Սերգեյ Մելքոնյան. Բաքվում գիտակցում են, որ Երևանում չի լինի ավելի հարմար ղեկավարություն՝ քան ներկայինը

Արմինֆո. Բաքվում շատ լավ հասկանում են, որ Երևանում իրենք չեն ունենա ավելի լավ ղեկավարություն՝ քան հիմա։ Այդ մասին ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի  հետ հարցազրույցում հայտարարել է քաղաքագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու, APRI Armenia-ի գիտաշխատող Սերգեյ Մելքոնյանը:

Ինչպես ընդգծել է փորձագետը, հակամարտության սրման հավանականությունը մեծացել է, հատկապես` Բաքվում Կլիմայի գագաթնաժողովի (COP29) ավարտի ֆոնին, որը զսպող գործոններից մեկն էր: Բացի այդ, իրավիճակի սրման ռիսկի մեծացմանը նպաստել են ԱՄՆ ընտրությունները և Ուկրաինայի շուրջ առաջիկա բանակցությունները: "Այս համատեքստում Հարավային Կովկասի նշանակությունը գլոբալ օրակարգում աստիճանաբար նվազում է։ Նշված ցուցիչները վկայում են այն մասին, որ բարենպաստ հիմք է ստեղծվում հակամարտության սրման համար։ Այսպես, մենք հետեւում ենք, թե ինչպես է Հայաստանն աստիճանաբար բարձրանում էսկալացիայի աստիճաններով", - պարզաբանել է Մելքոնյանը։

Դրա հետ մեկտեղ, փորձագետի ասելով, գոյություն ունեն մի քանի ցուցիչներ, որոնք հաստատում են այդ ենթադրությունը.  Բաքվի կողմից սպառազինությունների փոխադրումը Նախիջևան, Իսրայելից զենքի մատակարարումների ակտիվացումը և համատեղ զորավարժություններն Ադրբեջանի և Իրանի միջև: "Ադրբեջանը ձգտում է ցույց տալ, որ իր քաղաքականությունն ուղղված չէ Իրանի շահերի դեմ։ Բայց իրականում նրանք անուղղակիորեն կհարվածեն Իրանին, եթե հարվածեն Հայաստանին։ Ռազմական ակտիվությունը ամրապնդվում է նաև Հայաստանի ապառազմականացման անհրաժեշտության մասին հայտարարություններով։

Էսկալացիայի հաջորդ քայլը կարող է լինել հարձակողական ներուժն ավելացնելու համար Հայաստանին ուղղված  մեղադրանքը, ինչպես նաև սահմանին տեղային միջադեպը, որը նոր տեղեկատվական ֆոն կստեղծի: Այդ երկու ցուցիչների ի հայտ գալը եւս մեկ վերընթաց քայլ կդառնա էսկալացիայի աստիճանով", - պարզաբանել Է Մելքոնյանը։

Խոսելով իրադարձությունների զարգացման հնարավոր սցենարների մասին՝ Մելքոնյանն ընդգծել է, որ դրանք կարող են լինել մի քանիսը։ Դրանց թվում են բլիցկրիգը, այսինքն, Հայաստանի տարածքը երկու մասի բաժանելու փորձը, այսպես կոչված "սալյամիի" մարտավարությունը (մաս առ մաս-խմբ.) և անկլավները, առաջին հերթին, Տիգրանաշենն ու Տավուշի անկլավները գրավելու փորձը։ "Նիկոլ Փաշինյանը ճանաչել է ադրբեջանական իրավասությունն ու ինքնիշխանությունն այդ տարածքների նկատմամբ։ Եթե Ալիևը հայտարարի, որ Հայաստանը շարունակում է օկուպացնել այդ հողերը, աշխարհում ոչ ոք չի կարող դրան առարկել, քանի որ Հայաստանն ինքն է դրանք անվանում ադրբեջանական։ Դա Ադրբեջանին լիովին իրավունք է տալիս ուժ կիրառել իր տարածքային ամբողջականությունը վերականգնելու համար", - շարունակել է փորձագետը։

