Հայաստանի իշխանությունների ժողովրդավարական ձգտումները դեռևս ցանկալի արդյունք չեն տվել. երկիրը 2024 թվականի ժողովրդավարության ինդեքսում հիբրիդային ռեժիմների թվում է

Արմինֆո. Հայաստանի իշխանությունների ժողովրդավարական ձգտումները դեռ ցանկալի արդյունքներ չեն տվել։ Այդ մասին են վկայում օրերս հրապարակված 2024 թվականի ժողովրդավարության ինդեքսի արդյունքները՝ ըստ Economist Intelligence Unit-ի (EIU) վարկածի։ EIU-ն Economist Group-ի հետազոտական և վերլուծական ստորաբաժանում է, որը տրամադրում է կանխատեսման և խորհրդատվական ծառայություններ ՝ ըստ երկրների հետազոտությունների և վերլուծությունների, երկրի տնտեսության հնգամյա կանխատեսումների, երկրի ռիսկերի մասին հաշվետվությունների և ճյուղային հաշվետվությունների միջոցով:

Հետազոտությունում, որտեղ  անցկացվել է 167 պետությունների վերլուծություն, երկրները բաժանվել են չորս տեսակի քաղաքական ռեժիմների.  լիարժեք ժողովրդավարություն, անկատար ժողովրդավարություն, հիբրիդային ռեժիմ և ավտորիտար ռեժիմ: Տեսակները որոշվում են 0-ից մինչեւ 10-ի ընդհանուր գնահատականով (10-ը լավագույն է): 9.0-10.0, 8.0-9.0 հավաքած երկրները դասվում են լիարժեք ժողովրդավարությունների շարքին, 7.0-8.0 և 6.0-7.0՝  անկատար ժողովրդավարություններ, 5.0-6.0 և 4.0-5.0՝  հիբրիդային ռեժիմներ, 3.0-4.0 և 2.0-3.0 0-2.0՝  ավտորիտար ռեժիմներ։

Հաշվետվության համաձայն,  Հայաստանը գտնվում է հիբրիդային ռեժիմ ունեցող երկրների շարքում ՝ Ֆիջիի և Մադագասկարի միջև 82-րդ հորիզոնականում ՝ հավաքելով 5.35 միավոր։ Եվ, չնայած ժողովրդավարության հետընթացին՝ նախորդ տարվա համեմատ, երբ ունեցել է 5,63 միավոր, Հայաստանը դեռևս լավագույն ցուցանիշներն է ցուցադրում տարածաշրջանային երկրների շարքում:

Հարևան Վրաստանն ու Թուրքիան նույնպես հայտնվել են հիբրիդային ռեժիմ ունեցող երկրների շարքում, համապատասխանաբար, 4.70 միավորով՝ 94-րդ հորիզոնականում, և 4.26 միավորով՝ 103-րդ տեղում: Հայաստանի մյուս հարևանները ավտորիտար ռեժիմների շարքում են ։ Ադրբեջանը 2.80 միավորով 126-րդ տեղում է, իսկ Իրանը՝ 1.96 միավորով 154-րդ տեղում: Իսկ Հայաստանի դաշնակից Ռուսաստանն ունի 2.03 միավոր և 150-րդ հորիզոնականում է։

Ընդ որում, նշվում է, որ "Ընտրական գործընթաց և բազմակարծություն" բաժնում Հայաստանն ունի 7.92 միավոր, "Պետական կառավարման արդյունավետություն" բաժնում՝ 4.29 միավոր, "Մասնակցություն քաղաքական կյանքին" բաժնում՝ 6.11 միավոր, "Քաղաքական մշակույթ" բաժնում՝ 3.13 միավոր, և "Քաղաքացիական ազատություններ" բաժնում՝ 5.29 միավոր:

