Ռոբերտ Քոչարյան․ նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունը Արցախը պահպանելու հնարավորություն էր

Արմինֆո.  Հայաստանում ոչ մի ընդդիմադիր քաղաքական ուժ չի խոսել 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությունը չեղյալ ճանաչելու մասին, որն ավարտել է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում ռազմական գործողությունները: Այդ մասին 5-րդ ալիքին տված հարցազրույցում հայտարարել է ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը՝ անդրադառնալով 44-օրյա պատերազմին, այն օրերին իշխանությունների թույլ տված սխալներին։

Քոչարյանն արձանագրել է, որ բոլոր քաղաքական ուժերը հասկանում էին, որ չնայած այն հանգամանքին, որ փաստաթուղթը բավական խնդրահարույց էր և արձանագրում էր պատերազմի այն արդյունքները, որոնք հայկական կողմի համար անմխիթար էին, այնուամենայնիվ, նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունբ Արցախը պահպանելու հնարավորություն էր: "Այդ պահին պետք էր կառչել այդ փաստաթղթից և անել հնարավորը, որպեսզի այն կյանքի կոչվեր։ Համեմատեք այդ փաստաթղթի 9-րդ կետը ընթացիկ տարվա օգոստոսի 8-ի Վաշինգտոնյան փաստաթղթի նույն կետի հետ։ Բովանդակությամբ դրանք նույնն են, միայն այն տարբերությամբ, որ այն ժամանակ Արցախ կար, Լաչինի միջանցք կար", - ասել է քաղաքական գործիչը։

Քոչարյանը վստահ է, որ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության 9-րդ կետի չկատարումը հանգեցրել է Արցախի շրջափակման և կորստին: Ընդ որում, նա վստահ է, որ վաշինգտոնյան համանման բնույթի փաստաթուղթն այսօր ներկայացվում է որպես դարի գործարք, ընդ որում, Արցախի և Լաչինի միջանցքի կորստի պայմաններում։

Անդրադառնալով Արցախի կորստի և ռազմական գործողությունների պատճառներին՝ ՀՀ երկրորդ նախագահը նշել է, որ 44-օրյա պատերազմի մեկնարկից մոտ մեկ տարի առաջ իր համար պարզ էր, որ ամեն ինչ արվում է պատերազմ հրահրելու համար: Նա վստահ է, որ պատերազմի պատճառը բանակցային գործընթացի խափանումն էր, ընդ որում՝ հայկական կողմի մեղքով։ "Հայկական կողմը հրաժարվել է բանակցություններից՝ բանակցությունների պատմության մեջ առաջին անգամ։

Հայաստանի իշխանությունները 2019 թվականին հրաժարվել են բանակցել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների առաջարկով, հայտարարելով, թե բանակցություններն սկսում են զրոյից, և թող բանակցեն Լեռնային Ղարաբաղի հետ։ Իսկ "Արցախը Հայաստան է, և վերջ" հայտարարությամբ Նիկոլ Փաշինյանը ի չիք դարձրեց բոլոր սպասելիքները։ Դրան գումարեք նաև բանակային հրամանատարության վարկաբեկումը, որը հանգեցրեց բանակի թուլացման, և ռազմավարական դաշնակցի հետ հարաբերությունների վատթարացումը, ՀԱՊԿ-ի վարկաբեկումը", - ասել է քաղաքական գործիչը, հավելելով,  որ միջազգային հանրության համար հայկական կողմն այն կողմն էր, որը տորպեդահարում էր բանակցությունները։

Նրա խոսքով՝ Ադրբեջանին ընթացիկ պայմաններում այլ բան չէր մնում, քան ռազմական գործողություններ սկսելը։ Քոչարյանը վստահ է, որ 2018 թվականից Հայաստանի իշխանությունների կողմից բանակը թուլացնելու քաղաքականությունը դարձել է ռազմական գործողություններ սկսելու դրական ազդակներից մեկը: Նրա խոսքով, ադրբեջանական ագրեսիայի ևս մեկ առիթ է հանդիսացել հայ-ադրբեջանական սահմանի հյուսիս-արևելյան սահմանագծի գործողությունը, որի մասշտաբներն ուռճացված էին և գրեթե հավասարեցված Սարդարապատի ճակատամարտին: Քոչարյանը վստահ է, որ վերը նշված հանգամանքները իդեալական պայմաններ էին ստեղծել Ադրբեջանի կողմից պատերազմ նախաձեռնելու համար, իսկ Հայաստանի կողմից բանակցային գործընթացի տապալման պատճառով ոչ ոք չի դատապարտել այդ ագրեսիան: Նա նաև ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ վերջին տարիներին Հայաստանի վարչապետն արդեն բացահայտ խոսում է այն մասին, որ Արցախը Հայաստանի համար բեռ է եղել, և այն հանձնելով, Երևանն ազատվել է բեռից և "անկախություն ձեռք բերել": Հայաստանի նախկին նախագահը համոզմունք է հայտնել, որ պատերազմ չէր լինի, եթե Հայաստանի իշխանությունները թույլ չտային այդ կոպիտ սխալները:

Հարցին, թե ինչպիսին կլիներ Արցախի բանակցային գործընթացի արդյունքը, եթե չլինեին Հայաստանի իշխանությունների այդ գործողությունները, Քոչարյանը համոզմունք է հայտնել, որ բանակցային գործընթացը կավարտվեր Մադրիդյան սկզբունքների փոփոխված տարբերակի ընդունմամբ: "Եթե Նիկոլ Փաշինյանը բանակցային գործընթացի մեջ մտներ 2019 թվականին, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի առաջարկը լավն էր, ապա ամեն ինչ կավարտվեր նման փաստաթղթի ստորագրմամբ", - ասել է Քոչարյանը:

Հարցին, թե արդյոք իշխանություններից որևէ մեկն իր հետ խորհրդակցել է պատերազմի օրերին, Քոչարյանը բացասական պատասխան է տվե, հավելելով, որ Փաշինյանն ի վիճակի չէ ընդունել որևէ մեկի խորհուրդը: "Ինձ համար ամենաանհասկանալին այն է, որ պատերազմի օրերին ՝ հոկտեմբերի 18-19-ին, Նիկոլ Փաշինյանը մերժել է պատերազմը դադարեցնելու ռուսական կողմի առաջարկը։ Ադրբեջանը համաձայնել է, իսկ Նիկոլ Փաշինյանը մերժել է այն, հաստատ իմանալով, որ պարտվելու է պատերազմում, քանի որ ԳՇ-ն զեկուցել էր, որ բանակը ռեսուրսներ չունի ռազմական գործողությունները շարունակելու համար: Այդ որոշումը մեր ժողովրդի համար արժեցավ առնվազն 2500 լրացուցիչ մահ և 5-6 հազար վիրավոր", - նշել է քաղաքական գործիչը։

Քոչարյանը նաև հավելել է, որ պատերազմի երկրորդ օրը եղել է Ղարաբաղում, և այն, ինչ տեսել է 1-2 օրվա ընթացքում, համոզել է իրեն, որ հայկական կողմը պարտվելու է այդ պատերազմում: "Ամեն օր Բակո Սահակյանի և Արկադի Ղուկասյանի միջոցով փորձում էի Արայիկ Հարությունյանին համոզել, որ ամեն ինչ անի պատերազմը կանգնեցնելու համար։ Գործողությունների հստակ ծրագիր ունեի, բայց Արայիկ Հարությունյանը վախեցավ ինձ հետ հանդիպել, Բակո Սահակյանի միջոցով փոխանցելով, որ "Հայաստանի վարչապետն իրեն կուտի, եթե ինձ հետ հանդիպի"։ Այսինքն՝ այն ժամանակ Ադրբեջանից ավելի քիչ էին վախենում, քան՝ Հայաստանի վարչապետից", - շարունակել է նա։

Ընդ որում, Քոչարյանը հավելել է, որ ինքը վստահ էր, որ հայկական կողմը կպարտվի, քանի որ հայկական բանակում այնպիսի կադրային փոփոխություններ էին կատարվել, ղեկավար պաշտոններում նշանակվել են այնպիսի անձինք, որոնք իշխանությունների հանդեպ լոյալության սկզբունքով ունակ չեն եղել որոշումներ կայացնել: Նրա խոսքով ՝ մեզ համար բացասական ելքի ևս մեկ ցուցիչ էր գործող իշխանությունների կողմից կազմակերպված խայտառակ մոբիլիզացիան։

Քաղաքական գործիչը վստահ է, որ գործող իշխանությունները ոչ մի նորմալ քայլ չեն արել մարտական գործողությունների ժամանակ ՝ սկսած նահանջող բանակի հրամանատարներին մարտական մեդալներ բաժանելուց: Նրա խոսքով՝ դա արվել է ոչ թե մարտունակությունը խրախուսելու, այլ պարտությունները խրախուսելու համար ։ "Պատերազմի ժամանակ տարածվող ապատեղեկատվությունը դասալքության գլխավոր պատճառն էր։ Պատերազմի կառավարումը ձախողված էր բոլոր ուղղություններով", - ասել է նա։

Քոչարյանը նաև ուշադրություն հրավիրել այն հանգամանքին, որ պատերազմի երկրորդ-երրորդ օրը գրեթե ողջ բնակչությունը դուրս էր բերվել Լեռնային Ղարաբաղից, նույնիսկ՝ հեռավոր թիկունքային գյուղերից, որտեղ դրա անհրաժեշտությունը չկար: Նրա խոսքով՝ դա  առաջացրել էր խուճապ և Լեռնային Ղարաբաղը հանձնելու տրամադրություններ։