ԱՄՆ-ում Հայաստանի նախկին դեսպան. Եկեղեցու դեմ Հայաստանի վարչապետի հարձակումները թուլացնում են ժողովրդավարությունը երկրում

Արմինֆո.ԱՄՆ-ում և Մեքսիկայում Հայաստանի նախկին դեսպան, Հայաստանի ԱԳ նախկին փոխնախարար Գրիգոր Հովհաննիսյանը վստահ է, որ Երևանը կարող է ինտեգրվել Եվրոպային՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցին չդարձնելով քավության նոխազ:

Le Figaro-ի համար իր հոդվածում Հովհաննիսյանը հիշեցրել է, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ելույթ ունենալով Եվրոպական խորհրդարանի առջև, նշել է Եկեղեցու պատասխանատվությունը երկրի անվտանգության ոլորտում անկայունության համար:

"2026 թվականի մարտի 11-ին Ստրասբուրգի Լուիզա Վայս սրահում Եվրոպական խորհրդարանի պաշտոնական նիստի ժամանակ Հայաստանի վարչապետը ներկայացրեց եվրոպական ծանոթ նարատիվ․ խաղաղություն, հաշտեցում և իր երկրի համար հայտարարված "եվրոպական ընտրություն": Այդ տեսարանը բավականին խորհրդանշական էր։ Սակայն այդ մանրակրկիտ բեմադրած դիվանագիտության հետեւում տագնապալի ենթատեքստ էր զգացվում. խոսք, որը ոչ թե, պարզապես, պաշտպանում էր քաղաքական գիծը, այլեւ Հայաստանի բարոյական եւ քաղաքացիական լանդշաֆտի կարեւոր բաղադրիչը դիտարկում էր որպես հակառակորդ: Առաջնորդների համար հազվադեպ չէ դիմակայել իրենց ներքին քննադատներին արտերկրում: Անսովորն այն է, որ նրանք դա անում են ՝ կասկածի ստվեր գցելով երկրի գլխավոր կրոնական հաստատության վրա՝ եվրոպական ամենաազդեցիկ հարթակներից մեկից: Ստրասբուրգում վարչապետի թիրախը Հայ Առաքելական Եկեղեցին էր՝ մի ինստիտուտ, որը, անկախ քաղաքական տարաձայնություններից, վայելում է բացառիկ հանրային վստահություն եւ զգալի սոցիալական ազդեցություն, ինչպես մշտապես ցույց են տալիս հարցումները", - արձանագրել է հայ դիվանագետը:

Հովհաննիսյանը հիշեցրել է, որ Հայոց եկեղեցին լոկալ խումբ չէ ընդհանուր շահերի համար, այլ աշխարհի ամենահին քրիստոնեական ինստիտուտներից մեկը, որը հիմնված է Սուրբ Թադեոսի եւ Բարդուղիմեոսի առաքելական ավանդույթի վրա եւ արմատավորված է ժամանակակից պետությանը նախորդած քաղաքակրթական ընտրության մեջ: Դիվանագետը հավելել է, որ նրա հոգեւոր կենտրոնը Սուրբ Էջմիածինն է, սակայն նրա ազդեցությունը գլոբալ է. պատմական հայրապետական ամբիոններ Երուսաղեմում եւ Կոստանդնուպոլսում, Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսություն, թեմեր եւ ծխեր ամբողջ Եվրոպայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Մերձավոր Արեւելքում եւ նրա սահմաններից դուրս; ինչպես նաև էկումենիկ շարժմանը մշտական մասնակցություն, մասնավորապես՝ 1962 թվականից Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդին անդամակցության միջոցով:

"Այս գլոբալ ասպեկտը կարևոր նշանակություն ունի։ Այն, ինչ ասվում է Եկեղեցու մասին Երևանում, արձագանք է գտնում Փարիզում, Մարսելում, Լիոնում, Միլանում, Ժնևում, Լոնդոնում, Աթենքում, Սալոնիկում, Բրյուսելում, Ամստերդամում, Վիեննայում, Բուխարեստում, Սոֆիայում, Նիկոսիայում, Բարսելոնայում, Տորոնտոյում, Քվեբեկում, Վաշինգտոնում, Նյու Յորքում, Միչիգանում, Չիկագոյում, Բոկա Ռատոնում, Հյուսթոնում, Ֆինիքսում, Լոս Անջելեսում, Սան Դիեգոյում ՝ անհամար այլ համայնքների շրջանում , որտեղ հայազգի քաղաքացիները, հարկատուները, մասնագետներն ու ընտրողները մնում են կապված Մայր եկեղեցուն ՝ որպես ինքնության, հիշողության եւ բարոյական շարունակականության վեկտորի",-նշել է դիվանագետը։

Նրա խոսքով՝ Եկեղեցին կարող է աջակցել հաշտեցմանը, միաժամանակ հաստատելով, որ խաղաղությունը չի կարող հիմնվել լռության վրա, եւ տեղահանվածները պարզապես հավելված չեն: "Եկեղեցու կառավարումը նույնպես հաճախ սխալ է ընկալվում։ Դա մոնոլիտ կառույց չէ, որը կառավարվում է ավտորիտար ձևով։ Դարեր շարունակ դրանում զարգացել են մասնակցության և հաշվետվողականության մեխանիզմները, ներառյալ աշխարհականների մասնակցությունը հոգևորականների հետ միասին Հայ Առաքելական Եկեղեցու կաթողիկոսի և պատրիարքի խոշոր ժողովներին և ընտրություններին: Ինչ կարծիք էլ լինի եկեղեցի-պետություն հարաբերությունների մասին, այս ինստիտուցիոնալ կառույցը զերծ է պահում Եկեղեցին որպես մեկ քաղաքական դերակատար, էլ չեմ ասում՝ որպես գաղտնի խմբակցություն պատկերելու ցանկացած փորձից ", - հավելել Է դիվանագետը։

Հովհաննիսյանը վստահ է, որ Ստրասբուրգում վարչապետի հռետորաբանությունը հատել է հենց այդ սահմանը։ Նա հիշեցրել է, որ Եվրախորհրդարանի պաշտոնական արձանագրությունում նա հայտարարել է, որ "որոշ հոգեւորականներ" խախտել են "հոգեւոր պարկեշտության բոլոր կանոնները", իրենց "խոցելի դարձնելով օտարերկրյա հատուկ ծառայությունների համար", հավաստիացնելով, որ "նրանցից ոմանք ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտեի գործակալներ են", եւ պնդել է, որ այդ հոգեւորականները դարձել են Հայաստանում "պատերազմի կուսակցության" դրոշակակիրներ:

«Նա ավելի հեռուն գնաց՝ զգուշացնելով, որ "ոմանք Քրիստոսի զոհասեղանն օգտագործում են Հայաստանում հակամարտություն, պատերազմ և/կամ քաղաքացիական բռնություն քարոզելու համար", հավելելով, որ նման վարքագիծը "անթույլատրելի է որեւէ ժողովրդավարական երկրում": "Սա, պարզապես, քաղաքական քննադատություն չէ։ Քաղաքագիտության լեզվով սա հավասարազոր է սեքյուրիտիզացման. գործընթաց, որի ընթացքում սոցիալական ինստիտուտը վերասահմանվում է որպես անվտանգության սպառնալիք, դրանով իսկ արդարացնելով բացառիկ միջոցները ՝ հետաքննությունները, սահմանափակումները, արգելքները, ձերբակալությունները՝ հանուն "պետական կայունության": Հենց որ այդ կառույցը հաստատվում է, օրենքը, որպես կանոն, հետևում է քաղաքականությանը, այլ ոչ թե՝ հակառակը", - վստահ է Հովհաննիսյանը։

"Համատեքստը պարզ է։ Հայաստանի նորագույն պատմությունը նշանավորվում է 2020 թվականի պատերազմով, Լեռնային Ղարաբաղում հայկական ինքնավարության փլուզմամբ և 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի ռազմական գործողությունից հետո զանգվածային ելքով ։ Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը նշել է, որ ավելի քան 100 600 հայեր ՝ Լեռնային Ղարաբաղի ողջ հայ բնակչությունը, մի քանի օրվա ընթացքում լքել է տարածաշրջանը՝ վկայակոչելով էթնիկ զտումների "հիմնավոր պնդումներն ու կասկածները": Շատ հայերի համար սա սոսկ աշխարհաքաղաքական հարված չէ, այլ քաղաքակրթական վերք. տների, եկեղեցիների, գերեզմանատների, ձեռագրերի և այն վայրերի կորուստ, որտեղ հավատն ու պատմությունը սերտորեն միահյուսվել են դարերի ընթացքում: Նման պահերին Եկեղեցու ձայնը երբեք զուտ "քաղաքական" չէ. այն հովվական և հիշատակի բնույթ է կրում ՝ հանդես գալով տեղահանվածների անունից, երբ պաշտոնական հռետորաբանությունը զգուշավոր է դառնում: Եկեղեցին կարող է աջակցել հաշտեցմանը, միաժամանակ հաստատելով, որ խաղաղությունը չի կարող հիմնված լինել հիշողության ջնջման վրա, և  տեղահանվածները պարզապես ծանոթագրություն չեն", - եզրափակել է Հովհաննիսյանը։