Տեղեկատվական անվտանգության փորձագետ․ Խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ Հայաստանի քաղաքական ուժերն ավելի ակտիվ են օգտագործում սոցցանցերը՝ քարոզչության համար

Արմինֆո.  Դեպի ընտրություններ ժամանակը որքան սեղմվում է, այնքան ավելի է ուժեղանում քաղաքական հոսանքների կողմից սոցցանցերի կիրառումը քարոզչության համար։ Այդ մասին գրում է տեղեկատվական անվտանգության հարցերի փորձագետ Սամվել Մարտիրոսյանը՝ Meta - Facebook եւ Instagram հարթակների իր վերլուծությունում։ Նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Մետայի հարթակները՝ Ֆեյսբուքն ու Ինստագրամը, շարունակում են մնալ Հայաստանում և ամենաայցելվողները, և ամենաքաղաքականացվածները, հատկապես՝ Ֆեյսբուքը։

«Այս ֆոնին կտրուկ աճում են Մետայում քաղաքական գովազդի համար ներդրումները։

Վերջին տարիներին Մետան բաժանել է գովազդը երկու տեսակի՝ առանձնացնելով հասարակական հարցերին, քաղաքականությանը և ընտրություններին վերաբերող գովազդները, որոնց վերաբերյալ հստակ տեղեկատվություն է պահանջում գովազդատուից, ինչպես նաև դրա մասին ներկայացնում է հանրային հաշվետվություն առանձին հարթակում՝ Meta Ad Library-ում։

Հարթակը թույլ է տալիս ուսումնասիրել Հայաստանի վերաբերյալ ընդհանուր միտումները և զարգացումները։ Տվյալները հասանելի են 2022 թվականի հունիսից։ Այդ ժամանակից սկսած Մետայում Հայաստանը թիրախավորող գովազդի համար ընդհանուր ծախսվել է 262,496 ԱՄՆ դոլար ընդհանուր գումար։

Եթե դիտարկենք վերջին 90 օրվա հատվածը, ապա գումարը անհամաչափ մեծ է՝ համեմատած 2022-ից հետո ընդհանուր ծախսերի հետ։ Հստակ գումարը հնարավոր չէ հաշվարկել, քանի որ Մետան ցույց է տալիս 100 դոլարից ցածր ծախս ունեցող գովազդների գինը՝ զուտ  «≤100»  նշանով։  Այնուամենայնիվ, եթե բոլոր այդ տիպի գովազդների ծախսը հաշվարկենք մինիմալից մաքսիմալ, այսինք 0-ից 100 դոլար, ապա միայն վերջին երեք ամիսների քաղաքական գովազդի ծախսը կկազմի նվազագույնը՝ 50,469, առավելագույնը՝ 98,269 դոլար։

Հարկ է նշել, որ այստեղ միայն քաղաքական ուժերի կամ գործիչների գովազդները չեն։ Ընդհանուր հաշվարկում ներառված են մեդիա ընկերությունների քաղաքական թեմաներով գովազդները, ինչպես նաև ՀԿ-ների միացրած գովազդները։ Այսպես, օրինակ, վերջին 90 օրում CIVIC լրատվականը տեղադրել է 2274 ԱՄՆ դոլարի 19 գովազդ, Իրազեկ Քաղաքացիների միավորում ՀԿ-ն տեղադրել է 899 դոլարի 20 գովազդ։ Նույն ՀԿ-ին պատկանող FIP-ը՝ առանձին 590 դոլարի 60 գովազդ, Հայաստանի Հանրային Ռադիոն՝ 577 դոլարի 26 գովազդ, «7 Օր»  լրատվականը՝ 168 դոլարի մեկ գովազդ:

Տվյալ կերպ դասակարգվող ակտիվ գովազդատուների մեջ են նաև պաշտոնական անձինք և պետական հաստատությունները, օրինակ, ՀՀ Կառավարությունը, Երևանի քաղաքապետարանը,  Ներքին գործերի նախարարությունը, Երևանի քաղաքապետ Տիգրան Ավինյանը, վարչապետի աշխատակազմի ղեկավար Տարոն Չախոյանը և այլն։

Եթե դիտարկենք վերջին 90 օրը, ապա կտեսնենք, որ հիմնական գովազդ տեղադրողը եղել է Քաղաքացիական պայմանագիրը: Ընդ որում, Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ համայնքի ղեկավար Արգիշտի Մեխակյանը հիմնական չեմպիոնն է ընդհանուր 11220 ԱՄՆ դոլար կազմող իր 75 գովազդներով (այս պահին նա այլևս գովազդներ չի տեղադրում, և ընտրություններին նախորդած ժամանակահատվածում էլ չի տեղադրել)։ Մեր ձևով շարժումը գովազդի վրա երեք ամսում ծախսել է 8392,23 ԱՄՆ դոլար։ Միայն վերջին 7 օրվա մեջ շարժումը գովազդների վրա ծախսել է 3339 ԱՄՆ դոլար։ Ապրելու երկիր կուսակցությունն իր տարբեր ներկայացուցիչների էջերով երեք ամսում ծախսել է մոտ 6000 ԱՄՆ դոլար։ Ընդ որում հետաքրքիրն այն է, որ ողջ ընթացքում՝ 2022-ից մինչ այսօր, կուսակցությունը ծախսել է ընդհանուր 10207 դոլար, իսկ միայն Թանդիլյան Մանեն իր էջով՝ 10,168 դոլար։

Հայաքվեն աչքի է ընկնում գովազդների ահռելի քանակով՝ 3328 դոլարի ծախս երեք ամսում տեղադրված 418 գովազդի համար։ Այս թիվը հարթակում հասանելի գովազդների ընդհանուր քանակի շուրջ 17%-ն է կազմում (նշված ժամանակահատվածում հարթակում երևացող հինգ հարյուրից ավելի էջերը միասին տեղադրել են 2373 գովազդ)

Այս պահին էլ Հայաքվեի ակտիվ գովազդների քանակը հասնում է 34-ի։ Ընդ որում, Հայաքվեն եզակի քաղաքական ուժն է, որն օգտագործում է գովազդային թիրախավորում՝ տարբեր լսարանների համար տեղադրում է տարբեր գովազդներ, կիրառում է տարիքային, սեռային և այլ թիրախավորում։ Մնացած քաղաքական ուժերը հիմնականում տեղադրում են գովազդը «բոլորի համար» սկզբունքով։

Նոր դերակատարներից հարկ է նշել Միասնության թևերը, որը տեղադրել է հինգ գովազդ, բայց դրանք բոլորը Մետայի կողմից արգելափակվել են։ Ամենայն հավանականությամբ, այս քաղաքական ուժի սոցցանցերով զբաղվող մասնագետը լավ չի կողմորոշվում քաղաքական գովազդներին վերաբերող սահմանափակումների հարցում։ Կարծում ենք, շուտով այստեղ էլ կդիտվի ակտիվություն։

Եթե դիտարկենք վերջին 30 օրը, ապա պատկերը փոխվում է։ Քաղաքացիական պայմանագիրը դադարում է գումար ներդնել գովազդների մեջ, առաջատարների մեջ են Մեր Ձևովը, Հայաքվեն, Ապրելու Երկիրը։

Ակնհայտ է, որ քաղաքական գովազդի մեջ մեծ ներդրումներ են լինելու մոտակա ամիսներին։ Սակայն, գովազդային բյուջեների զգալի հատվածը մենք նման թափանցիկ կերպով չենք տեսնի։ Քանի որ այս ընտրությունները, ենթադրաբար, աչքի կընկնեն նաև սոցցանցերում ինֆլյուենսերների ակտիվ ներգրավվածությամբ։ Իսկ այս ծախսերի մեծ մասը կմնան մոխրագույն գոտում, կարվեն կամ կանխիկով, կամ ԱՁ-ից ԱՁ-ը, ՍՊԸ-ից ԱՁ փոխանցումներով», - գրել է փորձագետը։