Երկուշաբթի, 28 Ապրիլի 2025 14:04

Արմինֆո. 2020 թվականի ամռանը կայացել է UXCore անվճար նախագծի ռելիզը, որն իրենից ներկայացնում է կոգնիտիվ հակումների  (մտածողության օրինաչափություններ) ամենամեծ գրադարանը՝ ավելի քան 1000 կիրառության օրինակներով։ Վեչջինի հեղինակն է Վոլֆ Ալեքսանյանը, ով ավելի քան 17 տարի զբաղվում է տեղեկատվական տեխնոլոգիաներով (B2G, B2B, crypto):

Ալեքսանյանը UXCore (UX-օգտագործողի փորձ, Core-միջուկ) հրատարակել է GFDL լիցենզիայի ներքո, որը ենթադրում է բոլոր ցանկացողների կողմից նախագծի ազատ օգտագործում ոչ առեւտրային հիմունքով՝ անգլերեն և ռուսերեն լեզուներով, ինչով նաեւ գրավել է համաշխարհային ՏՏ համայնքի ուշադրությունը, իսկ նրա նախագիծը դարձել է բուռն քննարկման առարկա: Այսօր UXCore-ը մեծ ժողովրդականություն է վայելում, այդ թվում՝ Սիլիկոնյան հովտում, և, ինչպես ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի հետ զրույցում նշել է ինքը՝ Վոլֆ Ալեքսանյանը, բարձր գնահատականի է արժանացել ոլորտի ազդեցիկ անձանց կողմից, ովքեր ներկայացնում են այնպիսի կոնգլոմերատներ, ինչպիսիք են Google-ը, Amazon-ը և այլն:

 

Ընդհանուր առմամբ, գրադարանը բաղկացած է 105 կոգնիտիվ հակումներից՝ իրենց անվանումներով, ընկալման համար կարճ, ավելի պարզ նկարագրություններով, քան կարելի է գտնել այլ աղբյուրներում, և կիրառման օրինակներով:

 

Հատկանշական է, որ այս նյութը կենտրոնացած է ծրագրային ապահովման մշակման վրա, ինչպես նաեւ՝ HR ոլորտի կառավարման։ Սակայն, դա բնավ չի նշանակում, որ շարադրված բովանդակությունը հնարավոր չէ արտացոոլել որևէ այլ տեսակի գործունեության վրա։ "Այլ կերպ ասած, հնարավոր է, որ դուք կապված չեք ՏՏ - ի հետ, սակայն, քանի որ operations, այսինքն, ընկերության կառավարումը ինչ-որ ունիվերսալ բան է, ապա կոգնիտիվ հակումները կարելի է  օգտագործել, ինչում ուզեք", - նշել է նախագծի հեղինակը:

 

Ընդհանուր առմամբ, աշխարհում կա մոտ 200 կոգնիտիվ հակում, սակայն, Ալեքսանյանի հավաստմամբ, եթե պայմանականորեն ոմն անհատ իրեն թույլ տա ուսումնասիրել UXCore-ի ներկայացրած այդ 105 օրինաչափությունները, դա ավելի քան բավարար կլինի իր ինքնագիտակցության բարձրացման տեսանկյունից:

 

Սակայն հանդիպման համար առիթ է ծառայել ոչ թե UXCore նախագծի հաջողությունը, առավել ևս՝ ոչ Ալեքսանյանի նվաճումները, ինչի մասին նա կտրականապես հրաժարվել է խոսել, այլ այդ նախագծի հայերեն ռելիզը։

 

Հատկանշական է, որ նման բարդ նյութի թարգմանությունն ստանձնել են Հայաստանի «Մարզերի երեխաները մարզերում» (ՄԵՄ)  սոցիալ-կրթական ԿՀ սաները:

 

Երեխաները եւ հայկական ՏՏ համայնքը

 

2023 թվականին Վոլֆ Ալեքսանյանին է դիմել ՄԵՄ համակարգողներից մեկը՝ Արթուր Հակոբյանը։ Նա ինքն է առաջարկել նախագծում շարադրված բովանդակությունը երեխաների կողմից թարգմանել հայերեն՝ իր ղեկավարությամբ։

 

Նշենք, որ ՀԿ-ի բուն գործունեությունը մարզերում ապրող երեխաներին աջակցելն է՝ նրանց և հայկական ՏՏ համայնքի տարբեր մասնագետների միջև հաղորդակցման յուրօրինակ կամուրջներ ստեղծելու միջոցով ՝ նրանց մասնագիտական և ճկուն հմտությունները զարգացնելու նպատակով:

 

Երկար զրույցից հետո, որի ընթացքում Ալեքսանյանը փորձել է ամեն կերպ հետ պահել իր զրուցակցին նման նախաձեռնություն իրականացնելուց ՝ նյութի բարդության և հայերեն որոշակի տերմինների բացակայության պատճառով, վերջինս ավելի համառ ու համոզիչ է գտնվել: "Մենք հիմա խոսում ենք այն ժամանակների մասին, երբ մեկ տարուց էլ քիչ է անցել աղմկահարույց GPT չաթի ռելիզից։ Այն ժամանակ LLM-երը շատ վատ էին աշխատում հայերենով, առավել ևս, չէին կարողանում  ինչ-որ բան բացատրել կոգնիտիվ հակումների վերաբերյալ, պարզապես, քանի որ բավարար բովանդակություն չկա եւ այլն", - նշել է նա։ Արդյունքում՝ արդեն 2025 թվականի սկզբին թարգմանությունը պատրաստ էր։ Անշուշտ, Հակոբյանն իր վրա էր վերցրել նյութի թարգմանության լուրջ տոկոսը, բայց, միևնույն ժամանակ, մշտական անմիջական կապի մեջ է եղել երեխաների հետ, նրանց համար հայերեն նյութեր է ստեղծել, լսել նրանց հարցերը, վավերացրել գործընթացները ։ Երեխաների մի մասն ուղղակիորեն մասնակցել է նախագծին, մի մասը՝ անուղղակիորեն՝ դասախոսություններ լսելով, ֆիդբեքեր գեներացնելով, մեկնաբանություններ տալով և այլն։

 

"Ես շատ եմ ուզում, որ տղաները, ովքեր մասնակցել են այս նախագծին, ստանան իրենց մի փոքր ճանաչումը այն բանի համար, որ բացառիկ բան են արել։ Եվ իմ աչքերում, նրանք շատ ավելի բարձր են, քան Հայաստանի գրեթե բոլոր ՏՏ ընկերությունների բացարձակ մեծամասնությունը։ Դա փաստ է, որովհետեւ ես գիտեմ Հայաստանի ՏՏ ընկերությունների բյուջեները, գիտեմ, թե ինչպես եւ ինչի վրա են նրանք ծախսում գումարները։ Ընկերություններն՝ իրենք, հազվադեպ են ստեղծում որակյալ գիտելիքներ, և  ավելի հազվադեպ են դրանք կիսում մեր ՏՏ համայնքի հետ: Եվ, արդյուննքում, այդ ամենի ֆոնին հայտնվում է երեխաների մի խումբ, ովքեր անիրական բան են անում: Սա ոչ միայն, պարզապես, տեքստի հայերեն թարգմանություն է, նրանք տառացիորեն մեր ազգի համար տարիներ առաջ ստեղծել են հայերեն բովանդակություն, որով սովորելու են LLM-երը եւ ապագայի համակարգերը: Նրանք շատ լուրջ աշխատանք են կատարել, հնարավոր է՝  իրենք էլ չհասկանալով դրա մասշտաբայնությունը։ Որովհետև կոգնիտիվ հաակումներ կունենանք և հիմա, և 100, և 500 տարի հետո", - պարզաբանել է Ալեքսանյանը։

 

Կոգնիտիվ հակումների կիրառման ազդեցությունը Հայաստանի ՏՏ աճի վրա

 

Լրագրողի այն հարցին, թե արդյոք կոգնիտիվ հակումմների գրադարանի կիրառումը կբարձրացնի Հայաստանի ՏՏ ոլորտի արդյունավետությունը, Ալեքսանյանը պատասխանել է, որ դա հնարավոր է միայն այն դեպքում, եթե հայկական ՏՏ ինֆլյուենսերները, որոնց մարդիկ հետևում են, հասկանան նախագծի նշանակությունը և հանրահռչակեն այն: Ավելի ճիշտ՝ ոչ թե նախագիծը, այլ գաղափարը։ "Ինձ, նույնիսկ, պետք չէ, որ նախագիծը տարածեն, շատ ավելի կարևոր է հայեցակարգի տարածումը։ Որպեսզի ինֆլյուենսերներն ասեն, որ Հայաստանի մարզերում երեխաները շատ խելացի բաներ են արել, մինչդեռ, մեր ՏՏ համայնքը բնավ Open-Sourc չէ։ Մեր ՏՏ-ում, ընդհանուր առմամբ, շատ քիչ նվաճումներ կան Open-Sourc առումով: Որովհետև, հիմնականում, բոլորն իրենց համար են ինչ-որ բան անում։ Ես փորձել եմ առաջ տանել այս հայեցակարգը, բայց փորձերը անհաջող էին, կարծում եմ ՝ մենթալիտետի պատճառով: Բայց այստեղ պետք է հասկանալ, որ, նույնիսկ, իր համար աշխատելով, կարելի է հասարակության համար շատ օգուտներ գեներացնել, շատ շատ", - վստահեցրել է Վոլֆ Ալեքսանյանը։ Նշելով, որ Հայաստանում կրթական մակարդակը նոր թափ է հավաքում, նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ դա, իր հերթին, մեր ՏՏ համայնքի շահերը հանգեցնում է քննարկելու, թե որ նախագիծը որտեղ, որքան գումար է բարձրացրել: Այդ պատճառով Ալեքսանյանն ի սկզբանե շահագրգռված չի եղել նախագծի հայերեն թարգմանությամբ, զուտ՝ այն պատճառով, որ Հայաստանում, ինչպես նրան թվում էր, սկզբունքորեն քչերն են հասկանալու նման նյութի նշանակությունը, դրա արժեքը ։ "Այսինքն ՝ մենք հիմա խոսում ենք այն մասին, որ Հայաստանում այդ նախագիծը կարող է հասկանալ մարդկանց ընդամենը մի քանի տոկոսը։ Ոչ թե տեքստի տեսանկյունից, այլ այն համատեքստում, թե ինչպես փոխարկել այն տեղեկատվությունը, որը գրված է", - նշել է նա։

 

Հոգեկերտվածքը՝ որպես հիմնական պատճառ

 

Հոգեկերտվածքը Հայաստանում, Ալեքսանյանի համոզմամբ, որոշ առումով փոխվում է։ Բայց, որպեսզի այն փոխվի ուսման նկատմամբ վերաբերմունքի առումով, նրա կարծիքով, անհրաժեշտ են ճիշտ ինֆլյուենսերներ։ "Ցավոք սրտի՝ Հայաստանում, որոշ ինֆլյուենսերներ այնքան ագահ են, որ չեն հասկանում, թե ինչպես իրենց ինֆլյուենսերի իշխանությունն օգտագործեն ոչ թե իրենց, այլ մարդկանց բարօրության համար։ Եթե նրանք չեն հասկանում, թե ինչպես դա անել, կարող էին ինչ-որ գիրք կարդալ", - դժգոհել է նա։

 

Այսօր Ալեքսանյանն ամենից շատ ձգտում է հայ հասարակության ուշադրության վեկտորը չարչիական բնույթի քննարկումներից տեղափոխել դեպի գրքեր, դասագրքեր, հետազոտություններ։

 

Հաշվի առնելով, որ աշխարհն ավելի ու ավելի է գնում դեպի գլոբալացում, որը հնարավոր չէ կանգնեցնել, քանի որ այն բնորոշ է homo sapiens -ին, նա ընդգծել է, որ այժմ շատ հարմար ժամանակ է հասկանալու համար, որ գիրքը լավ բան է: Այսինքն, ինչպես նշել է փորձագետը, փորձել վերաֆորմատավորել սեփական վերաբերմունքը գրականության նկատմամբ, բայց՝ ոչ թե գեղարվեստական, այլ՝ գիտական, տեխնիկական բնույթի ։

 

Հարցին, թե արդյոք մենք պետք է նորից սովորենք ապրել գրքերով, Ալեքսանյանը պատասխանել է, որ նորից պետք է սովորենք սովորել:

 

"Ուսումը պետք է դառնա անիրական գրավիչ մի բան։ Այն, ինչ ես հիմա ասում եմ, առողջ բանականության կատեգորիայից է և ավելի քան ակնհայտ է տարբեր երկրների ՏՏ մայրաքաղաքների համար: Հենց նույն Լեհաստանում, Սիլիկոնյան հովտում, Սինգապուրում, ցանկացած երկրում, քաղաքում, որտեղ ՏՏ մասնագետների լուրջ կենտրոնացում կա, սովորելը միանգամայն բնականոն գործընթաց է, մարդիկ սովորում են, կիսվում գիտելիքներով, աշխատում իրենց վրա", - նշել է նախագծի հեղինակը։

 

Ալեքսանյանի կարծիքով՝ միայն դա թույլ կտա հիմնավորված համեմատել Հայաստանը Իսրայելի և այլ փոքր երկրների հետ, որտեղ ՏՏ-ն լուրջ զարգացում է ապրում։