Միջազգային իրավունքի մասնագետը՝ ՄԻԵԴ-ի առաջին որոշման մասին. Միայն դատական ակտը կարող է խանգարել Ադրբեջանին լեգիտիմացնել իր գործած հանցագործությունները

Արմինֆո. 2016 թվականի ապրիլյան քառօրյա պատերազմի հետ կապված գործերով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (ՄԻԵԴ) որոշումը կարևոր է նրանով, որ հենց դատական ակտը կարող է խանգարել Ադրբեջանին լեգիտիմացնել ռազմական ագրեսիայի ընթացքում գործած հանցագործությունները։

Այս մասին Երևանում կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտարարել է միջազգային իրավունքի մասնագետ, փաստաբան Արա Ղազարյանը՝ խոսելով այն մասին, թե ինչու է այդքան կարևոր ՄԻԵԴ-ի որոշումը 2016 թվականի 4-օրյա ապրիլյան պատերազմի գործերով։

Ինչպես պարզաբանել է իրավաբանը, խնդիրն այն է, որ սա պարզապես մոնիթորինգային զեկույց կամ հոդված չէ, այլ հենց դատական ակտ։ «Իսկ ցանկացած դատական ակտ դառնում է անհերքելի, եթե այն արձանագրվում է որպես պատմական փաստ։ Հենց այս հանգամանքն է այստեղ առանցքայինը։ Նման որոշումները կարող են խարխլել Ադրբեջանի կողմից առաջ մղվող այն թեզը, թե ինքն իբր զոհ է, իսկ հայկական կողմը՝ ագրեսոր։ Սա կարևոր է նաև այն ագրեսիվ հռետորաբանության ֆոնին, որն Ադրբեջանն առաջ է մղում», - պարզաբանել է Ղազարյանը։

Այսպիսով, նրա խոսքով, չնայած ադրբեջանական կողմի առարկություններին ու բողոքներին, այդ թվում՝ հայկական տեղանունները չօգտագործելու պահանջներին, ՄԻԵԴ-ը բարձր է մնացել իր որդեգրած դիրքորոշման մեջ։ «Ինչպես արդեն ասացի, այստեղ կարևոր է հենց այն, որ դա դարձել է պատմական փաստ։ Քանի որ, եթե խոսում ենք քաղաքական դիսկուրսի մասին, ապա որպես կանոն, այնտեղ մի օրակարգին փոխարինելու է գալիս մեկ ուրիշը, և երրորդ օրը ամեն ինչ մոռացվում է։ Մինչդեռ դատական ակտը մնում է», - ուշադրություն է հրավիրել միջազգային իրավունքի մասնագետը։

Որպես երկրորդ կարևոր հանգամանք՝ Ղազարյանը նկատել է, որ ՄԻԵԴ-ը նման որոշումներ կայացնում է դժվարությամբ, հատկապես այն դեպքերում, երբ խոսքը վերաբերում է զինված հակամարտության ակտիվ փուլում տեղի ունեցած ռազմական հանցագործությանը։ «Նման դեպքերում, որպես կանոն, ՄԻԵԴ-ը ձեռնպահ է մնում նման որոշումների կայացումից։ Սակայն տվյալ դեպքում որոշման մեջ ուղղակիորեն մատնանշվում է Ադրբեջանի կողմից կատարված հանցագործության առկայությունը։ Եվ այս իմաստով ադրբեջանական կողմը ստիպված է ընդունել դա, որքան էլ փորձի լեգիտիմացնել իր նախաձեռնած ռազմական գործողությունները, քանի որ հենց դատական ակտերն են ունակ խարխլելու իրենց կողմից կառուցվող «պատմական ճշմարտության» այսպես կոչված մեկնաբանությունը», - պարզաբանել է իրավաբանը։

Նա նաև մատնանշել է որոշման՝ նյութաիրավական հիմքով կայացման կարևորությունը։ Այս կապակցությամբ Ղազարյանը ենթադրել է, որ նման որոշումը եզակի չի լինի, և դրան կհետևեն այլ դատական ակտեր ևս, որոնք վերաբերում են ակտիվ մարտական գործողությունների գոտում իրականացված դաժանություններին։ «Այս որոշումն ի թիվս այլնի կարևոր է նաև այն պատճառով, որ կասկածի տակ է դնում այսպես կոչված «Հայրենական պատերազմի» լեգիտիմությունը կամ 2016 և 2020 թվականներին «Ադրբեջանի գործողությունների ինքնապաշտպանական բնույթի» մասին հայտարարությունները։ Քանի որ հենց դրան է ձգտում ադրբեջանական կողմը՝ արդարացնել իրագործված ահաբեկչական գործողություններն ու ագրեսիվ պատերազմը։ Եվ հենց դրանում է նաև կայանում այս դատական ակտերի արժեքը», - ամփոփել է իրավաբանը։

Հիշեցնենք, որ հունիսի 18-ին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը հրապարակել է իր առաջին որոշումը 2016 թվականի ապրիլյան քառօրյա պատերազմի հետ կապված գործերով։ ՄԻԵԴ-ը, ի թիվս այլնի, սահմանել է, որ Ադրբեջանը խախտել է հայ զինվորի կյանքի իրավունքը և խոշտանգումների արգելքը (գլխատում և մարմնի անդամահատում)։ Ադրբեջանին պարտավորեցրել են 90 000 եվրո փոխհատուցում վճարել զոհի հարազատներին։ Միջազգային իրավական հարցերով ներկայացուցչի գրասենյակի նախկին ղեկավար Լիպարիտ Դրմեյանը նշել է, որ սա կարևոր նախադեպ է 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի զոհերի իրավունքների պաշտպանության համար ներկայացված բողոքների մասով։