Փորձագետ. ԱՄՆ-ը եւ ԵՄ-ը պատրաստ չեն "Կովկասի հերթապահ" դառնալ, բայց "Մոսկվային զսպելու" համար ուրախությամբ Անկարային կտան անհրաժեշտ "իշխանության պիտակ"

Արմինֆո. ԱՄՆ-ը և ԵՄ-ը պատրաստ չեն "Հարավային Կովկասի հերթապահ" դառնալ, բայց, եթե խոսքը գնում է "Մոսկվային զսպելու" մասին, ուրախությամբ Անկարային կտան անհրաժեշտ "իշխանության պիտակ"։ Նման կարծիք է հայտնել ռուսաստանցի քաղաքագետ Սերգեյ Մարկեդոնովը՝ ամփոփելով անցնող տարվա արդյունքնները։

Նա հիշեցրել է, որ 2024 թվականը Հարավային Կովկասում հիշվել է Ադրբեջանում արտահերթ խորհրդարանական և նախագահական ընտրարշավներով, Վրաստանում ընտրություններով և զանգվածային բողոքի ցույցերով, Աբխազիայի ներքաղաքական ճգնաժամով և Մոսկվայի ու Սուխումի միջև քաղաքական տնտեսական հակասություններով, Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև կորսվող խաղաղությամբ, Լեռնային Ղարաբաղից ռուսական խաղաղապահ ուժերի դուրսբերմամբ, ռուս-հայկական հարաբերությունների ճգնաժամով և ռուս-ադրբեջանական մերձեցմամբ, և, վերջապես, տարածաշրջանային կարգի վերաֆորմատաաավորմամբ։

Փորձագետն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Ադրբեջանում և Վրաստանում շատ տարբեր քաղաքական համակարգեր կան՝ կոշտ իշխանական ուղղահայաց և մրցակցային բազմակարծություն: "Սակայն այդ երկու երկրներն անցնող տարում միավորել են ընտրարշավները։ Առաջին հայացքից՝ բովանդակային առումով երկու հարևան երկրներում ընտրական գործընթացները տարբերվում էին ինչպես Լուսինն ու Արևը։ Ընտրարշավների նպատակները տարբեր էին։ Ադրբեջանը ձգտում էր լեգիտիմացնել տարածքային ամբողջականության վերականգնումը։ Ղարաբաղում նախագահ Իլհամ Ալիևի քվեարկությունը կարևոր ազդակ է "քաղաքին և աշխարհին"՝ նոր ստատուս-քվոյի անխախտելիության մասին (և, միաժամանակ՝ սեփական իշխանության ամրապնդման գործոն): Վրաստանում կառավարող կուսակցությունը պայքարում էր երկրի քաղաքական համակարգում իր գերիշխանությունը պահպանելու և "հավաքական Սահակաշվիլիի" կողմից ռևանշ թույլ չտալու համար: Սակայն, թե առաջին, թե երկրորդ դեպքում չի կարելի չնկատել ընդհանուր գծերը", - վստահ է Մարկեդոնովը։

Նա հավելել է, որ թե ադրբեջանական, թե վրացական իշխանություններն ընտրությունների միջոցով ձգտում էին ամրապնդել իրենց երկրների "հատուկ ուղու" իրավունքը: "Ադրբեջանի դեպքում ընտրությունը հօգուտ տարածաշրջանային առաջատարության և "միջին տերության" է, որը հաղթահարել է անցյալի պարտությունների խայտառակությունը։ Վրաստանի պարագայում՝ ընտրություն դեպի "նացիոնալ-եվրո-ատլանտիզմ", "քաղաքական Արևմուտքի" հետ բարեկամությունը ՉԺՀ - ի և Ռուսաստանի հետ տնտեսական կոոպերացիայի հետ համատեղելու իրավունքի համար, ինչպես նաև որոշել ներքին առաջնահերթությունները՝ ուղղվելով ոչ թե երկրի առանձնահատկություններին, այլ Բրյուսելից համընդհանուր ստանդարտներին", - կարծում է ռուս քաղաքագետը։

Միևնույն ժամանակ, նա հիշեցրել է, որ երկար տարիներ Ռուսաստանը համարվում էր ղարաբաղյան կարգավորման բանալիների գլխավոր տերը, և նրա այդ դերը փաստացիորեն արձանագրվում էր ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի բոլոր փաստաթղթերում, իսկ 2020 թվականի նոյեմբերից՝ նաև "դաշտում", որտեղ տեղակայված էր ռուսական խաղաղապահ զորակազմ: "2024 թվականի հունիսին ավարտվեց խաղաղապահների դուրսբերման գործընթացը։ Եվ ինչ էլ որևէ մեկը խոսի այս առիթով, իսկ այդ իրադարձությունը դարձավ տարածաշրջանում ՌԴ ազդեցության կրճատման խորհրդանիշ։ Դրան գումարենք նաև Հայաստանում Ռուսաստանի ռազմա-սահմանային ներկայության նվազումը։ Երեւանը բացեիբաց խոսում է ոչ միայն ՀԱՊԿ - ի անարդյունավետության, այլեւ այդ կառույցի ՝ Հայաստանի ազգային անվտանգությանը սպառնացող վտանգի մասին", - նկատել է փորձագետը։

Նրա խոսքով, այդ ֆոնին Մոսկվան եւ Բաքուն մեծացնում են երկկողմ կապերը, իսկ երկու երկրների առաջին դեմքերի հռետորաբանությունը վկայում է միջպետական հարաբերություններում առանց խնդիրների դարաշրջանի մասին: Ի դեպ, փորձագետը նշել է, որ ամեն ինչ այնքան էլ պարզ չէ, քանի որ, նախ, Ադրբեջանը չի ձգտում Ռուսաստանի եւ Արեւմուտքի միջեւ վերջնական աշխարհաքաղաքական ընտրության, երկրորդ ՝ Թուրքիայի հետ ռազմավարական դաշինքը նախանշում է որպես առանցքային առաջնահերթություն, մինչդեռ, Մոսկվայի եւ Անկարայի երկխոսության մեջ "ամեն ինչ բարդ է", եւ՝ ոչ միայն Կովկասում։ "Երրորդ՝ Լեռնային Ղարաբաղից ռուս խաղաղապահների դուրսբերումից հետո ռուսական մեդիացիայի գործոնը պակաս նշանակալի է դարձել, իսկ Բաքվում սկզբունքորեն կասկածանքով են վերաբերվում Ադրբեջանին Հայաստանի հետ հաշտեցնելու ցանկացած փորձի, Իլհամ Ալիևը նախընտրում է ինքնուրույն փակել այդ գեշտալտը", - վստահ է Մարկեդոնովը:

Միևնույն ժամանակ քաղաքագետը նշել է, որ դեռ   մեկ տարի առաջ կանխատեսումների պակաս չկար հայ-ադրբեջանական հաշտության համաձայնագրի ստորագրման վերաբերյալ: "Այսօր մենք ունենք 17 կետերից համաձայնեցված 15-ը։ Բայց , նույնիսկ, եթե բոլոր 17-ը նախաստորագրվեն, խաղաղության՝ որպես տեքստի եւ խաղղաության՝ որպես տարածաշրջանի գործերի վիճակի միջեւ կմնա էական տարբերություն։ Նախկինում Հայաստանն առաջ էր տանում առավելապաշտական օրակարգ, այսօր դա անում է Ադրբեջանը, բայց նման "մեթոդաբանության" պարագայում ցանկացած կառուցվածք երկարաժամկետ հեռանկարում կմնա փխրուն ։ Այժմ Բաքուն ցանկանում է առավելագույն օգուտներ ստանալ։ Եվ այստեղ նպատակը ոչ միայն Հայաստանի "վերառազմականացում" թույլ չտալն է, այլև, իրականում, ազգային-պետական ինքնության փոխարինումը, այսինքն՝ հրաժարումը Greater Armenia-ի կառուցումից՝ հօգուտ մինիմալիստական հանրապետության, որը զուրկ է ցանկացած տարածքային հավակնություններից և ապագայում Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ ստատուս-քվոն մի օր փոխելու արտաքին քաղաքական ծրագրերից", - համոզված է փորձագետը։

Անդրադառնալով Աբխազիայում տեղի ունեցող իրադարձություններին՝ նա արձանագրել է, որ նախագահի հերթական հրաժարականը, ընդ որում՝ արդեն երրորդ անգամ անընդմեջ զանգվածային բողոքի ակցիաների ազդեցության տակ: Քաղաքագետը համոզված է, որ իրավաքաղաքական վիճարկվող կարգավիճակով փոքր հանրապետությունում իշխանությունների և հասարակության միջև հեռավորությունը չնչին է, իսկ քաղաքացիական ակտիվության մակարդակը՝ սահմաններից դուրս:

"Շատ ավելի բարդ է քաղաքական պատասխանատվության և ռազմավարական իմաստության առնչությամբ։ Միանգամից վերապահում անենք, դա ոչ միշտ եւ ոչ միայն աբխազական էլիտայի, այլև Սուխումի ռուսական կողմի գործընկերների ուժեղ կողմն է։ Դժվար թե սոցիալ-տնտեսական կախվածության դեմ մշտական կշտամբանքները, որոնք հնչում են ԶԼՄ-ներում, tg-ալիքներում եւ ռուսաստանցի բլոգերների հրապարակումներում, կօգնեն աբխազական կողմին ավելի լավ գիտակցել իր սխալները, պատրանքներն ու մոլորությունները։ Ակնհայտ է համակարգային խնդիրը՝ կոնֆլիկտային օրակարգից զարգացման օրակարգ անցնելիս։ Բայց առանց ասիմետրիկ դաշնակիցների համատեղ պատասխանատվության այս գլուխկոտրուկը հնարավոր չէ լուծել", - կարծում է փորձագետը։

Ընդհանուր առմամբ, ամփոփելով վերը նշվածը, Մարկեդոնովն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամաքին, որ տարածաշրջանային կարգն Անդրկովկասում այսօր դառնում է ավելի դժվար, քան մեկ և երկու տարի առաջ: "Թուրքիան ձգտում է ուժեղացնել իր դիրքերը, հենվելով, որտեղ դա իրեն պետք է, Աարևմուտքի վրա, և որտեղ դա պետք չէ ՝ անտեսելով այն: Լիակատար ըմբռնումով, որ ԱՄՆ-ը և ԵՄ-ը պատրաստ չեն դառնալ "տարածաշրջանի հերթապահ", բայց, եթե խոսքը գնում է "Մոսկվային զսպելու" մասին, ապա Անկարային ուրախությամբ կհանձնեն անհրաժեշտ "իշխանության պիտակը"։ Մերձավոր Արևելքում զգայուն ներարկումներ ստացած Իրանը Կովկասով հետաքրքրված չէ։ Ռուսաստանի համար տարածաշրջանը նախկինի պես կարեւոր է, սակայն Ուկրաինայի համար պայքարը երկրորդ պլան է մղում Անդրկովկասի խնդիրները ։ Չինաստանը, Հնդկաստանը, Պակիստանը ուշադիր հետեւում   են Անդրկովկասին, առայժմ "մինիմալ", ինչպես փոքր խորանարդի՝ մեծ փազլի համար", - ամփոփել է ռուսաստանցի քաղաքագետը։