Հայաստանում կոռուպցիան շարունակում է լուրջ մարտահրավեր մնալ

Արմինֆո. Հայաստանում կոռուպցիան շարունակում է լուրջ մարտահրավեր մնալ ։ Այս մասին ասվում է Հայաստանի ՔՀԿ-ների հակակոռուպցիոն կոալիցիայի կառավարման խորհրդից Արմինֆո ստացված հայտարարության մեջ:

Նշվում է, որ Հայաստանի քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների Հակակոռուպցիոն Կոալիցիան (այսուհետ ՝ կոալիցիա), ի դեմս իր կառավարման խորհրդի, ընդգծում է ՀՀ կառավարության ջանքերը կոռուպցիայի դեմ պայքարի ոլորտում և ողջունում է ՀՀ 2023-2026 թվականների հակակոռուպցիոն ռազմավարության և դրա իրականացման միջոցառումների ծրագրի մշակման գործընթացի կազմակերպումը, ինչպես նաև աշխատանքային խմբի ստեղծումը: ՀՀ արդարադատության նախարարի հրամանով ստեղծված այս խումբը, որի կազմում ընդգրկված են պետական մարմինների, կոալիցիայի, ԱԱԻ և այլ շահագրգիռ կողմերի ներկայացուցիչներ, մշակել է հակակոռուպցիոն ռազմավարություն ՝ մասնակցային սկզբունքի հիման վրա:

Կոալիցիան ընդգծել է նաև ՀՀ իրավասու պետական մարմինների և քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների (ՔՀԿ) արդյունավետ համագործակցությունը GRECO-ի և USAID-ի շրջանակներում և գոհունակություն հայտնել միջազգային մասնագիտացված կառույցների կողմից Հայաստանի դրական գնահատականների, ինչպես նաև Հայաստանում հակակոռուպցիոն բարեփոխումների իրականացման գործընթացում ԵՄ-ի և USAID-ի շարունակական ջանքերի կապակցությամբ:
Միջգերատեսչական հակակոռուպցիոն կառավարման վերահսկողության մեջ կոալիցիան կարևորեց հակակոռուպցիոն կազմակերպությունների միջգերատեսչական ասոցիացիայում (iaaca) բանակի դիրքի վերահսկման անհրաժեշտությունը և բանակի հակակոռուպցիոն ինստիտուցիոնալ համակարգի նախակայանի ընդգրկումը ասոցիացիայի ղեկավարության կազմում:

Կոալիցիան բարձր է գնահատել նաև ՀՀ կառավարության գործունեությունը կոռուպցիայի դեմ պայքարի տարբեր ուղղություններով, ներառյալ ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման ինստիտուտի կիրառումը և մասնավոր հատվածում կոռուպցիայի կանխարգելմանն ուղղված ջանքերը: Կոալիցիայում գովել են նաև Կոռուպցիայի կանխարգելման ոլորտում իրականացվող բարեփոխումները, մասնավորապես ՝ սահմանափակումների և պաշտոնատար անձանց նվերների հաշվառման համակարգի կատարելագործումը: Կոալիցիան վերահաստատում է իր պատրաստակամությունը ՝ շարունակելու փորձագիտական աջակցություն ցուցաբերել այս ինստիտուտի հետագա կատարելագործման ուղղությամբ:

Միաժամանակ, կոալիցիան հիմնավոր մտահոգություններ ունի վերջին շրջանում Հայաստանում արձանագրված իրավիճակի վերաբերյալ: Հատկապես մտահոգիչ են հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահի, հակակոռուպցիոն ինստիտուցիոնալ համակարգի մարմիններից մեկի, ինչպես նաև Բարձրագույն դատական խորհրդի նախագահի հրաժարականի գործընթացները:

ՀՀ Սահմանադրությամբ ամրագրված իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սկզբունքը սահմանում է, որ Պետական իշխանությունն իրականացվում է բացառապես Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան ՝ օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման հիման վրա: ՀՀ օրենսդրությունը նախատեսում է համապատասխան իրավական գործիքակազմ, որի միջոցով իշխանության տարբեր ճյուղերի ներկայացուցիչները կարող են փոխադարձ վերահսկողություն իրականացնել բացառապես իրավական մեխանիզմների կիրառման միջոցով", - ասված է հայտարարության մեջ:

Կոալիցիայում մտահոգություն են հայտնել ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման ինստիտուտի կատարելագործման գործընթացի ուշացման կապակցությամբ: Նշվում է, որ նույնիսկ իրավական այս անորոշության պայմաններում ՀՀ հակակոռուպցիոն դատարանները շարունակում են քննել նման հայցեր և որոշումներ կայացնել առանց ՍԴ-ի վերջնական որոշման ՝ օրենքի սահմանադրականության հարցի վերաբերյալ: "Այս իրավիճակը կարող է հանգեցնել լուրջ իրավական հետևանքների և անորոշությունների", - ասվում է հայտարարության մեջ:

Կոալիցիայում մտահոգիչ են համարել որոշ գործերով դատավարությունների ընթացքում քաղաքական ազդեցության հնարավոր դրսևորումները: Օրինակ, ուշագրավ է Քաղաքաշինության կոմիտեի նախկին նախագահ Վահագն Վերմիշյանի գործով վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարանի որոշումը, երբ, բեկանելով ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, անձին մի շարք դրվագներով անմեղ ճանաչեց, Այնուամենայնիվ, պատիժների համակցության արդյունքում ազատազրկման վերջնական ժամկետը պահպանվեց նույնը, ինչը լուրջ հարցեր է առաջացնում դատավարության անկախության և անկողմնակալության վերաբերյալ:

"Կոալիցիան գտնում է, որ Հայաստանում համակարգային կոռուպցիան դեռևս հաղթահարված չէ, ինչը կարող է պայմանավորված լինել հետևյալ հանգամանքներով.հակակոռուպցիոն ինստիտուցիոնալ համակարգի մարմինները դեռևս չեն հասել լիակատար անկախության, այդ թվում ՝ ինստիտուցիոնալ և ֆունկցիոնալ, այդ մարմինների ղեկավար պաշտոնները հիմնականում լրացվել են ոչ թե մասնագիտական չափանիշների հիման վրա բաց և թափանցիկ մրցույթների անցկացման, այլ քաղաքական պայմանավորվածությունների արդյունքում մրցույթների անվան տակ: Ավելին, հակակոռուպցիոն մարմինների ղեկավարների ընտրության մրցութային խորհուրդներում, որտեղ օրենքով պետք է ներգրավվեն անկախ մասնագիտացված ՔՀԿ-ների ներկայացուցիչներ, օրենքի խախտմամբ ընդգրկվում են փոխկապակցված ՀԿ-ները: Վերջին նման դեպքը հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահի ընտրության մրցութային խորհրդի ձևավորումն էր ՝ երկու ՀԿ-ների ներկայացուցիչների ընտրության մասով ։

Բացի այդ, մեր դիտարկումներով, ոչ լիարժեք արդյունավետ և արդարացիորեն իրականացվում է նաև հակակոռուպցիոն մարմինների համալրումը պրոֆեսիոնալ և բարեխիղճ կադրերով: Իսկ բացակայում են միջազգային զարգացման որոշ գործընկերների կողմից հակակոռուպցիոն ոլորտում ՔՀԿ - ներին տրամադրվող աջակցության արդյունավետության գնահատման օբյեկտիվ մեխանիզմները", - ասվում է հայտարարության մեջ ։

