Արևելագետ. Այսօրվա դրությամբ խաղաղության դարաշրջանի մասին խոսել չի կարելի

Արմինֆո. Խաղաղության դարաշրջանի մասին այսօր խոսել չի կարելի։ Արևելագետ Սերգեյ Մելքոնյանն այդպես է մեկնաբանել Վաշինգտոնում կայացած հայ-ադրբեջանական հանդիպման արդյունքները։

Խոսելով այն մասին, թե ինչ է ստացել Հայաստանն օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում կայացած հանդիպումից, փորձագետն արձանագրել է, որ խաղաղության պայմանագրի նախաստորագրումը թույլ է տալիս հետաձգել հնարավոր էսկալացիան, բայց ոչ՝ չեղարկել այն: Նրա խոսքով, նաեւ ուրվագծվել է Թուրքիայի հետ սահմանի բացման հեռանկար, թեեւ այստեղ, հնարավոր է, ավելի շատ խնդիրներ լինեն, քան օգուտներ:

Անդրադառնալով այն բանին, թե ինչ է ստացել Ադրբեջանը, Մելքոնյանը նշել է, որ, առաջին հերթին, դա ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի լուծարումն է՝ "ղարաբաղյան հարցի" փակման օրինականացումը: "Երևանն ու Բաքուն արդեն համատեղ դիմում են ուղարկել ԵԱՀԿ։ Սակայն ընթացակարգը մնում է անհասկանալի. արդյոք համանախագահները (Ռուսաստանը, ԱՄՆ-ն և Ֆրանսիան) պետք է համապատասխան ուղերձ հղեն։

Բացի այդ, "Ազատության աջակցության ակտի" 907-րդ ուղղման չեղարկումը ԱՄՆ-ի և Ադրբեջանի միջև ռազմատեխնիկական համագործակցության դուռը փաստացի բացելն է։ Բացառիկ պայմաններ Նախիջևան տանող ճանապարհի համար. Բաքուն ստացել է ևս մեկ փաստաթուղթ, որում նշված է "անարգել" մուտք դեպի իր էքսկլավ":

Դրա հիման վրա կարող ենք եզրակացնել, որ Ադրբեջանն արդեն որոշակի օգուտներ է ստացել՝ այն դեպքում, երբ Հայաստանը կարող է բավարարվել միայն հեռանկարներով (մոտ ապագայում էսկալացիայի ռիսկի նվազում եւ հաղորդակցությունների հնարավոր բացում)", - ընդգծել է Մելքոնյանը։

Խոսելով Ռուսաստանի համար հետևանքների մասին՝ փորձագետը նշել է, որ Հարավային Կովկասում շարունակվում է նոր ստատուս քվոյի ստեղծումը՝ առանց Ռուսաստանի մասնակցության և առանց նրա շահերը հաշվի առնելու: Սակայն, նա վստահ է, որ առայժմ վաղ է խոսել այն մասին, որ Մոսկվան ամբողջությամբ լքել է տարածաշրջանը. պահպանվում են ապագա կոնֆիգուրացիային հնարավոր մասնակցության տարբերակները։

"Ընդ որում, կարելի է խոսել գործընթացներում Ռուսաստանի մենաշնորհի կորստի մասին, ինչը նշանակում է մրցակցության նոր մոդելի որոնման եւ տարածաշրջանային ու արտատարածաշրջանային դերակատարների հետ համագործակցության անհրաժեշտություն", - հավելել է արեւելագետը:

Փորձագետը նաև նախանշեց Իրանի համար հետևանքները, նկատելով, որ կնքված գործարքը մարտահրավեր է Իսլամական Հանրապետության շահերի համար: "Ամերիկյան ընկերությունների հնարավոր տեղակայումը հյուսիսային սահմանների անմիջական հարևանությամբ կհանգեցնի Թեհրանի ավելի ակտիվ ներգրավմանը ՝ հնարավոր ռիսկերի համահարթեցման համար։ Տվյալ դեպքում Իրանը, ինչպես և Ռուսաստանը, դուրս է մնացել տարածաշրջանի նոր ուրվագծերի ձևավորման փակագծերից", - վստահ է նա։

Մելքոնյանը կարծում է, որ այդ պայմանավորվածություններից հետո Թուրքիայի ազդեցության աճն ակնհայտ է՝ հաշվի առնելով ներկայիս դինամիկան։ "Անկարան Հարավային Կովկասում առանցքային տարածաշրջանային դերակատար դառնալու հեռանկարներ է ստանում։ Թե արդյոք նրան կհաջողվի իրացնել առավելությունը՝ կախված կլինի բազմաթիվ գործոններից (ինչպես է իրականացվելու TRIPP - ը եւ արդյոք իրականացվելու է՝ ընդհանրապես, արդյոք Վաշինգտոնի համաձայնագիրը կհանգեցնի Հայաստանի հետ սահմանի մասնակի կամ ամբողջական բացմանը եւ այլն)", - հավելել է արեւելագետը։

Ընդ որում, նա արձանագրել է, որ Հայաստանը, գործնականում, երկու հերթական զիջումների է գնացել ։ "Նախ, նախկինում Հայաստանի դիրքորոշումը հիմնված էր այն բանի վրա, որ նա պատրաստ է Ադրբեջանի համար ճանապարհ տրամադրել դեպի Նախիջևան այն նույն պայմաններով, ինչ Իրանը տրամադրել է "Արազի միջանցքի" շրջանակներում։ Սակայն այժմ մենք տեսնում ենք, որ պայմանները բոլորովին այլ են. Ադրբեջանն անարգել մուտք կունենա Իրանի տարածքով և այդ հաղորդակցությունում, հաստատ, ամերիկյան ընկերություններ չեն լինի, ինչպես նախատեսված է TRIPP-ի շրջանակներում։ Երկրորդ ՝ ավելի վաղ Հայաստանը հայտարարել էր, որ պատրաստ է Մինսկի խմբի լուծարման մասին դիմում ուղարկել խաղաղության պայմանագրի ստորագրմանը զուգահեռ ։ Արդյունքում՝ Երեւանը չստացավ ստորագրված խաղաղության պայմանագիր, բայց արդեն դիմում է ուղարկել ՄԽ-ն լուծարելու մասին", - նշատել է փորձագետը։

Նրա խոսքով՝ լրացուցիչ Հայաստանին անհրաժեշտ կլինի վերանայել ԵՄ դիտորդական առաքելության գործողությունները, որը պետք է լքի հայ-ադրբեջանական սահմանը՝ նախաստորագրված պայմանագրի համաձայն: Նա ենթադրել է, որ առաքելությունը կարող է մնալ այլ ձևաչափով:

"Այդ դեպքում Հայաստանը կդառնա տարածաշրջանի ամենամիջազգայնացված երկիրը, քանի որ նրա տարածքում կտեղակայվեն եվրոպացի դիտորդներ, ռուս սահմանապահներ, ռուսական ռազմակայան և ամերիկյան ընկերություն։ Նաև Երևանը պարտավոր է լինելու փոխել ՀՀ սահմանադրությունը (ինչն արդեն նախաստորագրված համաձայնագրի՝ միմյանց ներքին գործերին չմիջամտելու մասին 4-րդ հոդվածի խախտում է)։ Հաշվի առնելով այն, որ ըստ տարբեր հարցումների, 600.000 ձայն չի հավաքվում Ադրբեջանի պահանջով ՀՀ սահմանադրության փոփոխության օգտին, խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը կհետաձգվի", - նշել է Մելքոնյանը։

Միևնույն ժամանակ, արևելագետը փաստել է, որ Բաքվի համար միակ զիջումը կարելի է համարել փաստաթղթի նախաստորագրումը, քանի որ Ադրբեջանի համար ոչ մի լրացուցիչ օգուտ չկա (բացի ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների որակական աճի հնարավորություն ստեղծելուց):

"Սակայն, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ բուն հայտարարությունն ու նախաստորագրված փաստաթուղթը մտադրությունների մասին հռչակագիր են եւ, իրականում, ոչ մի բան Ադրբեջանին չեն պարտավորեցնում, Բաքուն ազատ է գործել ստեղծված "մոդուս օպերանդիի" շրջանակում " - նոր զիջումներ պահանջել Հայաստանից։ Հեռանկարում օրակարգում կարող է հայտնվել, այսպես կոչված, "անկլավների" հարցը։

Բացի այդ, ինչպես ասվել է, ի լրումն 2020 թվականի հայտարարությանը, Բաքուն ստանում է ևս մեկ փաստաթուղթ, որը նախատեսում է անարգել մուտք Նախիջևան։ Այսպիսով, տարածաշրջանային և միջազգային իրադրության փոփոխության դեպքում, որը կհանգեցնի տվյալ նախագծի տապալման, Ադրբեջանը լրացուցիչ լեգիտիմություն կստանա ուժով ճանապարհը բացելու համար", - կարծում է փորձագետը։

"Խաղաղության դարաշրջանի մասին այսօր խոսել չի կարելի։ Քանի դեռ Ադրբեջանը չի որոշել կատարել հետևյալ կետերը, որոնք հակամարտության կարևոր տարր են, անհնար է խոսել ադրբեջանական կողմի խաղաղ մտադրությունների կամ խաղաղության մոտեցման մասին. Բաքվում պահվող հայ գերիների վերադարձ; Հայաստանի տարածքի դեօկուպացիա (2021-2022 թվականներին գրավված ավելի քան 200 քկմ); Լեռնային Ղարաբաղի բռնի տեղահանված բնակիչների իրավունքների իրացում; Բաքվի օրակարգում, այսպես կոչված, "Արևմտյան Ադրբեջանի" նման էքսպանսիոնիստական նախագծերի պահպանումը, որոնք սպառնալիք են Հայաստանի ինքնիշխանությանն ու տարածքային ամբողջականությանը", - ամփոփել է արևելագետը։