Հինգշաբթի, 13 Մարտի 2025 12:56

Արմինֆո. Եվրախորհրդարանը բանաձև է ընդունել Ադրբեջանի կողմից հայ պատանդների, այդ թվում ՝ Լեռնային Ղարաբաղի բարձրաստիճան քաղաքական ներկայացուցիչների ապօրինի ձերբակալման և կեղծ դատավարությունների վերաբերյալ:

 

Հրատապ կարգով առաջարկված բանաձևը քվեարկության է դրվել այսօր՝ մարտի 13-ին։ Փաստաթղթի շուրջ քննարկումները տեղի են ունեցել նախօրեին։ Փաստաթուղթը նախաձեռնվել է հունվարի 17-ին Արցախի պաշտոնյաների նկատմամբ սկսված շինծու դատավարությունների կապակցությամբ։

 

Փաստաթղթում խորը մտահոգություն է հայտնվում Ադրբեջանում մարդու իրավունքների հետ կապված իրավիճակի, մասնավորապես, կառավարության կողմից խոսքի, հավաքների և միավորումների ազատության խիստ և վատթարացող սահմանափակումների, ինչպես նաև իրավական համակարգը զենքի վերածելու կապակցությամբ:

 

Բացի այդ, բանաձևում հրատապ կոչ է հնչում Ադրբեջանի կառավարությանը՝ անհապաղ ազատ արձակել Ադրբեջանում կամայականորեն ձերբակալված բոլոր անձանց, այդ թվում՝ հայ մեղադրյալներին, և լիովին հարգել նրանց արդար դատաքննության իրավունքը:

 

"Մեր մտահոգությունն ենք հայտնում անազատության մեջ գտնվող հայ մեղադրյալների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի, գործի կեղծված նյութերի ստորագրման հարկադրելու և իրավական պաշտպանություն նախապատրաստելուց հրաժարվելու վերաբերյալ արժանահավատ հաղորդագրությունների կապակցությամբ: Հիշեցնում ենք Ադրբեջանին, որ նա հանդիսանում է ինչպես ECHR (Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին կոնվենցիա), այնպես էլ ICCPR (Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիր), ինչպես նաև մարդկային արժանապատվությունն ու հիմնարար ազատությունները հարգելու իր պարտավորությունների մասնակից", - ասվում է բանաձևի տեքստում։

 

Փաստաթղթում անհանգստություն է հայտնվում ԿԽՄԿ-ի և ՄԱԿ-ի գործակալությունների Բաքվի գրասենյակների հարկադիր փակման կապակցությամբ, ինչը խոչընդոտում է, համապատասխանաբար, հայ բանտարկյալներին աջակցելուն և մարդասիրական վերահսկողությանը:

 

"Կրկին մեր մտահոգությունն ենք հայտնում առ այն, որ ԵՄ-ն Ադրբեջանի հետ պահպանել է սովորական գործնական հարաբերություններ ինչպես 2020 թվականին Հայաստանի հետ պատերազմից հետո, այնպես էլ վերջին երկու տարում իշխանությունների կողմից ադրբեջանական քաղաքացիական հասարակության աղետալի ճնշումից հետո։ Կոչ ենք անում ԵՄ-ին և անդամ պետություններին առաջնահերթ ուշադրություն դարձնել Ադրբեջանի հետ հարաբերություններում մարդու իրավունքների լուրջ խախտումների վերացմանը: Պահանջում ենք, որպեսզի կասեցվեն էներգակիրների առևտրի ոլորտում բոլոր հարաբերությունները, ներառյալ էներգետիկայի ոլորտում ռազմավարական գործընկերության մասին փոխըմբռնման հուշագիրը։ Կարծում ենք, որ էներգակիրների առևտրի ցանկացած վերսկսում պետք է պայմանավորված լինի մարդու իրավունքներին առնչվող իրավիճակի բարելավմամբ և քաղբանտարկյալների ազատ արձակմամբ: ԵՄ պատվիրակությանն ու Բաքվում ԵՄ անդամ պետությունների դեսպանատներին հորդորում ենք համառոորեն կոչ անել Ադրբեջանի իշխանություններին՝ իրենց հասանելիություն տրամադրել քաղբանտարկյալների դատավարություններին հետեւելու համար", - ասվում է բանաձեւում։

 

Եվրախորհրդարանականները նաև կրկնում են Եվրոպական հանձնաժողովին ուղղված իրենց կոչը՝ ԵՄ պատժամիջոցների գլոբալ ռեժիմի շրջանակներում թիրախային պատժամիջոցներ սահմանել այն անձանց նկատմամբ, ովքեր պատասխանատու են Ադրբեջանում մարդու իրավունքների լուրջ և մշտական խախտումների համար:

 

"Համառորեն կոչ ենք անում Ադրբեջանին անհարկի չձգձգել Հայաստանի հետ խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը և ընդգծում, որ հաստատուն խաղաղությունը կարող է կայունություն և բարգավաճում բերել տարածաշրջանին: Հանձնարարում ենք մեր նախագահին սույն բանաձևն ուղարկել Խորհրդին, Հանձնաժողովին, Ադրբեջանի նախագահին և խորհրդարանին, ինչպես նաև Հայաստանի նախագահին, վարչապետին և խորհրդարանին",- ասվում է փաստաթղթում։

 

Հիշեցնենք, որ մարտի 12-ին Եվրախորհրդարանի լիագումար նիստում հրատապ կարգով քննարկվել է Ադրբեջանի կողմից Բաքվում ապօրինի պահվող հայ գերիների և պատանդների դեմ շինծու դատավարությունների մասին բանաձևը:

 

Ինչպես հաղորդում է "Արմենպրես"-ը, Հայաստանի գործերով մշտական զեկուցող և բանաձևի համահեղինակ Միրիամ Լեքսմանն իր ելույթում նշել է, որ Բաքվում շինծու դատավարություններն ու բանտարկյալների պահման անմարդկային պայմանները ցույց են տալիս միջազգային պարտավորություններն անտեսող Ալիևի ռեժիմի իրական դեմքը:

 

Հայաստանի հարցերով համազեկուցող և բանաձևի համահեղինակ Վասիլե Դինկուն իր ելույթում հայտարարել է, որ հայ քաղբանտարկյալների վիճակը մեծ հարց է Կովկասի այս հատվածում արդարության, կայունության և խաղաղության վերաբերյալ: Նա հիշեցրել է, որ Եվրախորհրդարանը երբեք հետ չի կանգնել իր սկզբունքներից վերոնշյալ հարցերում, այդ թվում ՝ Հայաստանի ինքնիշխանության և անկախության հարցում:

 

Առաջարկված բանաձևի համահեղինակ, հայկական հարցերով համազեկուցող Նատալի Լուազոն իր ելույթում հայտարարել է, որ Բաքվում տեղի ունեցող գործընթացները ոչնչով չեն զիջում ստալինյան գործընթացներին, և բանտարկյալների միակ "մեղքը" հայ լինելն է:

 

Դիմելով ԵՄ գերագույն ներկայացուցիչ Կայա Կալասին՝ Լուազոն ափսոսանք է հայտնել, որ նա հերթական անգամ չի մասնակցում լիագումար նիստին և չի լսում իրենց: Պատգամավորը  Կայա Կալասին կոչ է արել գնալ Հայաստան և տեղում համոզվել, որ կա մի երկիր, որը ձգտում է խաղաղության և երազում է Եվրոպայի մասին: Եվրախորհրդարանի պատգամավորը կոչ է արել ականջալուր լինել և իրականացնել այն, ինչը Եվրախորհրդարանը պահանջում է վաղուց և մշտապես:

 

Եվրախորհրդարանի բոլոր քաղաքական խմբակցությունների մեկ տասնյակից ավելի պատգամավորներ ընդգծել են ԵՄ կոշտ դիրքորոշման, Ադրբեջանին պատասխանատվության ենթարկելու, պատժամիջոցներ կիրառելու անհրաժեշտությունը և ստեղծված քաղաքական իրավիճակը որակել խայտառակ:

 

Պատգամավորները հիշեցրել են, որ Բաքվից գնված գազը չի կարող ավելի կարևոր լինել, քան մարդու իրավունքները և եվրոպական արժեքները, ընդգծելով, որ ռուսական և ադրբեջանական գազի միջև որևէ տարբերություն չկա:

 

Քննարկման ավարտին ելույթ է ունեցել Եվրահանձնաժողովի հանձնակատար Դեն Յորգենսենը, ով հավաստիացրել է, որ Եվրոպական հանձնաժողովը հետևում է Լեռնային Ղարաբաղից 16 հայ մեղադրյալների դեմ շարունակվող դատավարություններին, որոնք սկսվել են այս տարվա հունվարի 17-ին Բաքվի ռազմական դատարանում:

 

"Մենք գիտենք, որ իրավապաշտպան կազմակերպությունները մտահոգություն են հայտնել այս դատավարությունների արդարության և մեղադրյալների նկատմամբ վերաբերմունքի վերաբերյալ: Ձեզանից շատերը նույն մտահոգությունն են հայտնել, և այսօր մենք շատ լուրջ ենք վերաբերվում այդ հարցերին ՝ հետևելով զարգացումներին։ Արդար դատաքննության իրավունքը պետք է երաշխավորվի և հարգվի: Հարավային Կովկասում Եվրամիության հատուկ ներկայացուցիչը նույնպես ուշադիր հետեւում է այդ հարցերին եւ մեր մտահոգությունները հասցնում Բաքվի իշխանություններին", - ասել է հանձնակատար Յորգենսենը, հավելելով, որ Ադրբեջանի հետ ԵՄ հարաբերությունները հիմնված են սկզբունքների վրա, որոնց երկու կողմերը պարտավորվում են հավատարիմ մնալ: Առաջին հերթին դա մարդու իրավունքների և օրենքի գերակայության հարգումն է։

 

"Ուստի Եվրամիությունը շարունակելու է Ադրբեջանի կառավարությանը կոչ անել կատարել իր միջազգային պարտավորությունները, որոնք ներառում են օրինական եւ արդար դատաքննության իրավունքը: Մենք կօգտագործենք բոլոր հնարավորությունները, որպեսզի Ադրբեջանը պարտականություն ստանձնի ապահովել ձերբակալվածների համար արժանապատիվ և անվտանգ պայմաններ։ Խոշտանգումների եւ անմարդկային վերաբերմունքի մասին հաղորդումները պետք է անհապաղ եւ անաչառ քննվեն", - նշել է հանձնակատարը։

 

Հանձնակատար Յորգենսենը նշել է, որ ԵՄ-ն կշարունակի կողմերին կոչ անել, որպեսզի նրանք, հիմնվելով արդեն ձեռք բերված հաջողությունների վրա, շարունակեն շարժվել դեպի հարաբերությունների լիակատար կարգավորում: