Փորձագետ․ Ադրբեջանի կողմից կատարված հանցագործությունների միջազգային հետաքննությունից հրաժարվելը որոշակի ռիսկեր է պարունակում

Արմինֆո.Ադրբեջանի կողմից կատարված հանցագործությունների միջազգային հետաքննությունը կասեցնելու պատրաստակամության մասին ՀՀ իշխանությունների հայտարարությունների ֆոնին մտահոգիչ է ներպետական մակարդակով ձեռնարկվելիք ջանքերի արդյունավետությունը, այդ թվում ՝ հայ ռազմագերիների ճակատագրի բացահայտման համատեքստում:

Այդ մասին հայտարարել է մարդու իրավունքների փորձագետ, "Իրավունքների պաշտպանություն առանց սահմանների" ՀԿ ներկայացուցիչ Աննա Մելիքյանը՝ Բաքվում պահվող հայ ռազմագերիների իրավունքներին նվիրված քննարկման շրջանակում։

Փորձագետը նաև նշել է, որ մտահոգություն է հարուցում գերիների հարցի բացակայությունը խաղաղության համաձայնագրի նախագծում, որն, ըստ էության, կարող էր ապահովել նրանց վերադարձի երաշխիքներ: Ավելին, նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ վաշինգտոնյան համաձայնություններից հետո հայ բարձրաստիճան պաշտոնյաները գնալով ավելի քիչ են աանդրադառնում այդ հարցին:

Այդ առումով նա հիշեցրել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի մասնակցությունը Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) նստաշրջանին ։ "ԵԽԽՎ ամբիոնից Հայաստանի վարչապետը միայն հայտարարեց, որ այդ հարցը (հայ ռազմագերիների հարցը - խմբ.) "պետք է հասցեագրել" ։ Այսինքն, պարզ չէ, թե հայկական կողմը, պարզապես, ուզում է արձանագրել, որ մեր հայրենակիցներին բռնի ուժով պահում են այնտեղ, արդյոք ձգտում է, ընդհանրապես, նրանց վերադարձին, թե, ընդհանրապես, որևէ պահանջ չունի մեր ռազմագերիների մասով", - դժգոհել է Մելիքյանը։

Այդ առումով փորձագետն ուշադրություն է հրավիրել այն ռիսկերի վրա, որոնք կարող են հաջորդել այդ խախտումների հետաքննությունից հրաժարվելու դեպքում ։ Նա հիշեցրել է, որ 2016 թվականի ապրիլյան պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի կողմից իրականացված հանցագործությունների անտեսումը թույլ է տվել երկրին 2020 թվականին անցնել ավելի լայնածավալ գործողությունների:

Անդրադառնալով հայ պատանդների ճակատագրին ՝ Մելիքյանը հիշեցրել է, որ դեռ 2020 թվականին, երբ Ադրբեջանը Երևանին վերադարձրեց մի քանի գերիների, նրանց հետ զրույցում արձանագրվեց, որ նրանց նկատմամբ խոշտանգումներ են կիրառվել անգամ նրանց տրամադրված փաստաբանների ներկայությամբ: "Այսինքն ՝ հայ ռազմագերիները, որոնք այս պահին պաշտոնապես գտնվում են Բաքվում, մնացել են առանց որևէ պաշտպանության",-նկատել է փորձագետը:

Այդ առումով նա նաև ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքին, որ նրանցից 7-ի նկատմամբ արդեն դատավճիռ է կայացվել, հետևաբար, նրանք այլևս չեն հայտնվում հանրային դաշտում: "Ստացվում է, որ նրանց ճակատագրի մասին տեղեկատվություն ստանալ այժմ հաջողվում է միայն մեկ եղանակով ՝ հարազատներին զանգերի միջոցով ։ Ընդ որում, պետք է հաշվի առնել, որ խոսքը գնում է վերահսկվող զանգերի մասին, որոնց ընթացքում հնարավոր չէ ճշտել, թե ինչ իրական պայմաններում են նրանք գտնվում այնտեղ", - հավելել է մարդու իրավունքների փորձագետը։ Անդրադառնալով Ադրբեջանի գործողությունների դատապարտման բացակայությանը ՝ Մելիքյանը պարզաբանել է, որ միջազգային իրավունքը թույլ է տալիս հակամարտության պայմաններում արդարադատություն իրականացնել ձերբակալված անձանց նկատմամբ: Սակայն նա ուշադրություն է հրավիրել, որ դա

վերաբերում է միայն այն դեպքերին, երբ իրականում տեղի է ունեցել հանցագործություն ։ "Ադրբեջանը հիանալի օգտվում է այդ հնարավորությունից, և հենց այդ պատճառով էլ որպես մեղադրանք ընտրում է այնպիսի հոդվածներ, որոնք միջազգային իրավունքի տեսանկյունից պետք է պատժվեն։ Դա թույլ է տալիս Ադրբեջանին ցույց տալ, որ իրենք դատում են ոչ թե գերիների, այլ հանցագործների՝ դրանով իսկ արդարացնելով իրենց բոլոր գործողությունները նրանց նկատմամբ", - պարզաբանել է Մելիքյանը։

Հենց այդ նպատակով, ինչպես նկատել է փորձագետը, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը ոչ մի հնարավորություն բաց չի թողնում միջազգային հարթակներում կրկին հայտարարելու, որ Արցախում հանցագործություններն իրականացվել են միջազգային իրավունքի շրջանակներում: "Ուստի շատ կարևոր է, որպեսզի հայկական կողմից միջոցներ կիրառվեն այլ երկրի իրավապաշտպան կառույցների կողմից խախտումների արձանագրման համար", - հավելել է փորձագետը:

Ամփոփելով վերն ասվածը՝ Մելիքյանն ընդգծել է, որ քանի դեռ չեն արձանագրվել Ադրբեջանի կողմից իրականացված հանցագործությունները, խաղաղության պայմանագիրը չի կարող ապագայում դրանց կանխարգելման երաշխավոր դառնալ:

Հիշեցնենք, որ ներկայումս ադրբեջանական բանտերում պահվում է 23 հայ, այդ թվում ՝ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Արցախի վրա Ադրբեջանի ռազմական հարձակումից հետո գերեվարված 16 անձ ։ Գերիների թվում են Արցախի նախկին ութ պաշտոնյաներ․ նախկին նախագահներ Արկադի Ղուկասյանը, Բակո Սահակյանը, Արայիկ Հարությունյանը, ԱԺ նախագահ Դավիթ Իշխանյանը, նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանը, Պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար Լևոն Մնացականյանը, նախկին փոխհրամանատար Դավիթ Մանուկյանը և նախկին արտգործնախարար Դավիթ Բաբայանը: