Քոչարյան․ Փաշինյանի կողմից Արցախի ճանաչումն Ադրբեջանի կազմում ռուս խաղաղապահներին դրել էր կողմնակի դիտորդների կարգավիճակում

Արմինֆո. 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հրադադարի վերաբերյալ հայտարարությունը ռուս խաղաղապահներին որևէ մանդատով չէր օժտել, իսկ Արցախի հարցով Հայաստանի վարչապետի գործողություններն այդ խաղաղապահներին դրել էին կողմնակի դիտորդների կարգավիճակում։ Այդ մասին Հանրային հեռուստատեսության եթերում հայտարարել է ՀՀ երկրորդ նախագահ, "Հայաստան" դաշինքի առաջնորդ Ռոբերտ Քոչարյանը։

"2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարության բովանդակության սխալ ընկալում կա ռուս խաղաղապահների լիազորությունների վերաբերյալ․ կարող են զենք կիրառել, չեն կարող, ինչ կարող են անել, ինչ՝ ոչ։ Չի եղել ՄԱԿ Անվտանգության խորհրդի որոշում, և այդ ամենը չի իրականացվել ՄԱԿ Անվտանգության խորհրդի կանոնադրության 7-րդ գլխի համաձայն, որը վերաբերում է ուժի կիրառման մոդելին, այսպես կոչված՝ խաղաղության պարտադրանքին: Ինձ մոտ ստեղծվում է տպավորություն, որ դուք, կամ, չեք հասկանում, թե ինչ է տեղի ունեցել 44-օրյա պատերազմից հետո, կամ էլ չեք փորձել խորանալ այդ հարցի մեջ", - ասել է Քոչարյանը ՝ անդրադառնալով հաղորդավարի ՝ ՌԴ-ին ուղղված մեղադրանքներին ՝ իր միջնորդական առաքելությունը չկատարելու համար։

Քաղաքական գործիչն արձանագրել է, որ Ադրբեջանը Ռուսաստանի ճնշման տակ այն ժամանակ ստորագրել է այդ հայտարարությունը, որը ոչ թե խաղաղություն պարտադրելու, այլ Երևանի և Բաքվի համաձայնությամբ կողմերի միջև խաղաղապահների տեղակայման մասին էր:

"Բայց հենց որ կողմերից մեկը դուրս է գալիս այդ հայտարարությունից, խաղաղապահների գործառույթները, պարզապես, ավարտվում են։ Նման մոդել էր: Դա ՄԱԿ-ում որևէ տեղ չի արձանագրվել",- ասել է ՀՀ նախկին նախագահը։

Դիտարկմանը, թե Ադրբեջանը խախտել է պայմանավորվածությունները, և Ռուսաստանը ոչինչ չի ձեռնարկել՝ չնայած ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի ստորագրությանը հայտարարության ներքո, Քոչարյանն ուշադրություն հրավիրել այն հանգամանքին, որ ադրբեջանական կողմը խախտել է պայմանավորվածությունները միայն այն բանից հետո, երբ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Պրահայում ճանաչել էր Արցախը Ադրբեջանի կազմում։

Ի պատասխան իշխանամետ թեզի, թե, իբր, ավելի վաղ դա արել էր Պուտինը, Հայաստանի նախկին նախագահը հակադարձել է, որ Պուտինը երբեք դեմ չի արտահայտվել Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությանը: Նրա խոսքով ՝ դրա կարիքը չի էլ եղել։ "Իսկ ինչ է, ԱՄՆ-ը չի՞ ճանաչել Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը։ Ռուսաստանը, ԱՄՆ-ը, Ֆրանսիան (Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներ - խմբ.) բոլորն էլ ճանաչում էին Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը։ Արցախն ինքնորոշված ժողովուրդ էր, որի ինքնորոշման ճանաչման իրավունքն ընթացքի մեջ էր։ Այդ մասին էր Մինսկի գործընթացը և այդ մասին էին Մադրիդյան սկզբունքները։ Երբ Հայաստանը միակողմանիորեն, առանց իր գործընկերներին, օրինակ, Ռուսաստանին ծանուցելու, ճանաչում է Արցախն Ադրբեջանի կազմում, այդ ամբողջ կառույցը քանդվում է։ Անմիջապես ողջ ղարաբաղյան շարժումը վերածվում է անջատողականի, իսկ Արցախի Պաշտպանության բանակը դառնում է անօրինական զինված կազմավորում։ Ադրբեջանը դա արդեն անվանել է ահաբեկչական կազմավորում, և ամբողջ կառույցը քանդվել է։ Մի պաշտոնյայի ստորագրությունը քանդեց ողջ կառուցվածքը", - ընդգծել է Քոչարյանը։

Փաշինյանին սպիտակեցնելով Արցախի կորուստն ամբողջությամբ ռուսական կողմի վրա բարդելու հաղորդավարի փորձերին ի պատասխան՝ ՀՀ նախկին նախագահը ևս մեկ անգամ ընդգծել է, որ Արցախը գտնվել է իր ինքնորոշման միջազգային ճանաչման ճանապարհին: Նրա խոսքով ՝ դա կարող էր տեղի ունենալ մեկ տարի անց, 5 տարի անց, սակայն Հայաստանի որոշումը քանդեց այդ ամբողջ կառույցը ։ "Խնդիրը դա է։ Բոլորը ճանաչում էին Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը, բայց բոլորն էլ ասում էին, որ ինքնորոշման գործընթացը շարունակվում է։ Սա հակամարտությունից հետո ինքնորոշման դասական օրինակ է։ Մենք այդ գործընթացում էին", - ասել է Քոչարյանը, հավելելով, որ ռուս խաղաղապահները ուժի կիրառման մանդատ չունեին։ Նա հավելել է, որ երբ կողմերից մեկը դուրս է գալիս գործընթացից, խաղաղապահները վերածվում են զրահամեքենաներով և ինքնաձիգներով կողմնակի դիտորդների:

"Նրանք, ըստ էության, զենք կիրառելու մանդատ չեն ունեցել։ Նրանք այլ լիազորություններ չունեին, քանի որ նրանց նման կողմնակի դիտորդի էր վերածել Հայաստանը։ Նա (Փաշինյանը-խմբ.) քանդեց ամբողջ կառույցը, որը թույլ էր տալիս պահպանել այդ փխրուն իրավիճակը ՝ միայն իր մեկ ստորագրությամբ",- ասել է նա։

Դիտարկմանը, թե Ռուսաստանն ու ՀԱՊԿ-ը չպաշտպանեցին Հայաստանը, երբ 2022 թվականին նրա վրա հարձակվեցին, Քոչարյանն առաջարկել է հասկանալ իրավիճակը, և հարց է տվել, թե արդյոք Հայաստանն՝ ինքը, պատերազմել է։ Նրա խոսքով՝ երբ դու հայտարարում ես, որ չես կռվելու լեռան համար, որտեղ 9 ամիս ձյուն է դրած, ինչի՞ մասին է դա խոսում։ "Երբ դու փչացնում ես հարաբերությունները ՀԱՊԿ շրջանակներում, դա խոսում է այն մասին, որ դու դառնում ես անվստահելի, կասկածելի գործընկեր այդ դաշինքի գործընկերների շրջանում ։ Շատ լավ կլիներ, որ ՀԱՊԿ-ը պաշտպաներ, բայց խոսքը դրա մասին չէ։ Դու ամեն ինչ արել ես, որ քո գործընկերների մոտ կասկածներ առաջացնես", - ասել է քաղաքական գործիչը։

Այդ առնչությամբ նա օրինակ է բերել, երբ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հարձակվել էր Իրանի վրա՝ այդ մասին չտեղեկացնելով ՆԱՏՕ-ի գործընկերներին, իսկ հետո, երբ հայտնվել էր բարդ իրավիճակում, օգնություն էր խնդրել Հյուսիսատլանտյան դաշինքից, սակայն մերժում էր ստացել՝ պատճառաբանված հենց Թրամփի անհարգալից վերաբերմունքով ։ Նա ընդգծել է նման փաստաթղթերի բացարձակացման անթույլատրելիությունը, նշելով, որ Հայաստանի նման պետությունները պետք է այնպես անեն, որ գերտերությունն առիթ չունենա հրաժարվելու իր պարտավորությունների կատարումից։ ՀՀ երկրորդ նախագահն ընդգծել է, որ ինքը ստեղծված իրավիճակը կլուծեր մեկ զանգով: Ավելին, նա ընդգծել է, որ 44-օրյա պատերազմն իր օրոք չէր լինի, քանի որ հենց Հայաստանն է Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ հրահրել այդ պատերազմը։