Կոալիցիան ուշադրություն է դարձնում նաև հետևյալ խնդրահարույց միտումներին. Մասնավորապես, միջազգային որոշ կազմակերպությունների կողմից զգալի ֆինանսական միջոցների հատկացում իշխող քաղաքական ուժի հետ կապված հասարակական կազմակերպություններին, այդ թվում ՝ հակակոռուպցիոն ոլորտում:
"Մեր ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ այդ գործընթացները հաճախ իրականացվում են ոչ բավարար թափանցիկության և մրցակցային ընթացակարգերի պայմաններում ։ Հատկանշական է, որ միլիարդավոր դրամների ֆինանսավորումը հակակոռուպցիոն ոլորտում դեռևս չի հանգեցրել համակարգային արդյունքների, ինչի մասին են վկայում երկրում համակարգային կոռուպցիայի դրսևորումները, Հայաստանի կոռուպցիայի ընկալման համաթվի վերջին տարիների ցուցանիշները և հակակոռուպցիոն ինստիտուտների անկախության հետ կապված մարտահրավերները: Ուշագրավ է նաև վերոնշյալ կազմակերպությունների, հատկապես հակակոռուպցիոն ոլորտում դիրքավորվող ՀԿ-ների դիրքորոշման բացակայությունը հակակոռուպցիոն կոմիտեի և ԲԴԽ նախագահների հրաժարականի կարևորագույն հարցի վերաբերյալ ՝ չնայած միջադեպից անցած մեկամսյա ժամկետին:

Մտահոգիչ է նաև իշխող քաղաքական ուժի, պետական մարմինների և պետական պաշտոնատար անձանց կողմից զանգվածային լրատվամիջոցների, հակակոռուպցիոն գործիչների և նրանց ղեկավարած ՀԿ - ների դեմ դատական հայցերի ներկայացումը ՝ հանրային համակարգային խնդիրների և հնարավոր կոռուպցիոն ռիսկերի վերաբերյալ նրանց արտահայտած կարծիքների վերաբերյալ", - ասվում է հայտարարության մեջ:
Հաշվի առնելով վերոգրյալը ՝ կոալիցիայի կառավարման խորհուրդը վերահաստատում է իր կարծիքը, ըստ որի կոռուպցիայի դեմ արդյունավետ պայքարի համար անհրաժեշտ են հետևյալ հիմնարար նախադրյալները ՝ հակակոռուպցիոն ինստիտուցիոնալ համակարգի անկախ մարմինների կայացում, անկախ հակակոռուպցիոն ինստիտուցիոնալ համակարգի բոլոր մարմինների ղեկավար պաշտոնների համալրում պրոֆեսիոնալ, բարեխիղճ և արժանապատիվ կադրերով բացառապես բաց, թափանցիկ, արժանիքների վրա հիմնված և ապաքաղաքական մրցույթների և ընթացակարգերի միջոցով; հասարակության մեջ հակակոռուպցիոն կրթության արմատավորում և հակակոռուպցիոն իրազեկման լայնածավալ արշավների իրականացում, կոռուպցիայի կանխարգելման արդյունավետ մեխանիզմների ներդրում, կոռուպցիոն հանցագործությունների և պատասխանատվության բացահայտման անխափան մեխանիզմների կիրառում ՝ զերծ որևէ քաղաքական միջամտությունից և ընտրական մոտեցումներից:

Կոալիցիան նաև հայտարարում է, որ հետևելու է հակակոռուպցիոն կոմիտեի նոր նախագահի և ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձումը համակարգող ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալի ընտրության և նշանակման ողջ գործընթացին ՝ ապահովելու գործընթացի թափանցիկությունն ու օրենքին համապատասխանությունը:
Հիշեցնենք, որ Հայաստանի ՔՀԿ-ների հակակոռուպցիոն կոալիցիան քաղաքացիական հասարակության մասնագիտական կառույց է, որը հիմնադրվել է 2014թ.նոյեմբերի 28-ին Երևանում: Ներկայումս կոալիցիայի անդամ են ավելի քան 50 քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններ, իսկ քարտուղարության գործառույթներն իրականացնում է Իրավաբանների հայկական ասոցիացիան: