Հայաստանում կկիրառվի Փրկարար ծառայության կառավարման արդյունավետության բարձրացմանն ուղղված նոր մոդել. նախարար

Արմինֆո. ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հունվարի այցելել է Ներքին գործերի նախարարություն՝ գերատեսչության 2025 թվականի գործունեության հաշվետվությունը քննարկելու նպատակով։

Կառավարության հաղորդագրությնա համաձայն, նախարար Արփինե Սարգսյանը ներկայացրել է ՆԳ նախարարության կողմից 2025 թ.-ի գործունեության առաջնահերթ ուղղությունները և ռազմավարական մոտեցումների առաջընթացը։ Արփինե Սարգսյանն անդրադարձել է նախարարության թվայնացման օրակարգին, արդեն իսկ շահագործման հանձնված թվային պրոդուկտներին, ինչպես նաև թվայնացման ընթացքում գտնվող գործընթացներին։ Ներկայացվել է ՀՀ-ԵՄ վիզաների ազատականացման շրջանակում իրականացված աշխատանքը։ Այս առումով վարչապետ Փաշինյանը հետաքրքրվել է, թե ինչպիսի ճանապարհային քարտեզով է գործընթացն իրականացվում և այժմ որ փուլում են գտնվում։ «Մենք մեր առաջ պլան ենք դրել՝ գործողությունների ծրագիրը պետք է ապահովենք։ Ընդ որում՝ այն լիովին համահունչ է մեր ռազմավարական առաջնահերթություններին։ Այս պահի դրությամբ ունենք փաստաթուղթ, որ եթե անցնենք մեր նախարարությունների գործողություններով՝ կնկատենք, որ կամ պլանավորել են և արդեն ավարտում են, կամ պլանավորված է՝ արդեն ընթացքի մեջ է, կամ արդեն իսկ քննարկել ենք, լուծում ենք իդենտիֆիկացրել և պետք է իրականացվի»,– ընդգծել է Արփինե Սարգսյանը։

Անդրադարձ է կատարվել կենսաչափական անձնագրի և նույնականացման քարտերի ենթակառուցվածքի ներդրման աշխատանքներին, մասնավորապես՝ պետություն–մասնավոր գործընկերության պայմանագրի կատարման ընթացքին, այդ թվում՝ մասնավոր գործընկերոջ աշխարհագրական ցանցի՝ տարածքային գրասենյակների ընտրության և շինարարական ընթացքին, գլխամասային գրասենյակի, փաստաթղթերի գեղարվեստական ձևավորման և անվտանգային բաղադրիչների հարցերին։ Ի պատասխան վարչապետի հարցին՝ նախարարը նշել է, որ 22 գրասենյակներից 21–ը տեղորոշված են։ «Ըստ մեր ֆրանսիացի գործընկերների՝ ապահովվելու է, որ բնակիչները, որոնք օգտվելու են այս ծառայությունից, առավելագույնը 30 րոպեի ընթացքում հասանելիություն կունենան գրասենյակին»,– նշել է նախարարը։

Առանձին ուշադրության է արժանացել Միգրացիայի և քաղաքացիության ռազմավարական պլանը, որը բխում է ժողովրդագրության ռազմավարությունից, միաժամանակ՝ վիզաների գործողությունների ծրագրից։ Կարևորվել է քաղաքացիության բաղադրիչը, ինստիտուտի համալիր վերանայման հրամայականը։ Նշվել է, որ ՀՀ քաղաքացիություն ստանալու դիմումներն ընդունվում են թվային տարբերակով։ «Հունվարի 1–ին ամբողջը թվային է։ Ողջ վերիֆիկացիոն պրոցեսներն իրականացվում են պլատֆորմով, այդ թվում՝ հերթերի կառավարման, վճարումների գործընթացները»,– նշել է նախարար Սարգսյանը։

Բնակչության պետական ռեգիստրի փոխակերպումը ևս շեշտադրվել է։ Նշվել է, որ նպատակը մեկն է՝ միասնական, ունիվերսալ և ճշմարիտ շտեմարան ստեղծելն է, որի ցանկացած տվյալ ունենալու է իրավական ուժ, ժամանակային կնիք։ Տարբեր գերատեսչություններ այլևս չեն վարելու իրենց սեփական շտեմարանները, պետական մարմիններն այլևս չեն ուղղորդելու քաղաքացուն որևէ տեսակի տեղեկանք ներկայացնելու, հավելյալ տվյալ ներկայացնելու։ Քաղաքացին ունենալու է հասանելիություն սեփական տվյալներին, դրանք արտածելու հնարավորություն, ինչպես նաև տվյալը տնօրինելու, փոխելու հայտ ներկայացնելու ֆունկցիա։ Իսկ սահմանային էլեկտրոնային կառավարման շտեմարանի հետ համադրումն այն կվերածի միանգամայն ուժեղ, արդյունավետ միգրացիայի կառավարման գործիքի։

Արփինե Սարգսյանը շեշտադրել է քաղաքացիակենտրոն մոտեցումները՝ հաշվառումը մատուցող հանրային ծառայությունների համատեքստում։ Մասնավորապես, նա ներկայացրել է վարորդական իրավունքի և տրանսպորտային միջոցների, դրանց հաշվառման գործընթացին փոխկապակցված գործընթացների թվայնացման աշխատանքները, շեշտադրել, որ վարորդական իրավունքն ու հաշվառման վկայագիրը թվայնացվել են և այլևս ֆիզիկապես փաստաթղթերը պահելու կարիք չկա, եթե վարելու իրավունքը վավեր է։ Ներկայացվել է car.mia.gov.am հարթակը, որը արժանացել է «Նորարարական նախագիծ» մրցանակին, որի միջոցով թվային հարթակներում կատարված գործարքների թիվը կազմել է մոտ 600։

Ի պատասխան վարչապետի հարցին՝ նախարարը պարզաբանել է, որ յուրաքանչյուրը կարող է մուտք գործել իր օգտահաշիվ և տեսնել իր թվային վարորդական վկայականը։ «Հաշվառման վկայագրերը ևս թվայնացված են։ Եթե, օրինակ, պարեկը նախկինում տուգանում էր ֆիզիկական վարորդական վկայականի պլաստիկ քարտը չունենալու համար, այժմ որևէ վարչարարություն չի կատարվում․ստուգվում է՝ ունի՞ վարորդական իրավունք, թե՝ ոչ։ Վարորդական վկայականի ֆիզիկական տարբերակի կարիքն այլևս չունենք»,– ասել է Արփինե Սարգսյանը՝ ավելացնելով, որ ֆիզիկական տարբերակի կարիքն անձը կունենա միայն Հայաստանից դուրս գտնվելիս, ներպետական ընթացակարգերի համար թվային տարբերակը բավարար է։

Ներկայացվել է փետրվարին գործարկվելիք 112 օպերատիվ կառավարման կենտրոնի տրամաբանությունը՝ շեշտելով, որ նոր մոդուլը կմիավորի Ոստիկանության օպերատիվ կառավարման կենտրոնը (1-02) և Փրկարար ծառայության Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոնը (9-11)՝ երկրորդ փուլով` 2027թ.-ի սկզբին շտապօգնության (1-03) կանչերի սպասարկումը միավորելու հեռանկարով։ Վարչապետը հետաքրքրվել է 84-22 հեռախոսահամարով գործող զանգերի կենտրոնի գործունեության վերաբերյալ, որին ի պատասխան՝ նախարար Սարգսյանը նշել է, որ այն Միգրացիայի և քաղաքացիական ծառայության զանգերի կենտրոնն է։ «Աշխատակիցները համակարգով զանգը ստանում են, այն ամբողջությամբ հետագծելի է՝ երբ պատասխանեցինք, երբ հետադարձ կապ հաստատեցինք»,– նշել է նախարարը՝ ավելացնելով, որ այս նույն տրամաբանությունը պիլոտավորելու են Ոստիկանությունում և նախարարության հանրային ծառայությունների մյուս հատվածում։

Միաժամանակ, Արփինե Սարգսյանը նշել է, որ 102 և 911 ծառայություններն ամբողջությամբ թվայնացված են, մինչև փետրվարի 15–ը կամբողջացվի 112–ի ընդհանուր թվայնացման գործընթացը։ Վարչապետ Փաշինյանն իր հերթին նկատել է, որ ամբողջը միավորվելու է և դառնալու է մեկ Օպերատիվ կառավարման կենտրոն, որտեղ էլ կայացվելու են որոշումները, թե որ ահազանգով որ ծառայությունը պետք է զբաղվի։

Հաջորդիվ ներկայացվել է Քրեական ու Համայնքային ոստիկանության ֆունկցիոնալի թվայնացման ծրագիրը։ Վարչապետ Փաշինյանը հետաքրքրվել է Համայնքային և Քրեական ոստիկանությունների թվայնացման գործընթացից։ Արփինե Սարգսյանը նշել է, որ դարակներում ոստիկանության ծառայողներն ունեն անուն-ազգանուններով բազմաթիվ թղթեր, գրքույկներ և այլն։ «Մենք միգուցե անձի հետ կապված ամբողջական տվյալ ունենանք, բայց երբ իրական ժամանակում կա դեպք, մենք այդ անձին չենք ճանաչում իր բոլոր դետալներով․ արդյոք անձը հաշվառված է որպես հոգեկան առողջական վիճակի հետ խնդիր ունեցող, արդյոք նա ալկոհոլամոլության հետ կապված խնդիրներ ունի, թե՝ ոչ, առհասարակ մեր տեսադաշտում հայտնվել է, թե՝ ոչ, ունի՞ վարչական խախտումներ, այլ զանցանքներ։ Այս ամբողջ տվյալներն անձի տրամաբանության մեջ Համայնքային ոստիկանությունն այլևս կարողանալու է ունենալ։ Սա, մեր տեսանկյունից, լինելու է հիմնական համակարգ, որովհետև սրան կգումարվի Պարեկային ծառայության տեղեկատվությունը, հետո արդեն՝ Քրեական և Համայնքային ոստիկանությունները պետք է հասկանան՝ ինչ լրացուցիչ աշխատանք պետք է տանեն անձանց հետ»,– ասել է նախարարը։

Վարչապետը նկատել է, որ այդպիսով լինելու է ընդհանուր պլատֆորմ, որտեղ ոստիկանության մարմիններն իրենց հասանելիության բանաձևերն են ունենալու։

Նախարարի խոսքով՝ ներգերատեսչական տեսանկյունից դրական լուրն այն է, որ ամենաբարդ պլատֆորմի՝ Համայնքային ոստիկանության թվայնացման գործընթացն ամբողջովին պատրաստ է, որը նաև արհեստական բանականության կիրառման հնարավորություն է ունենալու։ «Զուգահեռ ունենք Քրեական ոստիկանության բաղադրիչը, որպեսզի քրեական ոստիկանները ևս ավելի արդյունավետ գործեն»,– ասել է Արփինե Սարգսյանը՝ հավելելով, որ Պարեկային ոստիկանության բաղադրիչն ամբողջությամբ թվայնացված է։

Առանձնակի շեշտադրվել է կրթական բաղադրիչի դերի բարձրացումը և առաջիկա ծրագրերը ՆԳՆ կրթահամալիրի ընդլայնման ուղղությամբ, մարդկային ռեսուրսների կառավարման մոտեցումները։ Քննարկման մասնակիցները անդրադարձ են կատարել նաև հիբրիդային սպառնալիքների թեմային և ՆԳՆ դերակատարությանը, կարևորվել է հանրային հաղորդակցության դերը։

Ոստիկանության զարգացման համատեքստում քննարկվել են երկարաժամկետ հեռանկարային և մշտական լուծումները՝ սկսած իրավական շրջանակից, այդ թվում՝ ռազմավարական մակարդակում։ Նշվել է, որ նոյեմբերի 1-ին գործարկված Ոստիկանության գվարդիան, որը խաղաղ հավաքներ իրականացնելու քաղաքացիների իրավունքի արդյունավետ իրացման երաշխավորն է այլևս, առաջին անգամ առաջնորդվում է Ոստիկանության ծառայողների կողմից ուժային միջոցների գործադրման ստանդարտացված գործելակարգով։ Միասնական ստանդարտների ներդրումը և համապատասխան մշակույթի ձևավորումը բարդ, սակայն անհրաժեշտ գործընթաց է որակվել։ Ոստիկանության գվարդիայի ծառայողների հատուկ պատրաստության և պարբերական վերապատրաստման համար մշակվել են հատուկ դասընթացներ, որի շրջանակներում՝ ընդհանուր վերապատրաստվել է շուրջ 3000 ծառայող։ Գվարդիայի կազմում ձևավորվել են բանակցային խումբը և հատուկ մարտավարական գործողությունների կազմակերպման գունդ, որոնք հանդիսանում են փոխլրացնող և բարձր մասնագիտացված ստորաբաժանումներ՝ ուղղված հասարակական անվտանգության ապահովման ժամանակակից մարտահրավերներին արդյունավետ արձագանքմանը՝ ճգնաժամային և բարձր ռիսկայնությամբ իրավիճակներում։

Նախարարը ներկայացրել է մի շարք ցուցանիշներ, որոնք վկայել են կայացված որոշումների արդյունավետության մասին, որոնք վերաբերել են և՛ համայնքային ոստիկանության, և՛ քրեական ոստիկանության, թե՛ պարեկային ծառայության աշխատանքներին։ Մասնավորապես՝ 2025-ին առգրավվել են տարբեր տեսակի 768 կգ թմրամիջոցներ, ինչը 80 տոկոսով գերազանցում է նախորդ տարվա ցուցանիշը։ Առգրավվել է 2,5 տոննա ապօրինի որսած ձուկ, բացահայտվել է խոշորամասշտաբ ներդրումային խարդախություններով զբաղվող 4 խումբ։ Առգրավված, հայտնաբերված և կամավոր հանձնված հրազենի թվաքանակը նախորդ տարվա համեմատ աճել է 42,2 տոկոսով։ Հայտնաբերվել է պետությանը և համայնքին պատճառված 25 մլրդ դրամի նյութական վնաս, ձերբակալված և կալանավորված անձի վերաբերյալ ուղեկցման հայտերը կատարվել են մոտ 98 տոկոսով։ Քրեական ոստիկանությունն արձանագրել է չբացահայտված սպանության 0 դեպք, ինչը նախարար Սարգսյանը հատկապես կարևորել է՝ որպես հանցավորության կանխարգելման համատեքստում էական ցուցանիշ։ Պարեկային ծառայության կողմից բացահայտված հանցագործության դեպքերը՝ 2024-ին եղել են 11 948, 2025-ին՝ 14 969, Ոստիկանության կողմից վարորդական իրավունքից զրկման դեպքերը 5435 են, մինչդեռ ճանապարհային ոստիկանության 3 տարվա միջին տարեկան արդյունքը 764 էր։ Պարեկային ծառայության ներդրումից ի վեր կայուն նվազման միտում են դրսևորում ՃՏՊ-ներից զոհերի ցուցանիշները՝ 2024-ին թիվը 2023-ի համեմատ նվազել է 45-ով, իսկ 2025-ին՝ ևս 50-ով։ Արդյունավետության բարձր ցուցանիշ առկա է նաև վարչական իրավախախտումների մասում․2025-ին պարեկային ծառայությունը կազմել է շուրջ 1 մլն արձանագրություն, մինչդեռ ՃՈ-ի կողմից 3 տարվա տարեկան միջին ցուցանիշը 300 000 էր։

Անդրադառնալով ՃՏՊ–ների հետևանքով զոհերի թվի նվազմանը՝ վարչապետը նշել է․ «Մի կողմից ասում են այսքան մարդ զրկվել է ավտոմեքենա վարելու իրավունքից, մյուս կողմից ունենք զոհերի նվազում։ Այս երկու թվերը պետք է իրար հետ ներկայացնել»,– ասել է Նիկոլ Փաշինյանը։

Ներքին գործերի նախարարը մանրամասնել է, որ 2023 թվականին 2022–ի համադրությամբ արձանագրվել է ՉՏՊ–ների հետևանքով զոհերի թվի աճ։ Սակայն 2024–ին 2023–ի համեմատ զոհերի թիվը նվազել է 45–ով, 2025–ին 2024–ի համեմատ՝ 50–ով։ Արփինե Սարգսյանը շեշտել է, որ 5435 անձանց վարորդական իրավունքից զրկելու գերակշիռ պատճառը եղել է ալկոհոլի օգտագործմամբ վարելը։

Վարչապետն ընդգծել է, որ այս թվերը չեն կարող միմյանց հետ կապ չունենալ, դրա համար էլ վարորդական իրավունքից զրկվածների թվի շուրջ մեծ նեգատիվ է գեներացվում։ «Ուզում եմ հիշեցնել, թե 2022 և 2023 թվականներին ինչ մթնոլորտ էր Հանրապետությունում, այդ թվում՝ Ազգային ժողովում, սոցիալական ցանցերում, ասում էին, թե ոչինչ չի ձեռնարկվում։ Հիմա եթե այս 5435 անձը վարեր՝ զոհերի թիվը չէր կարող նվազել և այս 2 թիվը պետք է միմյանց հետ համադրությամբ ներկայացնել»,– նշել է երկրի ղեկավարը։

Հաջորդիվ վարչապետ Փաշինյանը հետաքրքրվել է, թե ինչպիսի հետևություն ունենք ՆԳՆ–ում, մասնավորապես, Ոստիկանության համակարգում իրականացված բարեփոխումների բովանդակային հատվածի հետ կապված, «արդյոք ճիշտ ճանապարհով ենք գնում»։

