ՀՅԴ Հայ դատի Եվրոպայի գրասենյակի նախագահը Վիեննայում ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ-ում ունեցած ելույթի ժամանակ մտահոգություն է հայտնել Հայաստանում ժողովրդավարության ներկայիս վիճակի վերաբերյալ

Արմինֆո.ՀՅԴ Հայ դատի Եվրոպայի գրասենյակի նախագահ Գասպար Կարապետյանը մարտի 16-17-ը Վիեննայում մասնակցել է «Օրենսդրություն՝ հանուն ժողովրդավարական դիմակայունության. Մարդկային չափման լրացուցիչ հանդիպում I» խորագրով համաժողովին, որը կազմակերպվել էր ԵԱՀԿ Ժողովրդավարական հաստատությունների և մարդու իրավունքների գրասենյակի (ODIHR) կողմից՝ ԵԱՀԿ շվեյցարական նախագահության շրջանակում։

ՀՅԴ Հայ դատի կենտրոնական գրասենյակի հաղորդագրության համաձայն, համաժողովը համախմբել էր ԵԱՀԿ մասնակից պետությունների, միջազգային կազմակերպությունների և քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների։

Լիագումար նիստի ընթացքում Գասպար Կարապետյանը հակադարձել է Ադրբեջանի իշխանամետ մի ՀԿ-ի նորկայացուցչի, ով փորձել էր օգտագործել համաժողովի հարթակը՝ հայ ժողովրդի դեմ զրպարտչական մեղադրանքներ տարածելու համար։ Նշված ՀԿ-ն պնդել էր, թե հայկական դպրոցական դասագրքերը պարունակում են ատելության խոսք և պատմական կեղծիքներ՝ ուղղված ադրբեջանցիների դեմ։

Հերքելով այս անհիմն պնդումները՝ Կարապետյանը հղում է կատարել մարդու իրավունքների միջազգային կազմակերպությունների և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի լայնածավալ փաստական տվյալներին։ Նա ընդգծել է, որ իրականում հենց Ադրբեջանն ու Ալիևի վարչակարգն են բազմիցս դատապարտվել պետականորեն խրախուսվող հայատյացության և էթնիկ ատելության գործիքակազմի կիրառման համար։ Կարապետյանը մատնանշել է կարևոր դատական որոշումներ և մոնիթորինգային զեկույցներ, այդ թվում՝ Արդարադատության միջազգային դատարանի միջանկյալ միջոցները, որոնք պարտավորեցնում են Ադրբեջանին կանխել ռասայական ատելության հրահրումը և պաշտպանել էթնիկ հայերին պետական մակարդակով քաջալերվող խտրականությունից։

Համաժողովը կենտրոնացած էր այն հարցի վրա, թե ինչպես ներառական և թափանցիկ օրենսդրական գործընթացները կարող են ծառայել որպես պաշտպանական մեխանիզմ ժողովրդավարական նահանջի դեմ՝ պահանջելով շահագրգիռ բոլոր խմբերի իրական մասնակցություն, վերահսկողության ու հակակշիռների ուժեղ համակարգ։ Այս համատեքստում Հայ դատի Եվրոպայի գրասենյակի նախագահը մտահոգություն է հայտնել Հայաստանում ժողովրդավարության ներկայիս վիճակի վերաբերյալ և ընդգծել երկու կարևոր խնդիր․

Դատական համակարգի անկախության խաթարում։ Կարապետյանը քննադատել է Հայաստանում դատական համակարգի իրական բարեփոխումների բացակայությունը՝ նշելով, որ գործադիր իշխանության չարաշահումները հանգեցրել են դատական անկախության տեսանելի թուլացման։ Նրա խոսքով՝ երբ դատական համակարգը հետևում է գործադրի ցուցումներին, այն դադարում է լինել օրենսդրության նկատմամբ վերահսկող և ուղղիչ մեխանիզմ՝ խաթարելով ժողովրդավարական օրենսդրության բուն էությունը։

Ընդդիմության դուրսմղում։ Հայ դատի գրասենյակի նախագահը նկատել է, որ Հայաստանում խորհրդարանական ընդդիմությունը համակարգված կերպով դուրս է մղվում և չի մասնակցում իրական որոշումների կայացման և իրավաստեղծ գործընթացներին։ Այս իրավիճակը հակասում է ԵԱՀԿ-ի մասնակցային ժողովրդավարության սկզբունքներին, որոնք պահանջում են, որ բոլոր քաղաքական դերակատարները ներգրավված լինեն՝ ապահովելու ազգային օրենսդրության լեգիտիմությունը։

Մարդկային չափման լրացուցիչ հանդիպումը (SHDM) ԵԱՀԿ կարևոր հարթակներից է՝ գնահատելու մարդու իրավունքների ոլորտում ստանձնած պարտավորությունների իրականացումը։ 2026 թվականի մարտի հանդիպումը նվիրված էր «Օրենսդրություն՝ հանուն ժողովրդավարական դիմակայունության» թեմային՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես ներառական քննարկումները, անկախ վերահսկողությունը և դատական վերանայումը կարող են կանխել ժողովրդավարական նահանջը և ամրապնդել հանրային վստահությունը պետական ինստիտուտների նկատմամբ։