ԱՄՆ փորձագետ. Լեռնային Ղարաբաղը՝ նոր Դարֆու՞ր

Արմինֆո.Լեռնային Ղարաբաղը՝ նոր Դարֆու՞ր. նման հարցադրում է արում Մայքլ Ռուբինը՝ Ամերիկյան ձեռնարկատիրության ինստիտուտի (American Enterprise Institute կամ AEI) կայքում հրապարակված հոդվածի հեղինակը: Դա ԱՄՆ-ի անկախ ոչ պետական հետազոտական ինստիտուտ է՝ պահպանողական ուղղվածության։

Հեղինակը հիշեցնում է, որ անցյալ շաբաթ ելույթ ունենալով ՄԱԿ-ում, պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենը խոսել է սովի մասին՝ վկայակկկոչել նախագահ Բայդենի հայտարարությունը. "Եթե ծնողները չեն կարողանում կերակրել իրենց երեխաներին, մնացած ամեն ինչ նշանակություն չունի":

"Ցավոք, նրա ցինիզմի համար սիմպտոմատիկ է այն, որ Բլինքենն անտեսել է սովը Լեռնային Ղարաբաղում, որն առաջացել է Ադրբեջանի բացառապես անօրինական շրջափակման պատճառով։

Ոչ բոլորն են անտեսում ճգնաժամը։ 2023 թվականի օգոստոսի 7-ին Միջազգային քրեական դատարանի նախկին դատախազ Լուիս Մորենո Օկամպոն հանդես եկավ  եզրակացությամբ, որում Լեռնային Ղարաբաղի 120 000 քրիստոնյաների կանխամտածված սովի դատապարտումը որակվեց որպես ցեղասպանության ակտ", - ասվում է AEI-ի հոդվածում։

Ռուբինը նշում է, որ սկզբունքները պաշտպանելու փոխարեն Բայդենն ու Բլինքենը ֆինանսավորում են Ադրբեջանին, որն էթնիկ զտումներ է իրականացնում:

Հեղինակը շեշտում է նման ֆինանսավորման անօրինականությունը: Նա նաև անթույլատրելի է համարում 907 ուղղմանը համապատասխան Ադրբեջանին զենքի մատակարարման էմբարգոյից հրաժարվելը՝ հաշվի առնելով ԱՀ նախագահ Իլհամ Ալիևի ռազմատենչ հայտարարությունները:

"Ալիևը պնդում է, որ Լեռնային Ղարաբաղը Ադրբեջանի տարածքն է, և որ նրա բնակիչները պետք է ենթարկվեն նրա կառավարմանը՝ աշխարհի ամենահեղինակավոր բռնապետություններից մեկին։ Չափազանց երկար է Պետական դեպարտամենտը տեղի տվել Ալիևի ինքնիշխանության հավակնություններին։ ԱՄՆ-ի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ Ադրբեջանի ինքնիշխանության ճանաչումը Ադրբեջանի անկախության վերականգնումից հետո երբեք միանշանակ չի եղել, ավելի շուտ, տարածաշրջանի նկատմամբ ինքնիշխանության ճանաչումը կախված է եղել վեճի խաղաղ կարգավորմանն Ադրբեջանի համաձայնությունից եւ տարածքային ամբողջականության ու ինքնորոշման սկզբունքների պահպանումից: Նույնիսկ, եթե Բլինքենը ստիպի Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին հրաժարվել տարածաշրջանի նկատմամբ Հայաստանի հավակնություններից, Փաշինյանը ոչ իրավունք, ոչ էլ հնարավորություն ունի՝ բնակիչներին զրկելու ինքնորոշման օրինական իրավունքներից", - ասվում է հոդվածում։

Միևնույն ժամանակ, հեղինակը փաստում է, որ Ալիևն իրեն համարում է տարածքի նկատմամբ բացարձակ ինքնիշխան, դա, իր հերթին, մերկացնում է նրա անպատժելիության զգացումը: "Եթե Լեռնային Ղարաբաղի հայերը հանդիսանում են Ադրբեջանի քաղաքացիներ, ինչպես նա պնդում է, ապա նրանց կանխամտածված սովի մատնումը հնարավորություն է տալիս զուգահեռներ անցկացնել Ալիևի և Սուդանի նախկին բռնապետ Օմար ալ-Բաշիրի միջև, որը կազմակերպել էր Դարֆուրի բնակիչների ցեղասպանությունը։ Այն, որ նրանք Սուդանի քաղաքացիներ էին, չէր նշանակում, որ սպանդի սեզոնը բաց է: Սուդանը, ինչպես և Ադրբեջանը, Հռոմի ստատուտի մասնակից չէ և, հետևաբար, չի ընկնում Միջազգային քրեական դատարանի իրավասության տակ: Այնուամենայնիվ, ՄԱԿ Անվտանգության խորհուրդը բանաձեւ ընդունեց ՄՔԴ-ի իրավասությունը Սուդանի վրա տարածելու մասին՝ Դարֆուրում կատարված հանցագործությունների համար, ինչը թույլ տվեց մեղադրանք առաջադրել Բաշիրին", - հիշեցրել է Ռուբինը։

Ընդ որում, հեղինակը կասկածում է, որ ՄԱԿ Անվտանգության խորհուրդը նույն ճանապարհով կգնա Ադրբեջանի պարագայում։  «ԱՄՆ-ը, Ֆրանսիան և Ռուսաստանը կարող են պատասխանատվության ենթարկել Ալիևին, Չինաստանը, այսպես ասած, "խելահեղ քարտ" է ( wildcard), ապա Մեծ Բրիտանիան վետո կկիրառի՝ Ալիևի հետ «Բրիթիշ Փեթրոլիումի» բազմամիլիարդանոց գործընկերության պատճառով։ Նույնիսկ, եթե Լոնդոնը սկզբունքայնություն դրսեւորեր, Ադրբեջանը կգներ Անվտանգության խորհրդի ոչ մշտական անդամների ձայները, որպեսզի խանգարեր ցանկացած բանաձևի", - կարծում է հոդվածագիրը։ Սակայն, ըստ նրա, Ալիևին մեղադրելու այլ ճանապարհ էլ կա, քանի որ Ադրբեջանը վավերացրել է Ցեղասպանության դեմ կոնվենցիան:

Փորձագետը համոզված է, որ Պետդեպարտամենտը չափազանց երկար հավասարակշռությունը համարել է հաջող դիվանագիտության բանալին: "Դա սխալ է, քանի որ Ալիևը միայն ավելի արմատական դիրքորոշում է դրսեւորում, կարծելով, թե Բլինքենն, ուղղակի, կընդառաջի իրեն։ Վերջին օրինակը երեկ Ադրբեջանի հնչեցրած փաստարկներն էին, թե՝ Արցախում սովի մեղավորը Հայաստանն է։ Սա նման է այն բանին, թե ինչպես է դատավորը կանգնում այն երեխայի կողքին, որն սպանում է իր ծնողներին, քանի որ որբ է:

Փոխարենը՝ ժամանակն է, որ ԱՄՆ ՄԶԳ-ն ամերիկյան դրոշով բեռնատարներ ուղարկի Քաշաթաղի (Լաչինի) միջանցք ՝ ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ Ադրբեջանում գտնվող ամերիկացի դիվանագետների հսկողության ներքո: Եթե Ադրբեջանը խոչընդոտի դիվանագետների տեղաշարժին, ժամանակն է մեր դեսպանին տուն ուղարկել։ Եթե նա հրաժարվի թույլ տալ մարդասիրական օգնության հոսքը, կամ, որ ավելի վատ է, սպառնա սպանել արեւմտյան դիտորդներին, ինչպես վերջերս արեց Բրյուսելում Ադրբեջանի դեսպանը, ապա եկել է պատժամիջոցների ժամանակը։

Տարբերակների պակաս չկա: Բայդենը կարող է վերջ դնել 907-րդ հոդվածից հրաժարվելուն, Մագնիտսկու օրենքին համապատասխան ապահովել մարդասիրական օգնության միջանցքների մասին օրենքի կատարումը և, նույնիսկ, աջակցել Ալիևի մեղադրական ակտին ՝ Ցեղասպանության կոնվենցիային համապատասխան:

Աֆրիկացիները ճիշտ են, պնդելով, որ միջազգային դատարանների և տրիբունալների կողմից աֆրիկացիների գրեթե բացառիկ մեղադրանքը անպարկեշտ է, եթե ոչ՝ ռասիստական: Բաշիրը դեռ փախուստի մեջ է, բայց Լիբերիայի Չարլզ Թեյլորին չէր խանգարի սենյակի հարեւանը: Ալիևը կարող էր լինել հենց այդ մարդը", - ամփոփել է Ռուբինը: