Դիվանագետ․ Երեւանն ու Մոսկվան փոխընդունելի ռազմավարական լուծումների որոնման ճանապարհով շարժվելու մտադրություն չեն դրսեւորում

Արմինֆո. Երևանն ու Մոսկվան չեն գնում փոխընդունելի ռազմավարական լուծումների որոնման ճանապարհով, ինչի մասին են վկայում նաև ՀՀ ԱԺ նախագահ Ալեն Սիմոնյանի՝ վերջերս Մոսկվա կատարած այցի արդյունքները: Նման եզրահանգման է եկել Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (1990-95 թթ.), Ազգային ժողովի պատգամավոր (1995-99 թթ.), Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Արմեն Մարտիրոսյանը՝ իր "Երկխոսություն առանց վստահության" հոդվածում՝ ԱրմԻնֆո-ի համար:

Մարտիրոսյանն ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Հայաստանի Ազգային ժողովի պատվիրակության պաշտոնական այցը Մոսկվա (2026 թվականի փետրվարի 4-7)  ի սկզբանե ընկալվել է ոչ թե որպես "խորհրդարանական դիվանագիտության" սովորական ժեստ, այլ՝ քաղաքական առաքելություն՝ Երեւանի եւ Մոսկվայի միջեւ վստահության երկարատեւ ճգնաժամի ֆոնին, եւ երկու երկրներում հերթական խորհրդարանական ընտրարշավների նախաշեմին։

Այս առումով նա հիշեցրել է, որ վերջին տարիներին երկու մայրաքաղաքների միջեւ հանրային հաղորդակցությունը լի է փոխադարձ դժգոհություններով։ "Մոսկվան Երևանին մատնանշում է դեպի արևմուտք նախորոշված դրեյֆի անընդունելիությունը ՝ հաշվի առնելով Եվրասիական ինտեգրման շրջանակներում ստանձնած պարտավորությունները; Երևանը Մոսկվային՝ անվտանգության երաշխիքների դեֆիցիտը և այն բանի չկատարումը, ինչը Հայաստանում շարունակում են անվանել "դաշնակցային պարտավորություններ"։ Նման մթնոլորտում այցը դարձավ ապաէսկալացման քաղաքական թեստ. արդյոք կողմերը կկարողանան կշտամբանքի փոխանակումը վերածել կառուցողական երկխոսության եւ ամրագրել փոխադարձ պարտավորությունների գոնե նվազագույն օրակարգ, թե կնախընտրեն հռետորական դիմակայություն, որտեղ "սկզբունքայնության" դրսեւորումն ու փոխադարձ մեղադրանքն ավելի կարեւոր են, քան իրական պայմանավորվածությունները", - հիշեցրել է դիվանագետը։

Այս առումով նա ուշադրություն է հրավիրել Ռուսաստանի մայրաքաղաք գործուղված Հայաստանի խորհրդարանի խոսնակի մոնոխրոմ պատվիրակությանը։ "Առանձնացավ ՀՀ պատվիրակության կազմը․ երեք պատգամավոր կառավարող կուսակցությունից և պատկառելի ուղեկցող խումբ։ Խորհրդարանական դիվանագիտության համար նման (չ)ներկայացուցչությունն ավելի շուտ անոմալիա է, քան նորմ. դաշնակից երկիր այցը սովորաբար ենթադրում է բոլոր խմբակցությունների ներկայացվածություն՝ որպես ազգային, այլ ոչ թե զուտ կուսակցական մանդատի վկայություն: Նման "ստերիլությունը", բացառելով բազմակարծությունը հայաստանյան պատվիրակության շարքերում, միայն բացահայտեց Հայաստանի հանրային բևեռացման խորությունը ընտրությունների նախաշեմին", - փաստել է Մարտիրոսյանը։

Ընդ որում, նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Դաշնության խորհրդի նախագահ Վալենտինա Մատվիենկոն հայ գործընկերոջ հետ հանդիպման ժամանակ "փափուկ" օրակարգ է ունեցել:

Մարտիրոսյանն ընդգծել է, որ ՌԴ Դաշնության խորհրդի նախագահ Վալենտինա Մատվիենկոյի հետ քննարկումը վերաբերել է սոցիալ-տնտեսական փոխգործակցությանն ու հումանիտար կապերին, ինչը թույլ է տվել շրջանցել կոնֆլիկտածին թեմատիկան եւ որոշ խնդիրներ քննարկել առանց հարաբերությունների հրապարակային պարզաբանման: "Հայ-ռուսական ներկայիս հարաբերությունների տրամաբանության մեջ նման մարտավարությունն իսկապես արդարացված է. երբ հարաբերությունների ռազմավարական ուրվագիծը թունավորված է փոխադարձ դժգոհություններով, կողմերը ստիպված են հենվել պրագմատիկ օրակարգի վրա ՝ առևտուր, միգրացիա, հումանիտար և մշակութային կապեր, որպեսզի պահպանեն հաղորդակցության աշխատանքային ուղիները և թույլ չտան վերջնական խզում", - կարծում է հայ դիվանագետը:

Նա նաև հիշեցրել է, որ Մատվիենկոն զրույցը գնահատել է որպես բանկեղծ և տեղ-տեղ սուր, ընդհանուր առմամբ, կառուցողական և արդյունավետ՝ շեշտը դնելով "կախված աշխատանքային հարցերի" վրա, որոնք օրենսդիրները կարող են "մղել" գործադիր իշխանության մակարդակով լուծման: "Սրության " և "կախված" հարցերի արձանագրումը լուրջ հակասությունների նշան է, որոնք խորհրդարանականները ի վիճակի չեն վերացնել։ Իսկ հանդիպման արդյունավետ գնահատականը ոչ թե կարգավորման ցուցանիշ է, այլ հետընթացի կառավարելիության ցուցիչ", - վստահ է Մարտիրոսյանը։

Միաժամանակ, նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ քաղաքական տարընթերցումներ են դրսեւորվել նաեւ մամուլի հետ համատեղ շփումներում, որոնք լարվածության եւ կասկածների նոր աղբյուր են բացահայտել: "Հայ Առաքելական Եկեղեցու և նշանավոր հոգևորականների նկատմամբ հալածանքների թեման ռուս լրագրողների կողմից հազիվ թե բարձրացվեր կրոնական նկատառումներից ելնելով. Մոսկվան ավանդաբար զգայուն է հետխորհրդային հասարակությունների խորհրդանշական ինստիտուտների նկատմամբ և հակված է նման սյուժեները մեկնաբանել որպես ներքին անկայունության կամ գաղափարական դրեյֆի նշան։ ԱԺ նախագահի կողմից բուն հարցադրման զավեշտական ժխտումը ոչ միայն չթուլացրեց լարվածությունը, այլ բացահայտեց մեկնաբանությունների կոնֆլիկտայնությունը. "խնդիր կա, քննարկում ենք լուծման ուղիները" ասելու փոխարեն՝ նա, փաստորեն, հայտարարեց. "խնդիր չկա, դուք եք այն հորինել" ։ Միջպետական երկխոսության մեջ, եթե մի կողմն անհանգստություն է հայտնում, իսկ մյուսը ցինիկաբար վանում է նրան, դա միայն ամրապնդում է օտարության զգացումը", - նշատել է քաղաքական գործիչը։

Այնուհետև, անդրադառնալով ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի հետ Սիմոնյանի բանակցություններին, Մարտիրոսյանը համոզմունք է հայտնել, որ հանդիպումն այլ նպատակ ուներ ՝ հրապարակայնորեն նշել "կարմիր գծերը" և ստուգել փոխադարձ պահանջների ցանկը: Այս համատեքստում դիվանագետը հիշեցրել է, որ հանդիպման բաց հատվածում Լավրովը դաշնակցային հարաբերությունների վիճակը ախտորոշելու համար իր հյուրին ներկայացրել է "հսկիչ քարտեզը" ՝ անվտանգությունն ու ՀԱՊԿ-ը:

"Մոսկվան մերժել է "հյուսիսից առասպելական հարձակումների" եւ ՀԱՊԿ-ի կողմից "էքզիստենցիալ սպառնալիքի" մասին հռետորաբանությունը ՝ դրանով իսկ վիճարկելով Հայաստանի ղեկավարության նոր պատումը, ըստ որի, երկրի համար սպառնալիքները բխում են հենց կազմակերպությունից", - շարունակել է քաղաքական գործիչը։

Նա հավելել է, որ ռուս նախարարը նաև նշել է ԵՄ-ի հետ ինստիտուցիոնալ մերձեցման անհամատեղելիությունը ԵԱՏՄ շրջանակներում ստանձնած պարտավորությունների հետ ՝ Երևանին առաջարկելով քաղաքական ընտրությունը չքողարկել "և այնտեղ, և այնտեղ" բանաձևով:

Մարտիրոսյանը նաև ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Մոսկվան նյարդայնացած է, որ հայաստանյան ընտրություններին ՌԴ տխրահռչակ միջամտության թեման ՀՀ իշխանություններն առաջ են տանում արևմտյան հարթակներում ՝ Հայաստանում եվրոպական ներկայությունն ընդլայնելու նպատակով: Նրա խոսքով ՝ ռուսական օպտիկայում դա ընկալվում է որպես Ռուսաստանից Երևանի հետագա քաղաքական դրեյֆի լեգիտիմացում ։ Ընդհանուր առմամբ, ռուսական կողմը նախանշել է Երևանի այն ձևակերպումներն ու գործողությունները, որոնք նա համարում է դաշնակցային կարգավիճակի հետ անհամատեղելի, և հակված է դրանք մեկնաբանել "փաստացի"քաղաքական խզման համատեքստում:

"Այս ֆոնին հայկական պատվիրակության պատասխանները նման էին խունացած կարգախոսների․ "մենք շահագրգռված ենք հարաբերություններով", "մենք չենք գործում Ռուսաստանի դեմ", "չպետք է լինի "մեզ հետ կամ մեր դեմ" տրամաբանություն", "հնարավոր է լուծում, որը ձեռնտու է երկու կողմերին": ՀԱՊԿ-ից, իբր,  եկող սպառնալիքների վերաբերյալ Լավրովի կշտամբանքին ի պատասխան՝  հայկական կողմը վկայակոչել է իր մոտ առկա "անպատասխան հարցերը" և, առաջ քաաշելով "Մոսկվայից եկող հռետորաբանության" վերաբերյալ հակընդդեմ կշտամբանք, ընդլայնել է իր վիրավորանքների ցանկը ՝ ապաէսկալացման վերաբերյալ գաղափարներ առաջարկելու փոխարեն։ "Հիբրիդային գրոհների" թեմայի շուրջ քննարկումներում Հայաստանի խորհրդարանի խոսնակը փորձում էր ցրել ռուսական իշխանության պատասխանատվությունը, հայտարարելով, որ "Կրեմլում շատ աշտարակներ կան"։ Նման քաղաքականապես ծանրաբեռնված պատասխանը պարունակում էր ռուսական ռազմավարական հաղորդակցության անարդյունավետության ակնարկ", - կարծում է Մարտիրոսյանը։ Նա նաև ուշադրություն է հրավիրել, որ հայկական և ռուսական լրատվամիջոցներում սուր թեմա է դարձել այցի նախօրեին Ազգային ժողովի նախագահի հռետորաբանության "ինքնասրբագրումը": Լսարանին հաճոյանալու նման ձգտումը միայն ընդգծեց նրա պատասխանների և մեկնաբանությունների իրավիճակային բնույթը ՝ դրանով իսկ խարխլելով փոխգործակցության կանխատեսելիությունը և հարաբերությունների վստահելիությունը:

"Բանակցությունների հրապարակային հատվածը ցույց տվեց հայկական կողմի նախահակվածությունը ռազմակաքաղաքական փոխգործակցության "սառեցման" ռեժիմի երկարաձգման հարցում։ Պաշտոնական Երևանի "հանգստացնող" հռետորաբանությունը դարձել է Մոսկվայի հետ դիվանագիտական փոխգործակցության գլխավոր գործիքը։ Նշաններ, որ դա նվազեցնում է անհանգստությունը "Կրեմլի աշտարակներում", չեն երեւում: Փոխադարձ ընդունելի ռազմավարական որոշումների որոնում կողմերից ոչ մեկի մոտ չի նկատվում։ Գործելով պրագմատիկորեն՝ Ռուսաստանը չի սրում իրադրությունը՝ միաժամանակ ցուցաբերելով հետաքրքրություն համագործակցության նկատմամբ և մտահոգություն ընթացիկ միտումների վերաբերյալ։ Դիվանագիտությունն, առաջին հերթին, ուղղված է ոչ թե բեկմանը, այլ էսկալացման ռիսկերի նվազեցմանը, վնասը նվազագույնի հասցնելուն և իրավիճակը կառավարելիության սահմաններում պահելուն։ Նման ռեժիմի գինը. ռազմավարական տարաձայնությունները պահպանվում են, անվստահությունը ինստիտուցիոնալացվում է, պայմանավորվածությունները ձեռք են բերում իրավիճակային բնույթ։ Ստեղծված պայմաններում չափազանց կարեւոր է անցնել անխուսափելի հուզական պիկերով եւ լուծել տարաձայնությունները՝ չքանդելով երկկողմ եւ բազմակողմ փոխգործակցության ինստիտուցիոնալ կարկասը", - ամփոփել է Մարտիրոսյանը ։