Անդրադառնալով այս առնչությամբ Փաշինյանի վերջին հայտարարություններին, որոնք աջակցում են արևմտյան Ադրբեջանի մասին ադրբեջանական պատումին, փորձագետն ընդգծել է, որ նման արտահայտություններն ուղղված են Հայաստանի երրորդ հանրապետություն կոչվող քաղաքական նախագծի տապալմանը: Դա ենթադրում է գոյություն ունեցող մոդելի փոխարինում ինչ-որ նոր բանով, պատմական հիշողության լիակատար մերժում և դրա հիման վրա նոր ինքնության ձևավորում:

"20 տարի հետո, գուցե ավելի շուտ, մենք կբախվենք մի սերնդի, որը կպնդի, որ ոչ մի ցեղասպանություն չի եղել, որ Արցախը երբեք մեզ չի պատկանել, և մենք այն օկուպացրել էինք։ Բերեմ օրինակ.  Ճապոնիայում հարցում է անցկացվել այն մասին, թե արդյոք ԱՄՆ-ը ճիշտ է վարվել՝ ատոմային ռումբեր նետելով Հիրոսիմայի և Նագասակիի վրա։ Ճապոնիայի ողջ երիտասարդությունը դրական պատասխան է տվել, պարզաբանելով, որ դա անհրաժեշտ էր, քանի որ նրանք ռազմատենչ էին, և նրանց պետք էր կանգնեցնել: Այսպիսով, եթե իրավիճակը զարգանա նույն սցենարով, մեզ նման ապագա է սպասվում", - բացատրել է արևելագետը։

Ստեղծված իրավիճակում, Մելքոնյանի ասելով, Հայաստանը գտնվում է հակամարտության թեժ փուլի շեմին, որտեղ զսպող դեր են խաղում ոչ միայն սպառազինությունը, այլև դաշնակիցները, որոնք Հայաստանն այժմ չունի: "Հակամարտության սրման դեպքում Ռուսաստանը ցույց կտա, որ հենց հայ-ադրբեջանական սահմանը դարձավ ավելի քիչ պաշտպանված, և սահմանապահները հեռացան Սյունիքից, անվտանգության վակուում առաջացավ։ Դա կարող է հիմք հանդիսանալ տարածաշրջանում ռուսական ներկայության անհրաժեշտության հաստատման համար՝ ուժերի հաշվեկշիռը պահպանելու համար։ Սակայն, մյուս կողմից, Ռուսաստանը հայտնվել է բարդ իրավիճակում, փաստորեն՝ դառնալով հանգամանքների պատանդ։ Նա մտադիր չէ պատերազմ սկսել Ադրբեջանի դեմ, ինչը որոշակի մարտահրավերներ է ստեղծում նրա համար։

Իրանն այս համատեքստում ավելի լավ է հասկանում տարածաշրջանում տեղի ունեցող գործընթացները, քանի որ դրանց ավելի մեծ ուշադրություն է դարձնում, քան՝ Ռուսաստանը։ Չնայած իր ներգրավվածությանը հակամարտությունում, որը գտնվում է իր սահմաններից հեռու, Իրանը գործողությունների մի քանի տարբերակ ունի։ Նա կարող է զորավարժություններ սկսել, որպեսզի  ցույց տա իր քաղաքական կամքն ու միջամտելու հնարավորությունը՝ Ադրբեջանին զսպելու համար։ Սակայն այստեղ Իրանի համար հիմնական զսպող գործոնը Թուրքիան է։ Այսպես, Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև 2021 թվականի ամռան համաձայնագիրը, որը հայտնի է որպես Շուշիի հռչակագիր, պաշտպանական դաշնագիր է, որը Թուրքիայի կողմից անվտանգության երաշխիքներ է ապահովում Ադրբեջանի նկատմամբ և դրանով իսկ սահմանափակում Իրանի հնարավորությունները։ Իրանը կարող է դիմել նաև ոչ պաշտոնական խողովակներով՝ ինչպես օդային, այնպես էլ ցամաքային գործողություններ իրականացնելու թույլտվության խնդրանքով: Այնուամենայնիվ, ընդհանուր առմամբ, նա սահմանափակ է մնում իր գործողություններում, եւ նրա միջամտության հավանականությունը Սյունիքում ՝ տարածաշրջանը պահելու համար, առայժմ մեծ չէ", - պարզաբանել է Մելքոնյանը։

Ընդ որում, վերլուծաբանը հիշեցրել է, որ Ռուսաստանի հետ Հայաստանի դաշինքը սառեցված է, իսկ նոր դաշնակիցներ երկիրը դեռ չի ձեռք բերել։ "Հարյուր տոկոսանոց երաշխիք ոչ ոք չի կարող տալ, այդպիսի երաշխիքներ գոյություն չունեն։ Ուստի կարևոր է մեծացնել սեփական զսպող ներուժը: Օրինակ, դու կարող ես պայմանագիր ունենալ Ռուսաստանի հետ, միաժամանակ սպառազինություն ես գնել և համաձայնագիր ստորագրել Իրանի հետ, տեղակայել ԵՄ առաքելություն. այս ամենն ստեղծում է զսպող գործոնների համակարգ", - ընդգծել է փորձագետը։

Սակայն, Սերգեյ Մելքոնյանի կարծիքով, սպառազինության գնումները բավարար չեն. անհրաժեշտ է այն ինտեգրել զորքերի կառավարման ընդհանուր համակարգում, վերապատրաստել անձնակազմին եւ զորավարժություններ անցկացնել: Այդ առնչությամբ նա հիշեցրել է, որ Հնդկաստանից զենք գնելուց հետո Հայաստանում նոր սպառազինության կիրառմամբ զորավարժություն չի եղել։ "Ես դրա մասին գրել եմ. եթե Հայաստանում ինչ-որ մեկը վախենում է զորավարժություններ անցկացնել, որպեսզի չվշտացնի Անկարային ու Բաքվին, կարելի է անձնակազմ ուղարկել Հնդկաստան ՝ հնդիկ սպաների հետ միասին համանման լանդշաֆտում այդ սպառազինության կիրառումն ուսուցանելու համար։ Բայց դա տեղի չունեցավ", - շարունակել է փորձագետը։

Միեւնույն ժամանակ, Մելքոնյանը հավաստիացրել է, որ Ադրբեջանի համար ցանկացած առիթ հարմար է պատերազմ սկսելու համար,  լինի դա Հայաստանի կողմից սպառազինության գնում, զորավարժությունների անցկացում կամ, նույնիսկ, խորհրդարանում ընդդիմության կողմից Արցախի դրոշի տեղադրում: Այդ առումով նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ հաճախ ոչ պաշտոնական աղբյուրների միջոցով Հայաստանի կողմից սպառազինության գնումների մասին տեղեկատվությունը տարածում են հենց ներքին ռեսուրսները, որոնք սերտ կապի մեջ են ՊՆ-ի հետ:

"Բացի այդ, հնդիկներն իրենք են պարբերաբար տեղեկատվություն հրապարակում իրենց մամուլում։ Նրանց համար դա սպառազինության արտահանման նոր փուլ է, և նրանք շուկա են մտնում Հայաստանի միջոցով։ Հետևաբար, նրանք ակտիվորեն խթանում են հետաքրքրությունը այս թեմայի նկատմամբ՝ կանոնավոր տեղեկատվություն տարածելով տեղական մամուլում: Հայաստանի պաշտպանության նախարարության հետ կապված ռեսուրսներն, իրենց հերթին, պատահաբար լուրեր են հրապարակում այն մասին, որ Հնդկաստանում նոր զենք են փորձարկել, որը նախաատեսում են արտահանել։ Ընդ որում, այլ երկրներում փորձարկումները չեն նշվում։ Նպատակը պարզ է. ստեղծել Հայաստանի կերպար՝ որպես սեփական անվտանգությունն ապահովող և ակտիվորեն սպառազինություն գնող երկրի", - եզրափակել է փորձագետը։