Ամենայն հայոց կաթողիկոսը և Գերագույն հոգևոր խորհրդի հոգևորականները ենթակա են արդարացման՝ հանցակազմի բացակայության պատճառով - եզրակացություն

Արմինֆո. Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն և Գերագույն հոգևոր խորհրդի հոգևոր անդամները ենթակա են արդարացման ՀՀ իշխանությունների կողմից հարուցված քրեական գործով՝ արարքի քրեաիրավական անօրինականության ապացույցների բացակայության կամ նրանց վերագրվող փաստական հանգամանքների ապացույցների բացակայության պատճառով։

Այս մասին ասվում է քրեական դատավարության ոլորտի մասնագետների խմբի նախաձեռնությամբ կազմված amicus curiae («դատարանի բարեկամ») կարծիքում։ Կարծիքը պատրաստել են իրավագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀՀ վաստակավոր իրավաբան Արթուր Ղամբարյանը, իրավագիտության թեկնածու Արտակ Ղազարյանը, իրավագիտության թեկնածու Զորայր Հարությունյանը և Ռուս-Հայկական համալսարանի քրեական իրավունքի և քրեական դատավարության իրավունքի ամբիոնի ասպիրանտ Գրիգոր Չապանյանը։

Մոսկվայի Հայ եկեղեցու Ֆեյսբուքյան էջում հրապարակված եզրակացության մեջ նշվում է, որ հաշվի առնելով Ամենայն հայոց կաթողիկոսի և Գերագույն հոգևոր խորհրդի հոգևորական անդամների քրեական հետապնդման շուրջ լայնածավալ հասարակական բողոքը, ինչպես նաև դրա բացառիկ պատմական նշանակությունը հայ ժողովրդի և Սուրբ Հայ Առաքելական եկեղեցու համար, քրեական դատավարության մասնագետների խմբի նախաձեռնությամբ մենք պատրաստել և այս գործով ներկայացրել ենք amicus curiae համառոտագիր՝ Գերագույն պատրիարքին և դատավորին։

Շեշտվում է, որ համառոտագիրը կազմվել է բացառապես իրավական վերլուծության հիման վրա՝ առանց քաղաքական կամ այլ գնահատականների, և նպատակ ունի նպաստել արդարադատության իրականացմանը։

«Այսպիսով, նախ, «կարգալույծ» անելու գործողությունը զուրկ է քրեական անօրինականությունից»։ Այն կարգավորվում է բացառապես եկեղեցական կանոնական իրավունքով և դուրս է պետական դրական իրավունքի շրջանակից։

Երկրորդ, Ամենայն հայոց կաթողիկոսի և այլ հոգևորականների նկատմամբ քրեական հետապնդման հարուցումը նրանց կարգալույծ անելու համար հանդիսանում է Եկեղեցու ներքին գործերին հանցավոր միջամտություն և խախտում է Սահմանադրությամբ և միջազգային իրավունքով երաշխավորված պետության և եկեղեցու բաժանման սկզբունքները, ինչպես նաև կրոնական կազմակերպությունների ինքնավարությունը (ՀՀ Սահմանադրության 17-րդ և 41-րդ հոդվածներ, Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 9-րդ հոդված, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունք և Վենետիկի հանձնաժողովի դիրքորոշումներ)», - ասվում է պատրաստված փաստաթղթի տեքստում։

Երրորդ, եզրակացության հեղինակների կարծիքով, Գերագույն հոգևոր խորհրդի հոգևորական անդամներին վերագրվող արարքը չունի հանցագործության օբյեկտիվ տարր, այսինքն՝ կոնկրետ արարք։ Նրանք ներկայացրել են կարգալույծ անելու առաջարկ, որը վերջնական որոշում չէ։

«Չորրորդ, այս դեպքում քրեական հետապնդման հարուցումը խախտել է իրավական որոշակիության և կանխատեսելիության պահանջները. միջոցը կիրառող դատական ակտը Հայցի ապահովման կարգալույծ լինելը ուղղակիորեն չէր արգելում կարգալույծ լինելը, և նման արգելք չէր կարող ենթադրվել դատական ակտը intra legem analogia («օրենքի շրջանակներում») կանոնով մեկնաբանելով։ Հետևաբար, քրեական պատասխանատվության սահմանները որոշվել են միայն հետագայում, ինչը հակասում է քրեական իրավունքի որոշակիության և օրինականության սկզբունքներին», - շարունակվում է կարծիքը։

Հինգերորդ, կարծիքը ուշադրություն է հրավիրում այլընտրանքային փաստարկի վրա և նշում, որ նույնիսկ հանցագործության ձևական տարրերի առկայության դեպքում, այս դեպքում մեղադրվող արարքը աննշան է (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 16-րդ հոդվածի 2-րդ մասը): Նշվում է, որ կարգալույծ լինելուց հետո Արման Սարոյանը փաստացի շարունակել է իր գործունեությունը որպես թեմի առաջնորդ՝ կրելով եպիսկոպոսական զգեստներ և զբաղեցնելով առաջնորդի պաշտոնը: Ավելին, պետությունը շարունակել է նրան ճանաչել որպես Եկեղեցու բարձրաստիճան ներկայացուցիչ. ՀՀ վարչապետի թիվ 251-Ա որոշմամբ Արման (նախկինում եպիսկոպոս Գևորգ) Սարոյանը ընդգրկվել է Ներման խորհրդատվական հանձնաժողովում՝ որպես Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու ներկայացուցիչ։

«Այս հանգամանքը հստակ ցույց է տալիս, որ արարքը չի խոչընդոտել արդարադատության բնականոն իրականացմանը և, հետևաբար, համաչափության սահմանադրական սկզբունքի տեսանկյունից, չի կարող ծառայել որպես քրեական պատասխանատվության հիմք»: Վերոնշյալի հիման վրա մենք «ընդգծում ենք, որ Ամենայն հայոց կաթողիկոսը և Գերագույն հոգևոր խորհրդի հոգևորականները ենթակա են արդարացման՝ արարքի քրեական անօրինականության ապացույցների բացակայության կամ նրանց վերագրվող փաստական հանգամանքները չապացուցելու պատճառով», - եզրակացրել են իրենց պատրաստած կարծիքում իրավաբանները։

Հիշեցնում ենք, որ 2025 թվականի մայիսից ի վեր Հայաստանի իշխանությունները սկսել են ակտիվ հակաեկեղեցական քաղաքականություն և ձգտում են Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին II-ի հրաժարականին, ով ընտրվել է այս պաշտոնում ցմահ։ Այս արշավի շրջանակներում հետապնդվում են և՛ հոգևորականները, և՛ Եկեղեցուն աջակցող քաղաքացիները։ Պետք է նշել, որ Սահմանադրության համաձայն՝ Հայաստանը աշխարհիկ պետություն է, որտեղ եկեղեցին և պետությունը բաժանված են։ Միևնույն ժամանակ, ճանաչվում է Հայ եկեղեցու «բացառիկ առաքելությունը»։ Հայ առաքելական եկեղեցին (ՀԱԵ) ազգային ինքնության պահպանման գործում։

Ավելին, ինչպես հայտնի դարձավ օգոստոսի 19-ին, կաթողիկոսին պաշտոնանկ անելու հարցը ներառված է Փաշինյանի կառավարության 2026-2031 թվականների ծրագրում։