ՆԳ նախարար Արփինե Սարգսյանը նշել, որ առանձնացրել են որոշակի ցուցանիշներ, որոնք իր գնահատմամբ, վկայում են կայացրած որոշումների արդյունավետության մասին։ «Երբ մենք խոսում ենք, օրինակ՝ Քրեական ոստիկանության մասին, նկատում ենք, որ 2025 թվականին առգրավվել է 768 կգ տարբեր տեսակի թմրամիջոցներ, 2024–ին առգրավվել էր 426 կգ։ Ընդ որում, փոքր չափերի մասին չէ խոսքը։ Ձեր հանձնարարականով մենք կենտրոնացել ենք արտադրական և ներմուծման շղթաների վրա։ Սրա արդյունքում է, որ ունենք մեծ խմբաքանակների պատկեր և թույլ չենք տալիս հետագայում փոքր չափերի շրջանառությունը։ Առգրավված, կամավոր հանձնված հրազենի թվաքանակն էլ եթե դիտարկենք, ապա 2025–ին արձանագրվել է ավելի քան 42 տոկոս աճ։ Ջրային պարեկային ծառայության աշխատանքի արդյունքում նախորդ տարի առգրավվել է 2,5 տոննա ապօրինի որսված ձուկ և շեշտը պետք է դնենք կանխարգելման կոմպոնենտի վրա»,– նշել է ՆԳ նախարարը։ Միաժամանակ, նա տեղեկացրել է, որ հանցավորության ընդհանուր կառուցվածքի մեջ 1/3–րդը Պարեկային ծառայության բացահայտումներն են, ընդ որում՝ եթե 2024–ին այդ թիվը եղել է 11 հազար 695, ապա 2025–ին այն կազմում է շուրջ 15 հազար դեպք։

Արփինե Սարգսյանի խոսքով՝ Ոստիկանության գվարդիայում նկատվում է նաև գործունեության դրական փոփոխություն։ «Այժմ ունենք Ոստիկանության գվարդիայի հետիոտն կարգախմբեր, որոնք շրջում են բակերում, տարբեր հրապարակներում, այգիներում, ունենք թմրամիջոցների, սառը զենքերի հայտնաբերման դեպքեր։ Ոստիկանության գվարդիան չպետք է իրեն ընկալի միայն հավաքների ժամանակահատվածում հասարակական կարգն ապահովող, նրանք Ոստիկանության ծառայող են և ցանկացած ազատ ժամանակահատվածում պետք է լծված լինեն ոստիկանի առջև դրված խնդիրների իրականացմանը։ Ունենք 146 դեպք, որոնք 2 ամսվա ընթացքում բացահայտվել են Ոստիկանության գվարդիայի ծառայողների կողմից»,– ամփոփել է ՆԳ նախարարը։

Թվային արտահայտումներից հատկանշական է եղել նաև սահմանահատումների վիճակագրությունը։ Ոլորտի պատասխանատուները բացատրել են, որ չհաշվված Քովիդ համավարակով պայմանավորված 2020 թ.-ի բացառությունը, 2025-ը առաջին անգամն է, որ ՀՀ քաղաքացիների կողմից իրականացված մուտքերի և ելքերի տարբերությունը դրական է, այն էլ՝ բավականին բարձր ցուցանիշ՝ 8660։ Սա ներկայացվել է որպես միտումների իրական փոփոխություն, քանի որ սահմանահատումների ընդհանուր սալդոն ևս բացառիկ է՝ մոտ + 30,500, որը նշանակում է, որ ՀՀ-ում այլևս նոր միգրացիոն իրավիճակ է՝ Հայաստանը բացի տրանզիտից վերածվել է մուտքի ուղղության։

Աղետների ռիսկի կառավարման ոլորտում ևս ներկայացվել են օրենսդրական, ինստիտուցիոնալ և տեխնիկական բարեփոխումներ, այդ թվում՝ Փրկարար ծառայության զարգացման հաստատված հայեցակարգը, որը ներառում է նոր և օպտիմալ կառուցվածքային մոդելի ձևավորում՝ միտված ծառայության կառավարման արդյունավետության, արձագանքման արագության և ռեսուրսների նպատակային օգտագործման բարձրացմանը։ Ներկայացվել է Փրկարար ծառայության Ստեփանավանի ստորաբաժանման մոդուլային շենքի բացումը, Սևանի ջրափրկարարական կայանի կառուցումը, Եղեգնաձորի հրշեջ-փրկարարական ջոկատի մասնաշենքը, ձեռք են բերվել նոր տրանսպորտային միջոցներ և նոր համազգեստ։