Խաչատուրյան․ Չնայած նվազագույն արտանետումներին՝ Հայաստանը բախվում է կլիմայի փոփոխության լուրջ հետևանքներին

Արմինֆո. Հայաստանն արդեն բախվում է կլիմայի փոփոխության լուրջ հետևանքներին, այն դեպքում, երբ համաշխարհային ջերմոցային գազերի արտանետումներին մեր ներդրումը կազմում է ընդամենը մոտ 0.02%, վերջին տասնամյակների ընթացքում երկրում միջին ջերմաստիճանը բարձրացել է ավելի քան 1 աստիճանով։

Այդ մասին հայտարարել է Հայաստանի նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը՝ ապրիլի 22-ին ելույթ ունենալով Աստանայում ՄԱԿ տարածաշրջանային բնապահպանական գագաթնաժողովում: Ինչպես հաղորդում է ՀՀ նախագահի աշխատակազմը, Վահագն Խաչատուրյանն իր ելույթում ասել է․

«Իմ անկեղծ երախտագիտությունն եմ հայտնում Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևին, ինչպես նաև Ղազախստանի կառավարությանը և ժողովրդին՝ ավանդական ջերմ հյուրընկալության և այս կարևոր միջոցառման գերազանց կազմակերպման համար։

Հայաստանը բարձր է գնահատում Ղազախստանի ջանքերը՝ տարածաշրջանում և դրա սահմաններից դուրս կլիմայի փոփոխության և բնապահպանական դեգրադացիայի դեմ պայքարում միջազգային համագործակցությունը խթանելու ուղղությամբ։ Այս համաժողովը կարևոր դեր է կատարում որպես երկխոսության հարթակ՝ համախմբելով կառավարություններին, գիտական համայնքին և քաղաքացիական հասարակությանը՝ կլիմայի փոփոխության, կենսաբազմազանության կորստի և հողերի դեգրադացիայի մարտահրավերներին դիմակայելու համար։

Լինելով դեպի ծով ելք չունեցող, զարգացող և լեռնային երկիր՝ Հայաստանը արդեն բախվում է կլիմայի փոփոխության լուրջ հետևանքներին, այն դեպքում, երբ համաշխարհային ջերմոցային գազերի արտանետումներին մեր ներդրումը կազմում է ընդամենը մոտ 0.02%։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում երկրում միջին ջերմաստիճանը բարձրացել է ավելի քան 1 աստիճան Ցելսիուսով և կանխատեսվում է, որ մինչև դարի կեսը կշարունակի աճել։ Կլիմայի փոփոխությունը հանգեցրել է առավել ծայրահեղ եղանակային երևույթների, ինչպիսիք են ջրհեղեղներն ու ջերմային ալիքները, որոնք առաջացնում են զգալի տնտեսական կորուստներ և սպառնում կենսապահովմանը։

Տեղումների նվազումը և սառցադաշտերի նահանջը նպաստում են ջրային ռեսուրսների սակավությանը։ Քաղցրահամ ջրի հասանելիությունը գնալով ավելի մեծ ճնշման տակ է հայտնվում, հատկապես գյուղական համայնքներում։ Ջրի սակավությունը սպառնում է խոցելի լեռնային էկոհամակարգերին, ազդում գյուղատնտեսության վրա և ընդհանուր առմամբ՝ մեր բնակչության բարեկեցության վրա:

Այս համատեքստում մենք ողջունում ենք Ղազախստանի նախաձեռնությունը՝ միջազգային գործընկերների հետ խորհրդակցություններ անցկացնելու ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման նպատակով համագործակցությունն ուժեղացնելու ուղղությամբ։ Հայաստանը ակտիվորեն կմասնակցի այդ խորհրդակցություններին։

Հայաստանը ցուցաբերում է պատասխանատվության բարձր զգացում և հանձնառություն՝ նպաստելու գլոբալ կլիմայական գործողություններին։ Մենք սահմանել ենք հավակնոտ նպատակներ՝ մինչև 2035 թվականը ջերմոցային գազերի արտանետումները նվազեցնելու 44%-ով՝ 1990 թվականի մակարդակի համեմատ՝ ներքին ջանքերի շնորհիվ, և մինչև 52%-ով՝ միջազգային աջակցության դեպքում։

Հայաստանը ստանձնում է այս պարտավորությունները՝ լիովին գիտակցելով իր ազգային հնարավորությունները և միջազգային համագործակցության կարևորությունը կլիմայի փոփոխության մեղմացման և հարմարվողականության առաջխաղացման գործում՝ առաջնորդվելով հավասարության և ընդհանուր, սակայն տարբերակված պատասխանատվությունների սկզբունքով։

Ջերմաստիճանի բարձրացումը կենսաբազմազանության կորստի հիմնական գործոններից է՝ ազդելով աշխարհի եզակի էկոհամակարգերի և էնդեմիկ տեսակների վրա՝ ունենալով խոր ազդեցություն մարդու առողջության, պարենային անվտանգության և տնտեսության վրա։ Հետևաբար չափազանց կարևոր է ընդլայնել գլոբալ ջանքերը կենսաբազմազանության պահպանության և կայուն օգտագործման ուղղությամբ։ Այս տարի Հայաստանը կհյուրընկալի Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի Կողմերի համաժողովի 17-րդ նիստը։

Սա արտացոլում է մեր փոքր երկրի ուժեղ հանձնառությունը՝ նպաստելու բնության պահպանության գլոբալ ջանքերին։ Հայաստանը անհամբերությամբ սպասում է այս տարվա հոկտեմբերին Երևանում ձեզ բոլորիդ ընդունելուն Կենսաբազմազանության COP17 համաժողովի շրջանակում՝ գնահատելու մեր առաջընթացը և բացահայտելու ուղիներ՝ արագացնելու շրջակա միջավայրի վերականգնման և պաշտպանության ջանքերը ներկա և ապագա սերունդների համար։

Միջազգային համագործակցությունը, ֆինանսական ռեսուրսների մոբիլիզացումը, փորձի և տեխնոլոգիաների փոխանակումը շարունակում են մնալ առանցքային՝ փոխկապակցված էկոլոգիական խնդիրներին դիմակայելու, կլիմայական կայունությունն ուժեղացնելու, կայուն գյուղատնտեսությանը և պարենային անվտանգությանը աջակցելու, ինչպես նաև ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարումը խթանելու համար։

Հայաստանը պատրաստ է համագործակցել իր տարածաշրջանային և միջազգային գործընկերների հետ, կիսվել մեր փորձով և սովորել մյուսներից։ Միասին մենք կարող ենք պաշտպանել մեր Երկիր մոլորակը և ապահովել մեր հասարակությունների երկարաժամկետ կայունությունն ու բարեկեցությունը»:

Ապրիլի 22-ին Աստանայում իր աշխատանքն է սկսել 2026 թվականի տարածաշրջանային բնապահպանական գագաթնաժողովը, որը նախաձեռնել է Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը։ Այն կոչված է միավորել Կենտրոնական Ասիայի երկրները ՝ ՄԱԿ-ի հետ համագործակցությամբ կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի ընդհանուր լուծումներ մշակելու համար:

ՏԲԳ-2026-ի նպատակն է ձևավորել բաց հարթակ կլիմայական և բնապահպանական մարտահրավերների վերաբերյալ համատեղ և գործնական լուծումների մշակման համար, որը միավորում է երկրների, տարածաշրջանների և գործընկերների լայն շրջանակ և Կենտրոնական Ասիայի օրինակով ցույց է տալիս, թե ինչպես է միջտարածաշրջանային համագործակցությունն ուժեղացնում գլոբալ ջանքերը:

Գագաթաժողովը լայն աջակցություն է ստացել միջազգային գործընկերների կողմից, ներառյալ ՄԱԿ-ը, երեք Ռիո-կոնվենցիաների քարտուղարությունները (ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության շրջանակային կոնվենցիա), ՄԱԿ-ի Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիան և ՄԱԿ-ի Անապատացման դեմ պայքարի կոնվենցիա,, ՄԱԿ ԵՏՀ, ՄԱԶԾ, ՄԱԿ-Հաբիթաթ, UNEP, UNICEF, UNFPA, FAO, UNESCO, UNIDO, WMO, ԱՄԿ, ՏՀԶԿ, IEA, Irena, ԱԶԲ, ՀԲ, IMWI, SWITCH-Asia եւ այլ կազմակերպություններ։ Մասնավորապես, Միավորված ազգերի կազմակերպությունն իր աջակցությունն է հայտնել Գլխավոր ասամբլեայի 2023 թվականի դեկտեմբերի 19-ի 78/147 բանաձևին ՝ "Կենտրոնական Ասիան բնապահպանական մարտահրավերների առջև. տարածաշրջանային համերաշխության ամրապնդում ՝ Հանուն կայուն զարգացման և բարգավաճման"։