի տարածքով անցնող ճանապարհների նկատմամբ ՌԴ ԱԴԾ սահմանապահ ծառայության վերահսկողություն, ստորագրվել է միանձնյա, պատերազմի պայմաններում և երբեք չի վավերացվել։ Միջազգային իրավունքի տեսանկյունից ուժի կամ դրա կիրառման սպառնալիքի ազդեցության տակ կնքված պայմանագիրն առոչինչ է (Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի մասին Վիեննայի կոնվենցիայի 52-րդ հոդված)", - ընդգծել են ԱԺԲ-ում։

Ավելին, ինչպես ընդգծել են Խորհրդում, մյուս կողմերը խախտել են իրենց ստանձնած պարտավորությունները, ինչը ճանաչել է անգամ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, որը ստորագրել էր այդ փաստաթուղթը։ "Ադրբեջանը մի քանի ամիս շարունակ շրջափակման մեջ էր պահում Լաչինի միջանցքը՝ անտեսելով նաև ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշումը, իսկ 2023 թվականի սեպտեմբերին խախտեց հրադադարի ռեժիմը և մինչ օրս պահում է հայ ռազմագերիներին։ Ռուս խաղաղապահները չեն կանխել Ադրբեջանի ռազմական հարձակումը և լքել են տարածաշրջանը՝ սահմանված հնգամյա ժամկետի ավարտից առաջ, իսկ ՄԱԿ-ի վերահսկողության ներքո տեղահանված անձանց վերադարձը, որը նախատեսված էր 7-րդ կետով, վերածվեց Արցախի ողջ հայ բնակչության բռնի արտաքսման", - հիշեցրել են քաղաքական ուժում։

ԱԺԲ-ում նաև ուշադրություն են հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ այսօր այդ փաստաթղթի շրջանակներում Հայաստանին ներկայացվող միակ պահանջը 9-րդ կետով նախատեսված՝ Հայաստանի տարածքով անցնող ճանապարհի գործարկումն ապահովելն է։ Այս համատեքստում քաղաքական ուժում հիշեցրել են նաև 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում նախաստորագրված համաձայնագրի մասին՝ նշելով, որ այն նույնպես իր էությամբ հակահայկական բնույթ ունի, և հարկադրանքի հաջորդ փուլը ճնշումն է լինելու հենց Հայաստանի ներսում։ "Մեկ տարի անց կարող ենք արձանագրել, որ մեր կանխատեսումները լիովին հաստատվել են։ Այսօր «խաղաղության» մասին խոսակցությունները հիմնականում վերաբերում են Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխությանը, որը Բաքուն ներկայացնում է որպես խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման նախապայման։  Նոյեմբերի 2-ին վարչապետի աթոռը զբաղեցնող անձը հայտարարեց, որ նոր Սահմանադրության ընդունմանը դեմ հանդես եկող ընդդիմության նկատմամբ ձևավորվելու է հասարակական ճնշում, որի առաջատարը պետք է դառնա իշխող մեծամասնությունը։ Մենք նախազգուշացրել էինք նաև հետապնդումների շարունակության մասին", - նշել են ԱԺԲ-ում։

Այս կապակցությամբ Խորհրդում հիշեցրել են, թե ինչպես խորհրդարանական ընտրություններից առաջ և հետո բազմաթիվ ընդդիմադիր ներկայացուցիչներ ձերբակալվեցին, իսկ Ամենայն հայոց կաթողիկոսը, ինչպես նաև վեց բարձրաստիճան հոգևորականներ դարձան քրեական գործով մեղադրյալներ։ "Արցախցիները մինչ օրս չեն վերադարձել հայրենիք։ Պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ Ադրբեջանում շարունակում են պահվել 19 հայ ռազմագերիներ, և նրանց ազատ արձակման հարցը դեռևս լուծված չէ։ Կառավարության՝ 2026-2031 թվականների ծրագրում ոչ մի խոսք չկա ո՛չ ռազմագերիների, ո՛չ արցախցիների վերադարձի մասին։ Արցախցիներն այնտեղ հիշատակվում են միայն որպես «Ղարաբաղից տեղահանված» ընտանիքներ, որոնց ենթադրվում է ապահովել բնակարանով։ Լուծված չէ նաև Հայաստանի տարածքների շարունակվող օկուպացիայի հարցը։ Մեզ համար նոյեմբերի 9-ը

- պարզապես հիշատակի օր չէ, այլ պայքարի հերթական հանգրվան", - ընդգծել են ԱԺԲ-ում։

Ստեղծված իրավիճակում, ինչպես նշել են Խորհրդում, օրակարգում շարունակում են մնալ հետևյալ առաջնահերթ խնդիրները՝ քաղաքական հետապնդումների անհապաղ դադարեցումն ու քաղբանտարկյալների ազատ արձակումը, Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության պաշտպանությունը արտաքին ճնշման ներքո պարտադրվող փոփոխություններից, Արցախի հայ բնակչության՝ հայրենիք անվտանգ վերադարձի միջազգային երաշխիքների ձևավորումը։ "Ակնհայտ է, որ այս ազգային նպատակների իրականացումն անհնար է ներկայիս կոլաբորացիոնիստական իշխանության պայմաններում։ Հետևաբար, մեր առաջնահերթ խնդիրը շարունակում է մնալ այս իշխանության հնարավորինս արագ հեռացումն ու ազգային-ժողովրդավարական իշխանության ձևավորումը", - ամփոփել են ԱԺԲ-ի Խորհրդում։

Հիշեցնենք, որ 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ի գիշերը Ադրբեջանի զինված ուժերը Թուրքիայի հետ համատեղ ռազմական ագրեսիա իրականացրին Արցախի դեմ։ 44 օր տևած արյունալի ռազմական գործողությունների ընթացքում՝ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի լույս 10-ի գիշերը, Ռուսաստանի միջնորդությամբ ստորագրվեց ռազմական գործողությունների դադարեցման և Արցախ ռուս խաղաղապահների տեղակայման մասին հայտարարություն։ 2020 թվականի ագրեսիայի հետևանքով կորսվեցին Շուշին և Արցախի մի շարք շրջաններ։  Զոհվեցին մի քանի հազար զինվորներ, հայ ժողովրդի ավելի քան 10 հազար զավակներ հաշմանդամ դարձան, հազարավոր արցախցիներ զրկվեցին տանիքից։