EIU ժողովրդավարության ինդեքսը լույս է սփռում 2024 թվականին ժողովրդավարության համաշխարհային միտումների վրա. տարեկան ինդեքսը գրանցել է ընդհանուր միավորի անկում ՝ 2023 թվականի 5,23-ից մինչև 5,17 (0-ից 10 սանդղակով): Ժողովրդավարության համաշխարհային ընդհանուր ինդեքսը 2006 թվականի 5,52-ից իջել է մինչև 2024 թվականի 5,17 պատմական ցածր մակարդակ, երբ 167 երկրներից 130-ը կամ գրանցել են իրենց ցուցանիշի վատթարացում, կամ չեն բարելավել: Աշխարհի բնակչության ավելի քան մեկ երրորդը (39,2%) ապրում է ավտորիտար կառավարման ներքո։ Վաթսուն երկրներ այժմ դասակարգվում են որպես "ավտորիտար ռեժիմներ", ինչը մեկով ավելի է 2023 թվականի ինդեքսի համեմատ և ութով ավելի ՝ 2014 թվականի համեմատ:

Հյուսիսային Եվրոպայի երկրները (Նորվեգիա, Իսլանդիա, Շվեդիա, Ֆինլանդիա և Դանիա) շարունակում են գերիշխել ժողովրդավարության ինդեքսի վարկանիշում՝ զբաղեցնելով առաջին յոթ տեղերից հինգը, ընդ որում, Նոր Զելանդիան զբաղեցրել է երկրորդ տեղը, իսկ Շվեյցարիան բարձրացել է հինգերորդ տեղը:

Ընդ որում, ինդեքսի հեղինակները նշում են, որ ընդհանուր ինդեքսային միավորի նվազումը պայմանավորված է եղել աշխարհի բոլոր տարածաշրջաններով, բացառությամբ Արեւմտյան Եվրոպայի, որի միջին ինդեքսային միավորը բարելավվել է հնարավոր նվազագույն սահմանաչափով (0,01 միավոր), եւ Հյուսիսային Ամերիկայում, որի միավորը մնացել է նույնը: Մյուս հինգ տարածաշրջաններում գրանցվել է միջին ինդեքսի միավորի անկում, իսկ ամենամեծ հետընթացը տեղի է ունեցել Մերձավոր Արևելքի և Հյուսիսային Աֆրիկայի ժողովրդավարության ինդեքս 2024-ում (-0,11), ինչպես նաև Ասիայում և Ավստրալիայում (-0,10): Լատինական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի համար միավորը նվազել է 0,07 - ով:

Հեղինակների կարծիքով՝ Արևելյան Եվրոպան,  Կենտրոնական Ասիան և Աֆրիկան՝ Սահարայից դեպի հարավ, գրանցել են միջին ինդեքսի միավորի համեստ անկում, համապատասխանաբար, -0,02 և -0,04 միավոր՝ այն բանից հետո, երբ որոշ երկրներում դրական իրադարձությունները ավելի քան փոխհատուցվել են այլ վայրերում բացասական իրադարձություններով:

"Չնայած այն հանգամանքին, որ Արևմտյան Եվրոպան աշխարհում ամենաբարձր վարկանիշ ունեցող միակ տարածաշրջանն է, որի միջին գնահատականը վերականգնվել է մինչեւ համավարակին նախորդող մակարդակ, այնտեղ բնակվում են մեծ թվով դժգոհ քաղաքացիներ, որոնք ավելի ու ավելի են դիմում հակամեյնսթրիմ կուսակցություններին: Դա հստակ դրսեւորվել է բազմաթիվ ընտրություններում, որոնք տեղի են ունեցել ամբողջ մայրցամաքում 2024 թվին", - ասվում է հաշվետվությունում:

Նշվում է, որ, օրինակ, Ֆրանսիան, հավաքելով 7,99 միավոր, լիարժեք ժողովրդավարությունից վերածվել է անկատար ժողովրդավարության, ինչին նպաստել է անցած տարի երկրում քաղաքական անկայունությունը: Մասնավորապես, Ազգային ժողովի լուծարումը, արտահերթ ընտրությունների անցկացումը և Միշել Բարնիեի կառավարության հրաժարականը։ Իսկ Պորտուգալիան, Չեխիան և Էստոնիան, ընդհակառակը, անկատար ժողովրդավարությունից անցել են լիարժեք ժողովրդավարության։