Ադրբեջանի և Ռուսաստանի հարաբերությունների վատթարացումը պետք է դիտարկել աշխարհաքաղաքական մատրյոշկայի ձևաչափով. քաղաքագետ

Արմինֆո.Ադրբեջանի և Ռուսաստանի միջև հարաբերությունների վատթարացումը պետք է դիտարկել ոչ թե առանձին, այլ "աշխարհաքաղաքական մատրյոշկայի" ձևաչափով ՝ Թուրքիայի, Իրանի և, իհարկե, Մեծ Բրիտանիայի մասնակցությամբ: Նման կարծիք է հայտնել բուլղարացի հայտնի վերլուծաբան - միջազգայնագետ Պլամեն Պասկովը՝  YouTube-ի իր ալիքում։ Ընդ որում, "մատրյոշկայի" բաղադրիչներից գեթ մեկը հաշվի չառնելու փորձը կհանգեցնի խիստ թերի, մեղմ ասած, աղավաղված պատկերի։

Պասկովի ասելով, եթե Ռուսաստանի նկատմամբ Ադրբեջանի վերաբերմունքը լիներ սուբյեկտային, ինքնաբավ, ապա երկու երկրների միջև երբեք խնդիրներ չէին լինի: Սա ոչ միայն Ռուսաստանում ադրբեջանական հսկայական համայնքի առկայության հարց, որը միլիարդավոր գումարներ է ուղարկում հայրենիք, այլև Ռուսաստանի կողմից Բաքվին որակյալ չեչենական նավթի տրամադրումը, որը խառնվում է Բաքվի ցածրորակ նավթի հետ և արտահանվում: Դա նաև զուտ տնտեսական կապերն են երկրների միջև։

Սակայն լարված հարաբերությունների պատճառը թաքնված է թուրքական գործոնի առկայության մեջ, մասնավորապես, այն,  որ Ադրբեջանն աստիճանաբար դառնում է Թուրքիայի վիլայեթ, առայժմ՝ ոչ ֆորմալ։ Վիլայեթացման այդ գործընթացը թելադրում է Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև կայուն ցամաքային ռազմավարական լոգիստիկ ճանապարհի առկայության անհրաժեշտությունը՝ Նախիջևանի ինքնավարության տարածքով, որն արդեն գտնվում է թուրքական ինֆիլտրացիայի ավարտական գործընթացի ներքո։ Այդ ծրագրի իրականացման համար Թուրքիային խանգարում է հարավային Հայաստանի 40 կմ հատվածը, որն ապահովում է Իրանի սահմանային կապը Հայաստանի, ապա նաև Ռուսաստանի հետ: Այսպիսով կտրվում է Ռուսաստանի հետ Իրանի հաղորդակցության անհրաժեշտ և օգտակար ուղիներից մեկը, քանի որ այդ ուղիիները ոչ միայն դիվանագիտական, այլև ռազմատնտեսական, ռազմավարական են։

Ուստի, երբ խոսքը գնում է Թուրքիայի համար այդ միջանցքի աշխարհաքաղաքական անհրաժեշտության մասին, Պասկովի համոզմամբ, պետք է հաշվի առնել Մեծ Բրիտանիայի երկարաժամկետ շահերն այդ տարածաշրջանում։ Փաստորեն, ինչպես կարծում է քաղաքագետը, հենց Բրիտանիան է այդ գործընթացի վերջնական շահառուն՝ դրդելով և օգնելով Թուրքիային և Ադրբեջանին իրականացնել նախագիծը:

Թուրքիան, նրա կարծիքով, ինչպես եղել է, համաշխարհային պատերազմների ոչ մեծ ընդհատումներով, այդպես էլ մնում է Մեծ Բրիտանիայի կարեւոր սուբյեկտային ներկայացուցիչը, որը շարունակում է սեպ խրել Ռուսաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ հարաբերություններում եւ, միեւնույն ժամանակ, որոշակի հեռավորության վրա պահել Թուրքիայի եւ Ռուսաստանի հարաբերությունները ՝ չնայած փոխադարձ շահերի, էներգետիկ, տնտեսական, առեւտրային եւ ներդրումային մեծ շահերի առկայությանը: Ուստի Թուրքիայի և Ռուսաստանի չափազանց մերձեցման օրինակներն ավարտվում են կամ Ռուսաստանի դեսպանի սպանությամբ, ինչն, անշուշտ, casus belli է, կամ Սիրիայի երկնքում ռուսական գրոհային ինքնաթիռի խոցմամբ։

Այդ պատճառով Թուրքիան Ռուսաստանի հանդեպ իրեն պահում է սինուսոիդային, առանց որոշակի կայուն վարքագծի։ "Բայց չէ որ դա չի բխում Թուրքիայի շահերից, որը Ռուսաստանի հետ բազմաթիվ շահեր ունի ՝ գազային, ռազմատեխնիկական, տնտեսական, կապալառու-շինարարական։ Եվ Թուրքիան պետք է շնորհակալ լիներ և իրեն առնվազն կայուն պարկեշտ պահեր Ռուսաստանի հանդեպ։ Իսկ Թուրքիան դա չի անում, "բայրաքթարներ" է վաճառում Ուկրաինային, վիճում է Ռուսաստանի հետ հացահատիկի գործարքի շուրջ եւ այլն: Այնպես որ, ինչպես Էրդողանի, այնպես էլ Ալիեւի պահվածքը չի համապատասխանում նրանց մեծ ինքնաբավ շահերին", - նշել է Պասկովը: Ուրեմն, ինչպես նա կարծում է, կա ինչ-որ այլ բան, և այդ այլ բանը կոչվում է Մեծ Բրիտանիա, որը Թուրքիայից ոչ պակաս ձգտում է կտրել Իրանը Ռուսաստանից և լրջորեն ու վաղուց է դիտարկում Իրանի մասնատման ու թուլացման հնարավորությունը, այդ թվում, , այսպես կոչված, իրանական Ադրբեջանում  անջատողականության բորբոքման հաշվին, որտեղ նրա գործակալական ցանցն արդեն վաղուց աշխատում է Մոսադից ոչ ավելի վատ, այլ, նույնիսկ, ավելի լավ։

 Պասկովը կարծում է, որ Թուրքիային այսօր շատ համարձակորեն թափանցում է ռուսական Կովկաս, և հմտորեն ներզտվում է Ռուսաստանի Պովոլժիեում, ինչին օգնում է նաև Ադրբեջանը։