Արցախի Հանրային խորհուրդը 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի ավարտի 6-րդ տարելիցին իր պահանջներն է ներկայացրել Հայաստանի կառավարությանը և Ռուսաստանի դեսպանությանը

Արմինֆո.Արցախի Հանրային խորհուրդը 2020 թվականի Արցախի դեմ թշնամական 44-օրյա ռազմական ագրեսիայի ավարտի 6-րդ տարելիցի օրը բաց նամակներ է հղել Հայաստանի կառավարությանը և Ռուսաստանի դեսպանությանը՝ ներկայացնելով իր պահանջները:

Հայաստանի կառավարությանն ուղղված դիմումում, որը տրամադրվել է ԱրմԻնֆո-ին,   Արցախի հանրային խորհուրդը պահանջել է հստակեցնել և հրապարակայնորեն ներկայացնել Արցախի ժողովրդի իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ իր պարտավորությունները: "Նոյեմբերի 9-ի փաստաթուղթը ստորագրվել է ծանր պարտության պայմաններում, որի համար քաղաքական պատասխանատվություն է կրում Հայաստանի գործող իշխանությունը ։ Այս փաստաթուղթը նախատեսում էր նաև տեղահանված անձանց և փախստականների վերադարձ Արցախ և հարակից շրջաններ՝ ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի վարչության վերահսկողության ներքո: Հետևաբար, իրենց տները ստիպված լքած Արցախի հայ բնակչության վերադարձը ևս այս հայտարարությամբ նախատեսված գործընթացի մի մասն էր: Հայտարարությունը նաև ամրագրում էր ռազմագերիների, պատանդների և այլ պահվող անձանց փոխանակում, ինչպես նաև անվտանգ հաղորդակցությունը Հայաստանի և Արցախի միջև", - հիշեցրել են խորհրդում։

Սակայն, ինչպես ուշադրություն են հրավիրել ԼՂՀ Հանրային խորհրդում, 6 տարի անց Արցախը դատարկվել է, Ադրբեջանում շարունակում են պահվել հայ գերիներ, իսկ հայկական մշակութային և հոգևոր ժառանգությունը վտանգված է: "Նոյեմբերի 9-ի հայտարարության այս դրույթները չեն ապահովել այն մարդկանց իրավունքներն ու անվտանգությունը, որոնց վերաբերում էին ։ Դրանց չկատարումը չի կարող արդարացում հանդիսանալ այդ պահանջները քաղաքական օրակարգից հանելու համար։ Հայաստանի կառավարությունն իրավունք չունի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունը համարել անցած փու ՝ անտեսելով գերիների վերադարձի և ազատ արձակման չլուծված հարցերը", - ասվում է հայտարարության մեջ։

Հաշվի առնելով վերոգրյալը ՝ Արցախի հանրային խորհուրդը Հայաստանի կառավարությունից պահանջել է ապահովել ԼՂՀ հայերի կամավոր, անվտանգ և արժանապատիվ վերադարձը, Ադրբեջանում պահվող բոլոր հայերի ազատ արձակումն ու վերադարձը: Բացի այդ, նշվում է, որ Արցախի հայկական մշակութային ժառանգության պաշտպանությունը պետք է դառնա Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացի պարտադիր օրակարգ և համաձայնագրի ստորագրման ու վավերացման պայման՝ դրանց իրականացման հստակ միջազգային երաշխիքներով: "Վաշինգտոնում նախաստորագրված համաձայնագիրը չի կարող փոխարինել այդ հարցերի լուծմանը։ Առանց այդ երաշխիքների միջպետական դատական պահանջներից հրաժարվելը մենք կգնահատենք որպես Արցախի ժողովրդի իրավունքների պաշտպանության միջոցներից հրաժարում։ Մենք պահանջում ենք հրապարակային պատասխան․ ինչ կոնկրետ քայլեր է ձեռնարկում կառավարությունն այս երեք ուղղություններով, և ինչ արդյունքներ է պահանջում Ադրբեջանից մինչև խաղաղության համաձայնագրի ստորագրումը։ Այդ հարցերի վերաբերյալ որոշումները պետք է կայացվեն Արցախի ժողովրդի ներկայացուցիչների անմիջական մասնակցությամբ։ Պահանջում ենք գրավոր պատասխանել այս հայտարարությանը ՝ ներկայացնելով կառավարության դիրքորոշումը և նախատեսվող կոնկրետ քայլերը։ Նոյեմբերի 9-ի տարելիցը, պարզապես, պարտության հիշատակի օր չէ ։ Սա նաև չկատարված պարտավորությունների և դրանց համար պատասխանատվության պահանջի օրն է: Մեր ժողովրդի վերադարձի իրավունքը, մեր հայրենակիցների ազատությունը և մեր ժառանգության պաշտպանությունը չեն կարող բացառվել խաղաղության համաձայնագրից", - ընդգծել են խորհրդում:

ԼՂՀ հանրային խորհրդում Ռուսաստանի դեսպանությունից, իրենց հերթին, պահանջել են. "հրապարակայնորեն պարզաբանել, թե ինչու խաղաղապահ առաքելությունը չկարողացավ կանխել Լաչինի միջանցքի շրջափակումը, ռազմական գործողությունների վերսկսումը և Արցախից հայ բնակչության վտարումը, ինչպես նաև տեղեկացնել, թե ինչ գնահատական է տրվել խաղաղապահ զորախմբի գործողություններին և անգործությանը": Բացի այդ, նրանք պահանջել են պատասխանել, թե ինչ իրավական և քաղաքական հիմքերով է ռուսական խաղաղապահ զորախումբը դուրս բերվել Արցախից 2024 թվականին՝ Մինչև 2020 թվականի նոյեմբերի 9 - ի եռակողմ հայտարարությամբ նախատեսված նախնական հնգամյա ժամկետի ավարտը, և ինչպես են այդ որոշումն ընդունելիս հաշվի առնվել անվտանգության և տեղահանված բնակչության վերադարձի հարցերը:

"Պահանջում ենք միանշանակ հայտարարել, թե արդյոք Ռուսաստանը պատրաստ է աջակցել արցախահայության կամավոր, անվտանգ և արժանապատիվ վերադարձին իրենց տները՝ միջազգային գործուն երաշխիքների առկայության պպայմաններում, ինչպես նաև դիվանագիտական ինչ կոնկրետ քայլեր է պատրաստ ձեռնարկել այդ ուղղությամբ: Եվ արդյոք նա պատրաստ է օգտագործել Ադրբեջանի հետ հարաբերություններում առկա հնարավորություններն ու դիվանագիտական գործիքները ՝ նպաստելու Բաքվում պահվող բոլոր հայերի ազատ արձակմանը, ինչպես նաև Արցախի հայկական մշակութային և հոգևոր ժառանգության պահպանմանը: Պահանջում ենք սույն դիմումը ուղարկել Ռուսաստանի իրավասու մարմիններին և մեզ տրամադրել բովանդակալից գրավոր պատասխան ։ Խաղաղապահ առաքելության ավարտը չի փակում դրա արդյունքների համար պատասխանատվության հարցը։ Մենք Ռուսաստանից ակնկալում ենք տեղի ունեցածի վերաբերյալ բաց և անկեղծ խոսակցություն, ինչպես նաև՝ կոնկրետ գործողություններ, որոնք ուղղված են մեր իրավունքների վերականգնմանը", - եզրափակել են խորհրդում:

Հիշեցնենք, որ 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ի գիշերն Ադրբեջանի ԶՈՒ-ն Թուրքիայի հետ համատեղ ռազմական ագրեսիա է իրականացրել Արցախի դեմ։ 44 օր տևած արյունալի մարտական գործողությունների ընթացքում 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի՝ լույս 10-ի գիշերը Ռուսաստանի միջնորդությամբ ստորագրվել է հայտարարություն ՝ մարտական գործողությունները դադարեցնելու և Արցախ ռուս խաղաղապահներ մտցնելու մասին ։ 2020 թվականի ագրեսիայի հետևանքով կորսվել են Շուշին և Արցախի մի շարք շրջաններ։ Զոհվել են մի քանի հազար զինվորներ, ավելի քան 10 հազար հայորդիներ դարձել են հաշմանդամ, հազարավոր արցախցիներ զրկվել են օթեւանից։